MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
181
OILA IJTIMOIYLASHUV MASKANI
Nomanova Kamola Sadriddin qizi - Nizomiy nomidagi Toshkent Davlat
Pedagogika Universiteti Maktabgacha taʼlim pedagogikasi va psixologiyasi
yoʻnalishi 2- kurs talabasi
Telefon:+998887650510
Annotatsiya: Ushbu maqolada oila, oilaning o'rni va roli haqida hamda oila
birinchi ijtimoiylashuv obyekti ekanligi toʻgʻrisida maʼlumotlar keltirilgan.
Kalit so'zlar: Oila, ijtimoiylashuv, tarbiya, madaniyat, qadriyatlar, ananalar,
jamiyat, shaxs shakllanishi, bolalar tarbiyasi, oilaviy muhit, axloqiy meʼyorlar,
muloqot, ijtimoiy tajriba, rol taqsimoti, psixologik muhit, ota-ona mas'uliyati,
avlodlar davomiyligi, oilaviy qadriyatlar, oila modeli.
Oila – bu insonning birinchi ijtimoiylashuv maskani hisoblanadi. Chunki
inson hayotidagi dastlabki tajribalar, qadriyatlar va norma hamda qoidalar aynan
oilada shakllanadi. Bola tug‘ilgandan boshlab, ota-ona va oila a’zolari bilan muloqot
qilish orqali ijtimoiy muhitga moslashishni o‘rganadi.
Oilada ijtimoiylashuvning asosiy jihatlari:
1. Til va muloqot ko‘nikmalari – bola ilk so‘zlarini oilada o‘rganadi, fikr
almashishni boshlaydi.
2. Qadriyatlar va an’analar – oila muhitida milliy va diniy qadriyatlar bolaga
singdiriladi.
3. Ijtimoiy xulq-atvor qoidalari – hurmat, e’tibor, mas’uliyat kabi
tushunchalar oilada shakllanadi.
4. Rol va majburiyatlar – bola oiladagi rollarni kuzatib, jamiyatdagi o‘z
o‘rnini anglay boshlaydi.
5. Mehnat va mustaqillik – bolaga kichik vazifalar berish orqali
mehnatsevarlik va mustaqil qaror qabul qilish qobiliyati rivojlantiriladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
182
Oiladagi tarbiya jamiyat taraqqiyotiga ham bevosita ta’sir qiladi. Sog‘lom va
barkamol oila jamiyatning mustahkam poydevori hisoblanadi. Shu boisdan, oilada
sog‘lom muhit yaratish har bir insonning asosiy burchlaridan biridir.
Oila inson hayotida eng muhim ijtimoiy institutlardan biri bo‘lib, uning
jamiyatga moslashuvi va barkamol shaxs bo‘lib yetishishida asosiy rol o‘ynaydi.
Ijtimoiylashuv jarayoni – bu insonning jamiyat me’yorlari, qadriyatlari va xulq-atvor
qoidalarini o‘zlashtirishi bo‘lib, u asosan oilada shakllanadi.
Oila – ijtimoiylashuvning asosiy maskani. Oila inson hayotidagi eng birinchi
va eng muhim ijtimoiy muhit hisoblanadi. Bola hayotining dastlabki yillaridan
boshlab, oilada jamiyatning asosiy qadriyatlarini, urf-odatlarini va xulq-atvor
qoidalarini o‘rganadi. Oilada shakllangan dunyoqarash va fazilatlar butun umr
davomida insonning shaxsiyati va jamiyatdagi o‘rniga ta’sir qiladi.
Oilada ijtimoiylashuvning asosiy jihatlari
1. Axloqiy va ma’naviy tarbiya. Oila bolaga yaxshilik va yomonlikni farqlash,
odob-axloq qoidalariga rioya qilishni o‘rgatadi. Vatanparvarlik, mehr-oqibat,
insonparvarlik kabi fazilatlar ham oilada shakllanadi.
2. Mehnat tarbiyasi. Bola oilada mehnat qilish, o‘z vazifalarini bajarishga
mas’ul.
Oila – ijtimoiylashuv maskani. Oila jamiyatning eng kichik, lekin eng muhim
bo‘g‘ini hisoblanadi. Bola dunyoga kelib, avvalo, oilada tarbiya oladi va atrof-
muhitni anglashni boshlaydi. Uning axloqiy qarashlari, qadriyatlari va dunyoqarashi
aynan oilada shakllanadi.
Oilada ijtimoiylashuv jarayoni:
1. Birinchi tajribalar – Bola ilk bor oilada gapirish, o‘zini tutish, muomala
qilish ko‘nikmalarini o‘rganadi.
2. Madaniy qadriyatlarni o‘zlashtirish – Milliy va diniy an’analar, odob-axloq
qoidalari avloddan-avlodga oilada o‘tadi.
3. Jamiyatga moslashish – Oila bolani kelajakda mustaqil hayot kechirishga
tayyorlaydi, mehnatsevarlik, hurmat, mas’uliyat hissini shakllantiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
183
4. Shaxsiy fazilatlarning rivojlanishi – Muhabbat, mehr-oqibat, hamjihatlik
kabi xislatlar oilada tarbiyalanadi.
Oilaning ijtimoiylashuvdagi o‘rni. Oila bola uchun birinchi maktab va birinchi
jamiyatdir. Ota-onalar farzandining ma’naviy va jismoniy rivojlanishiga katta ta’sir
ko‘rsatadi. Oilada shakllangan fazilatlar insonning butun hayoti davomida unga
yo‘ldosh bo‘ladi. Oila – insonni jamiyatga tayyorlaydigan muhit. Mustahkam oila
mustahkam jamiyatning asosidir. Shu sababli, oilaviy muhitni sog‘lom saqlash va
unga e’tibor qaratish muhim vazifalardan biridir.
Oila – bu nafaqat inson hayotining ajralmas qismi, balki uni to‘laqonli shaxs
sifatida shakllantiruvchi asosiy ijtimoiy makondir. Jamiyatning barqarorligi va
taraqqiyoti mustahkam va sog‘lom oilalarga bog‘liqdir.
Xulosa qilib aytganda, oila insonning ijtimoiylashuvi uchun eng muhim muhit
hisoblanadi. U farzandlarga jamiyat qoidalari, axloqiy qadriyatlar va madaniy
merosni yetkazib, ularning to‘laqonli shaxs bo‘lib shakllanishida hal qiluvchi rol
o‘ynaydi. Mustahkam va sog‘lom oilalar jamiyat barqarorligi va taraqqiyotining
asosiy omillaridan biridir.
"Oila – ijtimoiylashuv maskani" mavzusida foydalanish mumkin bo‘lgan
asosiy adabiyotlar ro‘yxatini taqdim etaman. Ushbu mavzu oilaning jamiyatdagi
o‘rni, ijtimoiy tarbiya jarayoni va shaxs shakllanishiga ta’siri bilan bog‘liq bo‘lgani
sababli, sotsiologiya, psixologiya va pedagogika yo‘nalishlaridagi adabiyotlar muhim
ahamiyat kasb etadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.Mahmudov A. – Oila sotsiologiyasi – Toshkent: O‘zbekiston, 2015.
2.
Akramova, D. (2022). Bo’lajak pedagog-psixologlarning maktabgacha ta’lim
tizimidagi faoliyati.
Science and innovation
,
1
(B8), 322-326.
3. Akramova, D. (2022). Oliy ta’lim muassalari talabalarida pedagogik-psixologik
moslashuvchanlikni mazmun mohiyati.
Science and innovation
,
1
(B8), 2150-2153.
4. Акрамова, Д. Э. (2023). СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ТЕХНОЛОГИЙ
РАЗВИТИЯ МЕХАНИЗМОВ ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ И ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ
ГИБКОСТИ
У
СТУДЕНТОВ
КАК
ПРОБЛЕМА
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
184
СОВРЕМЕННОСТИ.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В
МИРЕ
,
13
(8), 19-23.
5. Akramova, D. E. qizi Suvonqulova, MD (2023, January). RIVOJLANTIRUVCHI
MARKAZLARDA BOLALARNI MAKTABGA TAYYORLASH VA MILLIY
QADRIYATLAR NAMUNALARIDAN FOYDALANISHNING AFZALLIGI.
In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol. 1, No. 2, pp. 393-396).
6. Akramova, D. E. qizi Azimova, XD (2023, January). MAKTABGACHA TA’LIM
YO ‘NALISHI TALABALARIDA IJODIY TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISH
METODIKASI. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol. 1, No. 2, pp. 382-385).
7.
Ergashevna,
A.
D.
(2023).
TARBIYALANUVCHILARDA
MOSLASHUVCHANLIK
MEHANIZMLARINI
TAKOMILLASHTIRISH
DOLZARB MUAMMO SIFATIDA.
Journal of new century innovations
,
23
(2), 169-
173.
8. Акрамова, Д. Э., & Йўлдошева, Н. (2023). ТАРБИЯ МЕТОДЛАРИ
МАЖМУИ. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol. 1, No. 2, pp. 362-364).
9. Акрамова, Д. Э., & Бобомуродова, О. Б. (2023). ТАРБИЯ МЕТОДЛАРИ ВА
УСУЛЛАРИ ҲАҚИДА ТУШУНЧА. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol.
1, No. 2, pp. 352-354).
10.
Akramova,
D.
(2022).
ACTIVITIES
OF
FUTURE
TEACHERS-
PSYCHOLOGISTS IN THE SYSTEM OF PRESCHOOL EDUCATION.
Science
and Innovation
,
1
(8), 322-326.
11. Акрамова, Д. Э. қизи Давронова, ЖС (2023, January). ТАРБИЯ ТИЗИМИ ВА
УНИНГ ТАРКИБИЙ ҚИСМЛАРИ. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol.
1, No. 2, pp. 358-361).
12. Акрамова, Д. Э. қизи Бозорбоева, ДА (2023, January). ЖАМОА–ТАРБИЯ
ОБЪЕКТИ
ВА
СУБЪЕКТИ
СИФАТИДА.
In
INTERNATIONAL
CONFERENCES
(Vol. 1, No. 2, pp. 355-357).
13. Ergashevna, A. D. (2025). THEORETICAL FOUNDATIONS FOR THE
DEVELOPMENT OF SOCIALIZATION IN SCHOOLCHILDREN OF THE
PREPARATORY GROUP.
SHOKH LIBRARY
.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
185
14. Ibraimov, X., & Akramova, D. (2023). DIDACTIC CHARACTERISTICS OF
COMMUNICATIVE
TRAINING
IN
ENGLISH
LANGUAGE
TEACHING.
Science and innovation
,
2
(B11), 357-361.
