MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
186
SHAXS
VA
UNING
TOLERANTLIK
TUSHUNCHASI
Abdumamatova Shodiya Zokirjon qizi - Nizomiy nomidagi Toshkent davlat
pedagogika universiteti Maktabgacha ta’lim Pedagogika va psixalogiya yo’nalishi
2-bosqich talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqola shaxs va uning tolerantlik tushunchasini
o’rganishga bag’ishlangan. Tolerantlik, insonlarning o’zaro munosabatlarida
muhim rol o’ynab, boshqalar bilan fikr almashish, murosaga erishish va tinchlikni
saqlashda asosiy omil sifatida ko’riladi. Maqolada tolerantlikning ahamiyati, uning
shaxsiyatini rivojlantirish va jamiyat barqarorligini ta’minlashdagi o’rnini
ta’kidlanadi. Tolerantlikning yo’qligi itimoiy nizolar va diskriminatsiyaga olib kelishi
mumkinligi haqida fikirlar keltiriladi.
Kalit so’zlar: tolerantlik, insonlararo munosabatlar, murosa, tinchlik, shaxsiy
rivolanish, ijtimoiy barqarorlik, o’zaro hurmat, jamiyat.
Tolerantlik
(
lot. tolerantia
—
sabr
-
toqat),
bagʻrikenglik
— oʻzgalarning
turmush tarzi, xulq-atvori, odatlari, his-tuygʻulari, fikr-mulohazalari, gʻoyalari va
eʼtiqodlariga nisbatan toqatli boʻlish. Hozirgi dunyoda tolerantlik oʻta muhim
ahamiyat kasb etadi. Iqtisodiyotning globallashuvi va yanada mobillashuvi,
kommunikatsiyalarning tez rivojlanishi, integratsiya va oʻzaro bogʻlqlik, keng
miqyosli migratsiya va aholining koʻchib yurishi va boshqa jamiyatda tolerantlik
tamoyilining ahamiyatini kuchaytiradi.
Bagʻrikenglik tamoyili aqidabozlikdan, haqiqatni murakkablashtirishdan voz
kechishni anglatadi va inson huquqlari sohasidagi xalqaro huquqiy hujjatlarda
belgilangan qoidalarni tasdiqlaydi. Bu tamoyilga koʻra, har kim oʻz eʼtiqodiga amal
qilishda erkindir va har kim bu huquqqa boshqalar ham ega ekanligini tan olmogʻi
lozim. Bir kishining qarashlari boshqalarga majburan singdirilishi mumkin emas.
Tolerantlikni alohida shaxslar, guruhlar va davlatlar namoyon qilishi lozim.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
187
Psixologik ma’noda tolerantlik bu- individning o’z asab va ruhiy
muvozanatini tiklash, muvoffaqiyatli moslashtirish, adovatga yo’l qo’ymaslik va uni
o’rab turgan olam bilan ijobiy munosabatlarni rivolantirish maqsadida muammoli va
inqirozli vaziyatlarda tashqi muhit bilan faol aloqa qilish qobiliyatini belgilovchi
birlashma, integral xususiyat sifatida ma’no mazmun kashf etadi.
Zamonaviy
davrda
insonlarning
o'zaro
munosabatlari
ko'proq
murakkablashmoqda. Har bir shaxs o'z hayotida yagona va takrorlanmasdir, ammo
shuning barobarida turli fikr, g'oya va qarashlarga nisbatan ochiqlik ham muhimdir.
Bu ochiqlik va qabul qilish qobiliyati tolerantlik deb ataladi. Tolerantlik, istisnosiz,
har bir shaxsning shaxsiyati va ijtimoiy hayotida muhim o'rin egallaydi. Tolerantlik
tushunchasi, asosan, boshqalar bilan o'zaro munosabatlarda muhim rol o'ynaydi.
Boshqa odamlarning fikriga nisbatan ochiqlik va hurmat, jamiyatda tinchlik va
barqarorlikni saqlab qolish uchun zamin yaratadi. Biror inson o'zining fikrlarida qat'iy
bo'lsa-da, boshqalar bilan muhokama qilishga tayyor bo'lishi, kelishmovchiliklar
vaqtida ham murosaga erishish imkoniyatini beradi. Tolerantlikning asosiy
mezonlaridan biri, har kimning o'z fikrini ifoda etish huquqiga ega ekanligini
anglashdir. Insonlar orasida turlicha fikrlar, kelishuvlar, din va madaniyatlar mavjud
bo'lib, ular bilan birga yashash va birlikda rivojlanish uchun tolerantlik zarur. Bu,
ayniqsa, globalizatsiya jarayonida o'zining ahamiyatini yanada oshirmoqda, chunki
turli madaniyatlar o'rtasida muloqot va hamkorlik sodir bo'lmoqda. Biroq,
tolerantlikning yo'qligi hukumatlar va ijtimoiy guruhlar o'rtasida nizolarni, urushlarni
va inson huquqlarini poymol qilishni keltirib chiqarishi mumkin.
Intolerantlik va diskriminatsiya, shaxslarning qabul qilinishi va hurmat
qilinishi kerak bo'lganidan qat'i nazar, hatto eng oddiy ijtimoiy munosabatlarda ham
kelib chiqishi mumkin. Bu, o'z navbatida, ijtimoiy kamchiliklar va taraqqiyotning
oldini oladi. Shuning uchun, shaxsning tolerantligi nafaqat individual qobiliyat, balki
jamiyatning rivojlanishi uchun ham zaruriy shartdir. Odamlar o'rtasida yaxshiroq
munosabatlar o'rnatish, o'zaro hurmat va muloqot asosida kompleks muammolarga
yechim topish uchun yondashuvlar ishlab chiqilishi lozim.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
188
Shaxsning tolerantlik tushunchasi nafaqat shaxsiy sifat, balki jamiyat
barqarorligi va rivojlanishi uchun muhim omil hisoblanadi. Shaxslar o'rtasidagi
diversitetni qabul qilish, o'zaro hurmat, va o'zaro munosabatlar orqali ijtimoiy birlikni
yaratish, har birimizning burchimizdir. Tolerantlik va uning ahamiyatini anglab,
kelajak avlodlariga tinch va ahil jamiyatni qoldirish uchun harakat qilishimiz zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.N.Ismoilova, D.Abdullayeva “Ijtimoiy psixologiya”, Toshkent,2013
2.
Akramova, D. (2022). Bo’lajak pedagog-psixologlarning maktabgacha ta’lim
tizimidagi faoliyati.
Science and innovation
,
1
(B8), 322-326.
3. Akramova, D. (2022). Oliy ta’lim muassalari talabalarida pedagogik-psixologik
moslashuvchanlikni mazmun mohiyati.
Science and innovation
,
1
(B8), 2150-2153.
4. Акрамова, Д. Э. (2023). СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ТЕХНОЛОГИЙ
РАЗВИТИЯ МЕХАНИЗМОВ ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ И ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ
ГИБКОСТИ
У
СТУДЕНТОВ
КАК
ПРОБЛЕМА
СОВРЕМЕННОСТИ.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В
МИРЕ
,
13
(8), 19-23.
5. Akramova, D. E. qizi Suvonqulova, MD (2023, January). RIVOJLANTIRUVCHI
MARKAZLARDA BOLALARNI MAKTABGA TAYYORLASH VA MILLIY
QADRIYATLAR NAMUNALARIDAN FOYDALANISHNING AFZALLIGI.
In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol. 1, No. 2, pp. 393-396).
6. Akramova, D. E. qizi Azimova, XD (2023, January). MAKTABGACHA TA’LIM
YO ‘NALISHI TALABALARIDA IJODIY TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISH
METODIKASI. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol. 1, No. 2, pp. 382-385).
7.
Ergashevna,
A.
D.
(2023).
TARBIYALANUVCHILARDA
MOSLASHUVCHANLIK
MEHANIZMLARINI
TAKOMILLASHTIRISH
DOLZARB MUAMMO SIFATIDA.
Journal of new century innovations
,
23
(2), 169-
173.
8. Акрамова, Д. Э., & Йўлдошева, Н. (2023). ТАРБИЯ МЕТОДЛАРИ
МАЖМУИ. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol. 1, No. 2, pp. 362-364).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
189
9. Акрамова, Д. Э., & Бобомуродова, О. Б. (2023). ТАРБИЯ МЕТОДЛАРИ ВА
УСУЛЛАРИ ҲАҚИДА ТУШУНЧА. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol.
1, No. 2, pp. 352-354).
10.
Akramova,
D.
(2022).
ACTIVITIES
OF
FUTURE
TEACHERS-
PSYCHOLOGISTS IN THE SYSTEM OF PRESCHOOL EDUCATION.
Science
and Innovation
,
1
(8), 322-326.
11. Акрамова, Д. Э. қизи Давронова, ЖС (2023, January). ТАРБИЯ ТИЗИМИ ВА
УНИНГ ТАРКИБИЙ ҚИСМЛАРИ. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol.
1, No. 2, pp. 358-361).
12. Акрамова, Д. Э. қизи Бозорбоева, ДА (2023, January). ЖАМОА–ТАРБИЯ
ОБЪЕКТИ
ВА
СУБЪЕКТИ
СИФАТИДА.
In
INTERNATIONAL
CONFERENCES
(Vol. 1, No. 2, pp. 355-357).
13. Ergashevna, A. D. (2025). THEORETICAL FOUNDATIONS FOR THE
DEVELOPMENT OF SOCIALIZATION IN SCHOOLCHILDREN OF THE
PREPARATORY GROUP.
SHOKH LIBRARY
.
14. Ibraimov, X., & Akramova, D. (2023). DIDACTIC CHARACTERISTICS OF
COMMUNICATIVE
TRAINING
IN
ENGLISH
LANGUAGE
TEACHING.
Science and innovation
,
2
(B11), 357-361.
