MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-21
Часть–1_ Март –2025
203
KESUVCHI ASBOBLARNING GEOMETRIYASINI
OPTIMALLASHTIRISH: SAMARADORLIKKA TA’SIRI
Kozimov Asilbek Mansurbek o‘g‘li
Andijon shahar 1-son kasb-hunar maktabi
Ishlab chiqarish ta'lim ustasi
Yadgarov Rafuq Xabibullayevich
Andijon shahar 1-son kasb-hunar maktabi
Ishlab chiqarish ta'lim ustasi
ANNOTATSIYA: Mazkur maqolada kesuvchi asboblarning geometriyasini
optimallashtirish va uning samaradorlikka ta'siri o‘rganilgan. Kesuvchi
asboblarning geometriyasi va uni optimallashtirish orqali kesish jarayoni sifatini
oshirish, asboblarning xizmat muddatini uzaytirish va energiya tejash imkoniyatlari
tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari kesuvchi asboblarning geometriyasi ishlov berish
jarayonida qanday rol o‘ynashini ko‘rsatadi va ishlab chiqarish samaradorligini
oshirish uchun amaliy tavsiyalar beriladi.
KALIT SO‘ZLAR: Kesuvchi asboblar, geometriya optimallashtirish,
samaradorlik, kesish burchagi, egilish burchagi, ishlov berish tezligi, energiya tejash.
Kirish
Kesuvchi
asboblarning
geometriyasini
optimallashtirish
zamonaviy
mashinasozlik va ishlab chiqarish jarayonlarida muhim ahamiyat kasb etadi. Bu
mavzu ko‘plab olimlar tomonidan o‘rganilib, texnologiya va innovatsiyalar
yordamida kesuvchi asboblarning samaradorligini oshirish usullari ishlab chiqilgan.
Ushbu maqolaning maqsadi kesuvchi asboblarning geometriyasini optimallashtirish
va ularning samaradorlikka ta'sirini tahlil qilishdir.
Kesuvchi asboblarning geometriyasi
Kesuvchi asboblarning geometriyasi quyidagi asosiy parametrlarni o‘z ichiga
oladi:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-21
Часть–1_ Март –2025
204
1.
Kesish Burchagi
Kesish burchagi asbobning old yuzasi va kesish yo‘nalishi orasidagi
burchakdir. Bu parametr asbobning kesish qobiliyatini belgilovchi asosiy omillardan
biri hisoblanadi. Kesish burchagi kesuvchi asbobning samaradorligi va ishlov berish
jarayoni sifatiga sezilarli ta'sir ko‘rsatadi. (Murodov, 2018)
2.
Egilish Burchagi
Egilish burchagi asbobning yon tomoni va kesish yo‘nalishi orasidagi
burchakni bildiradi. Ushbu burchak asbobning kesish qobiliyatiga sezilarli ta'sir
ko‘rsatadi. Egilish burchagini optimallashtirish orqali asbobning samaradorligini
oshirish mumkin. (Nazarov, 2019)
3.
Asbobning uch yuzasi
Asbobning old, yon va pastki yuzalari birgalikda asbobning uchligini tashkil
qiladi. Bu yuzalar asbobning kesish jarayonidagi rolini belgilaydi. Optimal uch
yuzalar ishlov berilgan yuzalarning sifatini yaxshilaydi. (Rasulov, 2020)
4.
Radius
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-21
Часть–1_ Март –2025
205
Asbobning kesish qismi va asbob tanasi orasidagi radius ham muhim parametr
hisoblanadi. Kichik radiuslar asbobning aniqligini oshiradi, katta radiuslar esa
mustahkamlikni ta'minlaydi. Radiusni optimallashtirish asbobning yeyilishiga va
xizmat muddatiga ta'sir ko‘rsatadi. (Abdullaev, 2021)
Geometriyani optimallashtirishning afzalliklari
Kesuvchi asboblarning geometriyasini optimallashtirish quyidagi afzalliklarni
taqdim etadi:
1.
Ishlov berish tezligi
Optimallashtirilgan geometriya orqali yuqori tezlikda ishlov berish mumkin
bo‘ladi. Bu parametr samaradorlikni oshiruvchi asosiy omil sifatida ko‘rsatiladi.
Yaxshi optimallashtirilgan geometriya orqali ishlov berish tezligi sezilarli darajada
oshadi. (Muminov, 2022)
2.
Yuzalarning sifati
Yaxshilangan geometriya ishlov berilgan yuzalarning sifatini oshiradi. Bu esa
mahsulotning umumiy sifatini yaxshilaydi. Sifatli ishlov berish mahsulotning
umumiy sifatini va iste'molchilar ehtiyojini qondiradi. (Ismoilov, 2020)
3.
Asbobning xizmat muddatini uzaytirish
Optimal geometriya asbobning tez yeyilishini oldini oladi va uning xizmat
muddatini uzaytiradi. Asbob xizmat muddatining uzaytirilishi ishlab chiqarish
xarajatlarini kamaytiradi. (To‘raev, 2019)
4.
Energiya tejash
Kesuvchi asbobning geometriyasini optimallashtirish orqali energiya sarfini
kamaytirish mumkin. Energiya tejash sanoatda ekologik jihatdan ham muhim
hisoblanadi. (Shukurov, 2021)
TAHLIL VA MUHOKAMA
Kesuvchi
asboblarning
geometriyasini
optimallashtirishda
turli
parametrlarning samaradorlikka ta'siri o‘rganiladi. Buning uchun quyidagi tahlil va
muhokamalar o‘tkaziladi:
1.
Kesish burchagi ta’siri
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-21
Часть–1_ Март –2025
206
Kesish burchagining oshishi yoki kamayishi ishlov berish tezligiga qanday
ta'sir ko‘rsatadi. Kesish burchagini optimallashtirish orqali ishlov berish jarayonini
tezlashtirish mumkin. (Murodov, 2018)
2.
Egilish burchagi ta’siri
Egilish burchagining o‘zgarishi asbobning kesish qobiliyatiga qanday ta'sir
ko‘rsatadi. Egilish burchagini optimallashtirish orqali asbobning samaradorligini
oshirish mumkin. (Nazarov, 2019)
3.
Radius ta’siri
Radiusning kattalashishi yoki kichiklashishi asbobning yeyilishiga qanday
ta'sir ko‘rsatadi. Radiusni optimallashtirish orqali asbobning xizmat muddatini
uzaytirish mumkin. (Abdullaev, 2021)
4.
Asbob uch yuzalarining ta’siri
Asbobning uch yuzalarining sifati ishlov berilgan yuzalarning sifatiga qanday
ta'sir ko‘rsatadi. Optimal uch yuzalar ishlov berilgan yuzalarning sifatini yaxshilaydi.
(Rasulov, 2020)
XULOSA
Kesuvchi asboblarning geometriyasini optimallashtirish samaradorlikni
oshirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqola asosida kesish burchagi, egilish
burchagi, radius va asbob uch yuzalarining o‘zgarishi ishlov berish tezligi,
yuzalarning sifati va asbobning xizmat muddatiga qanday ta'sir ko‘rsatishi aniqlanadi.
Optimallashtirilgan geometriya orqali yuqori sifatli ishlov berish va asboblarning
xizmat muddatini uzaytirish mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Murodov, I. (2018). Kesuvchi asboblarning kesish burchagi va ishlov berish
samaradorligi. Tashkent: Texnika nashriyoti.
2.
Nazarov, U. (2019). Asboblarning egilish burchagi va ularning ta’siri.
O‘zbekiston Texnika Jurnali, 12(4), 56-67.
3.
Rasulov, A. (2020). Kesuvchi asboblarning uch yuzalari va ularning roli.
Toshkent Davlat Texnika Universiteti Ilmiy Nashriyoti, 45(2), 78-89.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-21
Часть–1_ Март –2025
207
4.
Abdullaev, Q. (2021). Radiusning asbob yeyilishiga ta’siri. O‘zbekiston Ilmiy
Texnika Jurnali, 34(1), 23-34.
5.
Muminov, K. (2022). Optimal geometriyaning ishlov berish samaradorligiga
ta’siri. Toshkent Texnika Nashriyoti, 12(3), 45-56.
6.
Ismoilov, S. (2020). Ishlov berilgan yuzalarning sifati va geometriya. Toshkent
Texnika Universiteti Ilmiy Nashriyoti, 33(2), 67-78.
7.
To‘raev, M. (2019). Asbob xizmat muddatini uzaytirish usullari. Toshkent: Fan
Nashriyoti.
8.
Shukurov, D. (2021). Energiya tejash va kesuvchi asboblar. O‘zbekiston
Texnika Jurnali, 55(4), 123-134.
4.
