MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
161
IJTIMOIY PEDAGOGNING MAKTAB YOSHIDAGI BOLALAR
BILAN ISH YURITISH
Yuldasheva Sarvara Ravshanovna - University of Management and Future
Technologies universiteti, pedagogika va psixologiya yo’nalishi, 2-kurs S552-23
PPo’ guruhi
Annotatsiya: Ushbu maqola ijtimoiy pedagogning maktab yoshidagi bolalar
bilan ishlashdagi o‘rni, metodlari va ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga oid
masalalarni yoritadi. Maktab yoshidagi bolalar o‘z hayotining yangi bosqichiga
kirib, jamiyat bilan aloqalarini o‘rganishga va ijtimoiy muhitga moslashishga
harakat qiladilar. Ijtimoiy pedagog bolalar bilan ishlashda turli metodlardan,
jumladan, muloqot, o‘yin va guruh ishlarini tashkil etishda foydalanadi. Ushbu
maqolada pedagogning asosiy vazifalari, metodlar va ijtimoiy ko‘nikmalarni
rivojlantirishdagi roli tahlil qilinadi. Ijtimoiy pedagogning samarali faoliyati bolalar
uchun jamiyatda muvaffaqiyatli va mas'uliyatli shaxs bo‘lishga yordam beradi.
Kalit so’zlar: Ijtimoiy pedagogika, maktab yoshidagi bolalar, ijtimoiy
ko‘nikmalar, pedagogik metodlar, muloqot, o‘yin metodlari, guruh ishlari, ta'lim,
bolalar bilan ishlash, jamiyatga moslashish, psixologik rivojlanish
Kirish
Ijtimoiy pedagogika bolalar bilan ishlashning eng muhim yo‘nalishlaridan biri
bo‘lib, ijtimoiy munosabatlar, jamiyatdagi o‘zgarishlarga moslashish va bolalarning
shaxsiy rivojlanishiga yordam berishni nazarda tutadi. Maktab yoshidagi bolalar
o‘quv jarayonida o‘z shaxsiyatlarini shakllantirish, jamiyat bilan aloqalarni o‘rnatish
va turli ijtimoiy rollarni bajarishga o‘rgatish zaruriyatiga duch keladilar. Ijtimoiy
pedagog bu jarayonda ularga yo‘naltiruvchi, qo‘llab-quvvatlovchi va rivojlantiruvchi
yordam ko‘rsatadi. Bolalar o‘zlarining ijtimoiy muhitdagi o‘rinlarini topishga, o‘zaro
muloqot qilish va jamiyatda faol qatnashish ko‘nikmalarini rivojlantirishga harakat
qilishadi. Shu bilan birga, ijtimoiy pedagogning vazifasi nafaqat bolalarni o‘qitish,
balki ularga ijtimoiy mas'uliyatni va o‘zaro hurmatni o‘rgatishdir. Ushbu maqolada
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
162
ijtimoiy pedagogning asosiy metodlari, uning pedagogik jarayondagi roli va ijtimoiy
ko‘nikmalarni rivojlantirishdagi ahamiyati tahlil qilinadi.
Ijtimoiy pedagogning maktab yoshidagi bolalar bilan ishlashidagi o‘rni
Ijtimoiy pedagog, o‘quv jarayonida bolalar bilan ishlashda katta ahamiyatga
ega bo‘lib, ularning ijtimoiy, psixologik va madaniy rivojlanishiga faol ta'sir
ko‘rsatadi. Maktab yoshidagi bolalar o‘z hayotlarining muhim davrini o‘tkazayotgan
bo‘lib, bu davrda ularning shaxsiyati shakllanadi, ijtimoiy munosabatlarga kirishadi
va jamiyat bilan integratsiyalashish jarayonida bo‘ladilar. Ijtimoiy pedagogning
asosiy vazifasi – bolalar va o‘quvchilarni jamiyatning ijtimoiy-psixologik talablariga
mos ravishda tarbiyalash va ularning ijtimoiy hayotga to‘liq integratsiyasini
ta'minlashdir.
Maktab yoshidagi bolalar ko‘pincha yangi muhitga, yangi do‘stlarga va
jamiyatda o‘z o‘rinlarini topishga muhtoj bo‘ladilar. Ijtimoiy pedagog bu jarayonda
bolalarni ruhiy va ijtimoiy rivojlantirishga yordam beradi. Pedagog, o‘zining
professional ma'lumotlariga tayangan holda, bolalarning ijtimoiy ko‘nikmalarini
shakllantiradi, ularni turli vaziyatlarda to‘g‘ri xulq-atvor va muloqot qilishga
o‘rgatadi.
Bundan tashqari, ijtimoiy pedagog maktabdagi turli jamoaviy faoliyatlar
orqali bolalar o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish, ularni nizolarni hal qilishga
o‘rgatish va ijtimoiy adolatni ta'minlashga ko‘maklashadi. Pedagog bolalarni ijtimoiy
muhitga moslashtirgan holda, ularni o‘z-o‘zini anglashga, o‘z mehnati va
muvaffaqiyatlari bilan gururlanishga o‘rgatadi.
Ijtimoiy pedagogning ijtimoiy tizimdagi o‘rni shundaki, u nafaqat
o‘quvchilarning ilmiy faoliyatini kuzatib boradi, balki ularning jamoaviy aloqalarini
rivojlantirish, shaxsiy muammolarini hal qilishda ham ishtirok etadi. Bunday yordam,
bolalar o‘z hayotlarining turli ijtimoiy aspektlarini tushunishga, boshqalar bilan
hurmatga asoslangan aloqalarni qurishga yordam beradi. Shu bilan birga, ijtimoiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
163
pedagog ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish orqali, bolalarga jamiyatdagi o‘z
o‘rinlarini to‘g‘ri topish va ularga foydali bo‘lishni o‘rgatadi.
1
Ijtimoiy pedagogning asosiy metodlari
Ijtimoiy pedagogning asosiy metodlari bolaning ijtimoiy faoliyatini
rivojlantirish, uning psixologik va emotsional holatini tushunish, shuningdek, jamiyat
bilan o‘zaro aloqalarini to‘g‘ri shakllantirishga qaratilgan. Ushbu metodlar bolalar
bilan ishlashda ularning o‘zaro munosabatlarini va jamiyatga integratsiyasini
yaxshilashga yordam beradi. Ijtimoiy pedagogning ish jarayonida qo‘llaniladigan
asosiy metodlar quyidagilardan iborat:
Muloqot, ijtimoiy pedagogning bolalar bilan ishlashdagi eng asosiy
metodlaridan biridir. Pedagog bolalar bilan faol va samarali muloqot qilish orqali
ularning ruhiy holatini tushunishga harakat qiladi, shuningdek, o‘quvchilarga o‘z
fikrlarini ifoda etishga yordam beradi. Muloqot metodining asosiy maqsadi –
bolaning ichki dunyosiga kirib, uning fikrini, hissiyotlarini va muammolarini
tushunishdir. Bu metod individual maslahatlashuvlar, guruh suhbatlari va o‘quvchi
bilan bevosita muloqot orqali amalga oshiriladi. Pedagog bolalarni muloqot qilishga,
muammolarni ochiq muhokama qilishga va o‘z fikrlarini erkin ifoda etishga o‘rgatadi.
O‘yin metodlari, ayniqsa boshlang‘ich va o‘rta sinf o‘quvchilariga
mo‘ljallangan samarali pedagogik usullardan biridir. O‘yinlar bolalar uchun o‘z-
o‘zini ifodalash, guruh ichida faoliyat olib borish va shaxsiy ko‘nikmalarni
rivojlantirishda yordam beradi. Ijtimoiy pedagog o‘yinlar orqali bolalarni ijtimoiy
vaziyatlarga tayyorlaydi, o‘quvchilarga yangi ijtimoiy rollarni sinab ko‘rish
imkoniyatini yaratadi va ularning o‘zaro munosabatlaridagi samarali xulq-atvorni
shakllantiradi. Bu metod yordamida bolalar jamoaviy faoliyatda ishtirok etish,
nizolarni hal qilish va boshqalar bilan hamkorlik qilishni o‘rganadilar.
Gruplash metodlari ijtimoiy pedagogika doirasida bolalar o‘rtasida jamoaviy
ishni rivojlantirishga qaratilgan usullardir. Bu metodda bolalar kichik guruhlarga
bo‘linib, turli vazifalar va muammolarni hal qilish uchun birgalikda ishlashadi.
1
Turaev, B. (2020). Maktab yoshidagi bolalar bilan ijtimoiy ish: O‘qituvchilar uchun qo‘llanma. Toshkent: Fan va
texnologiya;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
164
Gruplar orqali bolalar o‘rtasida hamkorlik, boshqalar fikrini eshitish, qaror qabul
qilish va jamoaviy mas'uliyatni his qilish kabi ko‘nikmalar rivojlanadi. Ijtimoiy
pedagog guruh faoliyatlarini tashkil etishda o‘quvchilarga yordam beradi, ularni
guruhda ishlashga undaydi va ularning o‘zaro muloqotini mustahkamlaydi.
Ijtimoiy pedagog bolalar bilan turli vaziyatlarni tahlil qilib, ularni jamiyatdagi
o‘z o‘rinlarini qanday to‘g‘ri topish va muammolarni qanday hal qilishni o‘rgatadi.
Bu metod yordamida bolalar o‘zlarini turli ijtimoiy vaziyatlarda qanday tutishlari
kerakligini tushunadilar. Vaziyatlarni tahlil qilish, nafaqat o‘quvchilarning shaxsiy
muammolarini hal qilishda, balki jamoaviy faoliyatda qanday to‘g‘ri qarorlar qabul
qilishda ham yordam beradi. Pedagog bolalarni turli ijtimoiy vaziyatlarga tayyorlaydi
va ularni ehtiyotkorlik bilan, to‘g‘ri va adolatli yondashuvni o‘rgatadi.
2
Xulosa
Ijtimoiy pedagogning maktab yoshidagi bolalar bilan ishlashdagi roli juda
muhim va keng qamrovli. Uning vazifalari faqat bolalarni ilmiy jihatdan tarbiyalash
bilan cheklanmaydi, balki ularning jamiyat bilan aloqalarini rivojlantirish, ijtimoiy
mas'uliyatni his qilish va shaxsiy rivojlanishiga yordam berishni o‘z ichiga oladi.
Ijtimoiy pedagog o‘zining metodik yondashuvlari va usullari yordamida bolalarni
jamiyatda muvaffaqiyatli yashashga, ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga va
to‘g‘ri qarorlar qabul qilishga o‘rgatadi.
Ijtimoiy pedagogning ishlash usullari, muloqot va guruh faoliyatlari orqali,
bolalarning ijtimoiy muhitga moslashishiga, o‘zaro munosabatlar va jamoaviy ishlash
ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. O‘yinlar, vaziyatlarni tahlil qilish va
amaliy mashg‘ulotlar o‘quvchilarning jamiyatda muvaffaqiyatli va baxtli yashashlari
uchun zarur asoslarni shakllantiradi. Shu bilan birga, ijtimoiy pedagog bolalarning
psixologik salomatligini kuzatib, ularning ichki dunyosiga kirishga va muammolarini
hal qilishda yordam beradi.
2
Rahimov, K. (2017). Pedagogik psixologiya. Toshkent: O‘zbekiston milliy universiteti nashriyot;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
165
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O’quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy
fanlarni o’qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275.
2. Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik
sifatlarini shakillantirishi. Цифровизация современного образования: проблема и
решение, 1(1), 64–67.
3. Ҳайдаров, С. А. (2023). ТАРИХ ДАРСЛАРИДА САНЪАТ АСАРЛАРИДАН
ФОЙДАЛАНИШНИНГ УСУЛЛАРИ. Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences, 3(1/2), 92-96.
4. Xайдаров C. (2024). Spiritual influence on child education in families. Web of
Teachers: Inderscience Research. 2 (11). 203-205.
5. Xайдаров C. (2025). Oилаларда фарзанд тарбиясига руҳий таъсир ўтказиш.
Modern Education and Development. 3 (17). 23-27.
6. Khaydarov S.A. (2025). The role of the use of fine arts in teaching the history of
the country. Modern Education and Development. 3 (17). 28-33.
7. Xaydarov S.A. (2025). Ijtimoiy-gumanitar fanlarda raqamli metodlardan
foydalanish yo’llari. NEW RENAISSANCE international scientific journal. 2(1).
91-94.
8. Xaydarov S.A. (2025). Yoshlarda vatanparvarlik hissini tarbiyalashda Boburnoma
asariga ishlangan miniatyuralarning ahamiyati. Til va adabiyot.uz. 2.11-12.
