MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
124
IJTIMOIYLASHUV – IJTIMOIY PEDAGOGIK JARAYON
Shakarova Nasiba Sayxalbek qizi- University of Management and Future
Technologies universiteti, S313-22- gurux talabasi
Annotatsiya: Mazkur maqolada ijtimoiylashuv tushunchasi, uning inson
hayotidagi o‘rni va ijtimoiy pedagogika bilan bog‘liqligi keng yoritiladi.
Ijtimoiylashuv jarayonining asosiy bosqichlari – oilaviy, ta’lim muassasalari,
do‘stlar va ommaviy axborot vositalari orqali shakllanishi tushuntiriladi.
Shuningdek, ijtimoiy pedagogikaning bu jarayonga ta’siri, uning asosiy vazifalari va
insonning jamiyatga moslashishida o‘ynaydigan roli muhokama qilinadi. Maqolada
ta’lim va tarbiya jarayonining rivojlanishi, shaxsiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash
hamda ijtimoiy adolatni ta’minlash masalalariga ham alohida e’tibor qaratilgan.
Kalit so‘zlar:
Ijtimoiylashuv, jamiyat, shaxsiy rivojlanish, ijtimoiy
pedagogika, ta’lim, tarbiya, ijtimoiy institutlar, madaniyat, ijtimoiy adolat, ijtimoiy
muhit.
Kirish
Ijtimoiylashuv – insonning jamiyatga qo‘shilishi va unda faol ishtirok etishi
uchun zarur bo‘lgan bilim, tajriba va ko‘nikmalarni o‘zlashtirish jarayonidir. Ushbu
jarayon hayot davomida sodir bo‘lib, insonning shaxs sifatida shakllanishiga bevosita
ta’sir qiladi.
Ijtimoiylashuv tufayli inson jamiyatning qadriyatlarini, madaniyati va odob-
axloq me’yorlarini o‘rganadi, o‘zining jamiyatdagi o‘rnini anglaydi. Ushbu jarayon
oilada boshlanib, maktab, do‘stlar, ish joyi, ommaviy axborot vositalari va boshqa
ijtimoiy institutlar orqali davom etadi. Ijtimoiy pedagogika esa bu jarayonni
boshqarish va insonning jamiyatga samarali moslashishiga ko‘mak berish bilan
shug‘ullanadi.
Ijtimoiylashuv va uning asosiy xususiyatlari
Ijtimoiylashuv – bu insonning atrof-muhit bilan o‘zaro munosabatga
kirishishi, jamiyatda o‘z o‘rnini topishi hamda turli ijtimoiy rollarni egallashi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
125
jarayonidir. Ijtimoiylashuv natijasida odamlar jamiyatdagi qoidalarni, urf-odatlarni va
axloq me’yorlarini o‘zlashtiradilar. Ushbu jarayon turli bosqichlarda sodir bo‘ladi va
insonning yoshiga, ijtimoiy muhitiga hamda shaxsiy tajribalariga qarab har xil
kechadi.
Oila – ijtimoiylashuvning birinchi va eng muhim institutidir. Bola hayotining
dastlabki yillarida ota-ona va qarindoshlaridan asosiy bilim va tajribalarni o‘rganadi.
Ular orqali bola nutqni rivojlantiradi, muomala madaniyatini shakllantiradi, asosiy
axloqiy qoidalarga rioya qilishni o‘rganadi. Ota-onalar bolaga jamiyatning
qadriyatlarini singdiradi va ularning shaxsiyati shakllanishida muhim rol o‘ynaydi.
Maktab va ta’lim muassasalari orqali ijtimoiylashuv
Bolaning jamiyatga moslashishida maktab va ta’lim muassasalari katta
ahamiyatga ega. Bu yerda bola nafaqat akademik bilimlarni egallaydi, balki o‘zaro
muloqot qilishni, jamoada ishlashni, hamkorlik va raqobat muhitida harakat qilishni
o‘rganadi. O‘qituvchilar va sinfdoshlari bola uchun yangi ijtimoiy muhit yaratadi, bu
esa uning dunyoqarashini kengaytiradi.
Do‘stlar va jamiyat orqali ijtimoiylashuv
Do‘stlar va yaqin tanishlar insonning ijtimoiylashuv jarayonida katta ta’sir
ko‘rsatadi. Ularning fikrlari, xatti-harakatlari va qiziqishlari odamning shaxsiyati
shakllanishida muhim rol o‘ynaydi. Odamlar do‘stlari orqali jamiyatdagi o‘z o‘rnini
tushunadi va shaxsiy munosabatlarni rivojlantirishni o‘rganadi.
Internet, televizor, gazeta va ijtimoiy tarmoqlar bugungi kunda
ijtimoiylashuvning muhim manbalaridan biri hisoblanadi. Ommaviy axborot
vositalari orqali odamlar jamiyatdagi muhim voqealar, madaniyat va turmush tarzi
bilan tanishadilar. Ularning ta’siri shaxsning fikrlash tarzi va xulq-atvoriga sezilarli
darajada ta’sir qilishi mumkin.
Ijtimoiy pedagogikaning roli va vazifalari
Ijtimoiy pedagogika ijtimoiylashuv jarayonini tartibga solish va insonning
jamiyatda o‘z o‘rnini topishiga yordam berish bilan shug‘ullanadi. U shaxsning
tarbiyasi va rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatadigan ijtimoiy omillarni o‘rganadi va
boshqaradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
126
Ijtimoiy pedagogikaning asosiy vazifalari
:
Ijtimoiy pedagogika insonning ijtimoiy muhitga moslashishiga va
o‘zining imkoniyatlarini maksimal darajada rivojlantirishiga ko‘mak beradi. Yoshlar
va bolalar uchun turli tarbiyaviy dasturlar ishlab chiqilib, ularning to‘g‘ri yo‘nalishda
rivojlanishi ta’minlanadi.
Ijtimoiy pedagogika turli qatlamlardan bo‘lgan insonlarning jamiyatga
moslashishi va teng imkoniyatlarga ega bo‘lishini ta’minlashga harakat qiladi. U
ijtimoiy tengsizlikni kamaytirish va hamma uchun bir xil sharoit yaratishga qaratilgan
faoliyatni olib boradi.
Ijtimoiy pedagogika nogironlar, yetim bolalar, kam ta’minlangan oilalar,
jinoyat sodir etgan shaxslar va boshqa ijtimoiy himoyaga muhtoj guruhlarni qo‘llab-
quvvatlash bilan shug‘ullanadi. Ularning jamiyatga moslashishiga yordam berish
uchun maxsus dasturlar ishlab chiqiladi.
Muammoli guruhlarga yordam berish
Ijtimoiy pedagogika nogironlar, yetim bolalar, kam ta’minlangan oilalar,
jinoyat sodir etgan shaxslar va boshqa ijtimoiy himoyaga muhtoj guruhlarni qo‘llab-
quvvatlash bilan shug‘ullanadi. Ularning jamiyatga moslashishiga yordam berish
uchun maxsus dasturlar ishlab chiqiladi.
Ijtimoiy pedagogika nafaqat o‘qitish bilan, balki shaxsning ijtimoiy va axloqiy
rivojlanishini ham ta’minlaydi. Ta’lim muassasalarida yoshlarni kelajak hayotga
tayyorlash, ularga kasbiy yo‘nalish berish va jamiyatning faol a’zosi bo‘lishiga
ko‘maklashish ijtimoiy pedagogikaning asosiy vazifalaridan biridir.
Xulosa
Ijtimoiylashuv inson hayotining ajralmas qismi bo‘lib, u shaxsning jamiyatga
qo‘shilish jarayonini ifodalaydi. Ushbu jarayon insonning shaxsiy rivojlanishi va
jamiyatga moslashishini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Ijtimoiy pedagogika
esa bu jarayonni tartibga solib, insonning shaxsiy va kasbiy rivojlanishiga yordam
beradi. Jamiyatning taraqqiyoti uchun har bir insonning to‘g‘ri ijtimoiylashuvi
muhimdir. Shu sababli, ijtimoiy pedagogika ta’lim va tarbiyani rivojlantirish orqali
insonlarning jamiyatga moslashishiga ko‘mak berishda davom etishi kerak.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
127
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O’quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy
fanlarni o’qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275.
2. Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik
sifatlarini shakillantirishi. Цифровизация современного образования: проблема и
решение, 1(1), 64–67.
3. Ҳайдаров, С. А. (2023). ТАРИХ ДАРСЛАРИДА САНЪАТ АСАРЛАРИДАН
ФОЙДАЛАНИШНИНГ УСУЛЛАРИ. Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences, 3(1/2), 92-96.
4. Xайдаров C. (2024). Spiritual influence on child education in families. Web of
Teachers: Inderscience Research. 2 (11). 203-205.
5. Xайдаров C. (2025). Oилаларда фарзанд тарбиясига руҳий таъсир ўтказиш.
Modern Education and Development. 3 (17). 23-27.
6. Khaydarov S.A. (2025). The role of the use of fine arts in teaching the history of
the country. Modern Education and Development. 3 (17). 28-33.
7. Xaydarov S.A. (2025). Ijtimoiy-gumanitar fanlarda raqamli metodlardan
foydalanish yo’llari. NEW RENAISSANCE international scientific journal. 2(1).
91-94.
8. Xaydarov S.A. (2025). Yoshlarda vatanparvarlik hissini tarbiyalashda Boburnoma
asariga ishlangan miniatyuralarning ahamiyati. Til va adabiyot.uz. 2.11-12.
