Arts and Humanities

O`zbеkistоnda davlat mustaqilligi qo`lga kiritilganidan so`ng Vatan tariхining turli bоsqichlari va muammоlarini хоlisоna va atrоflicha o`rganish uchun zarur shart-sharоitlar yuzaga kеldi. Mustaqillik yillarida ilm-fan, хususan, tariх fanini rivоjlantirish davlat siyosati darajasiga ko`tarildi.

Xiva xonligi xon tomonidan saroy amaldorlari yordamida boshqariladigan, yakka hokimchilikka asoslangan davlat bo‘lib, uning tizimi Buxoro va Qo‘qon xonliklaridan deyarli farq qilmagan. Xonlikdagi eng oliy unvon xon bo‘lib, u ma’muriy-siyosiy, harbiy va diniy vakolatlarga ega. XIX asr boshlaridan Xiva xoni huzurida doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi Kengash (Devon) mavjud bo‘lgan. Eng yuqori mansab va unvondagi amaldorlar a’zo bo‘lgan bu kengashning vakolati cheklangan.

Каракалпакстан илими, сонын ишинде тарийх этнография илиминин рауажланыуына езиниц салмаклы улесин коскан алымлардын бири Хожахмст Есбсргснов болып табылады.

В статье рассматривается функционирование фразеологических единиц для характеристики человека в рассказах А.П.Чехова «Отец семейства» и «Лошадиная фамилия».

В связи с началом трансформации проекта ОПОП в формат «Цифрового Шелкового пути» (ЦШП), прежде всего в сегменте ЭПШП. Название «Цифрового Шелкового пути» как инновационной составляющей ОПОП было провозглашено на международном форуме, посвященном развитию ОПОП (май 2017 г.), а затем подтверждено на XIX съезде КПК осенью 2017 г. Как заявил Си Цзиньпин (习近 平) в мае 2017 г., «Пояс и путь» должны быть превращены в «дорогу инноваций» и в «Цифровой Шелковый путь» XXI в [1]

Почтение и интерес современных учащихся и студенческой молодёжи к познанию, знаниям, книге и другим источникам познавательной деятельности, уважение учителя, образованности - актуальная социально-педагогическая проблема, решение которого требует глубокого изучения, философско-педагогического осмысления, инновационных практических подходов.

Целью данной статьи является проведение комплексного анализа формирования культуры речи у студентов юридических специальностей. Данное научное исследование проводилось в несколько этапов. Сначала был определен предмет исследования, четко сформулирована тема статьи, обоснована ее актуальность. Далее были определены цель и задачи исследования.
Проведен поиск и изучение научной литературы по данному вопросу.В дальнейшем осуществлялся выбор методов исследования и их обоснование. В исследовании использовались как общенаучные, так и частные методы исследования. Общенаучные методы: комплексный анализ; дедуктивный метод; индукционный метод. В области частных методов можно выделить такие методы, как: историко-правовой; аналитический; формально-правовой; системно-структурный.

Фольклор жазба әдебияттан алдын пайда болған ҳәм әййемнен раўажланған. Дәслеп жәмийеттен басланған бул тараўдың келип шығыўы мыңлаған, жүз мыңлаған жылларға барып тақалады. Сонлықтан, фольклор көп қырлы, көп функциялы ҳәм көп характерли. Бир тәрептен, бул жәмийетлик халықтың руўхый мийраслары, сол себепли бул жерде дүньялық қәсийетлеринен бири оның синкретизми де болып табылады. Фольклор өзиниң узақ жыллық тарийхый раўажланыўында халықтың сөз көркем өнери ҳәм мәдений-руўхый мийраслары ретинде бүгинги кунге шекем жетип келди. Халық қосықлары, ойынлары, көркем өнери, халық театры, халық әдебияты ҳәм таң қалғандай әжайып түсиниклер, өнерментшилик ҳәм түрли ырымларды да фольклор мийрасларына киргизиў мүмкин. Сол себепли фольклордын раўажланыўы әдебияттан парқ қылады.

Мазкур мақолада XIX асрнинг 70-90 йилларида Фарғона
вилоятининг Шарқий Туркистон билан олиб борган ўзаро савдо алоқалари, товар айрибошлаш жараёни, савдо алоқаларини ривожлантиришга қаратилган чора-тадбирлар каби масалалар ёритилган.

Маълумки, Шарк фалсафасининг етакчи йўналиши инсон калбини, рухини поклашга, унда комил инсон сифатларини вужудга келтиришга, шу негизда ижтимоий муносабатларни инсонийлаштиришга каратилган.
Ўткинчи мол-дунё, мансаб-мартабалар эмас, балки маънавий бойлик, ахлокий поклик, халоллик, инсоф-диёнатлилик одамни инсонга айланишининг муҳим шарти, деган фикрлар тасаввуф (сўфийлик)нинг шаклланишига ва кенг ёйилишига сабаб бўлди.
Сўфийлик оқим сифатида исломгача хам мавжуд бўлганини тадқикотчилар кўрсатмокдалар. Масалан, Шамсуддин Бобохонов ва Абдулазиз Мансурнинг фикрича, тасаввуф лафзи хижратнинг иккинчи асрида пайдо бўлган бўлса-да, лекин шу мазмунни ифода этувчи зоҳидлик каби лафз-истилоҳлар орқали бу йўналиш исломдан олдинги даврларда хам мавжуд бўлганлигини қайд этиб ўтадилар. Ammo у ислом заминида муайян бир тизимга кириб, ташкилий тус олганини айтиш жоиздир.
Тасаввуф мураккаб диний-фалсафий оким бўлиб, хилма-хил йўналишга эта.
Унда 2 та асосий ғоявий йўналиш кўзга яқкол ташланади: бу ўткинчи дунё, мол-мулк, мансабга ихлос қўйиш Аллоҳни унутишга, имонсизликка олиб келади, деган ғояга таяниб, таркидунёчиликни таргиб этганлар; азрўзи азалда пешонага ёзилган такдир борлигига, одам ундан қочиб кутила олмаслигига ишонтиришга интилганлар.
Иккинчи йўналиш - бу дунё Аллоҳ томонидан одамлар, уларнинг инсонлардек яшаши учун яратилгани, одам шу дунёдаги эзгу ишлари билан худо висолига етишиш учун оғир, машаққатли покланиш йўлидан боришни ташвиқ этганлар.
Тасаввуфда Аллоҳ рахматига етишишнинг, инсон маънавий камолот йўлининг 4 босқичи мавжудлиги тасдиқ этилади. Булар шариат, тариқат, маърифат ва ҳақиқатдан иборат.
Шариат - диний конун-қоидалар ва маросимларни, Қуръони Карим ва Ҳадиси Шарифдаги ахлоқий, илоҳий кўрсатмаларни пухта ўзлаштириш, айнан изчил суръатда бажариш, худога ибодат қилишдир. Шариат худони идрок билан танишни кўзда тутади. Шариат талаблари, коидаларини бажармасдан тариқатга ўтиш мумкин эмас.
Тариқат - лаззатлардан воз кечиб, нафсни тийиб, хилватда яшаб, фақат худо хақида ўйлаш, хаёл суриш, эслаш, уни қалбдан севишдан иборат йўлни танлаш боскичидир.
Маърифат - Устоз (муршид) ёрдамида мурид (шогирд) хол босқичига ўтиш бўлиб, ҳамма нарса - бутун борликнинг асоси Аллох эканини англаб, шу тариқа худога яқинлашишдир. Маърифатда олам, юлдузлар, Ой, Қуёш, одамлар, ҳайвонлар, қушлар, капалаклар - бошқа жамики нарсалар худонинг зуҳуротидан иборат, одам ҳам Аллоҳ зуҳурининг зарраси ҳисобланади.
Ҳақиқат босқичида солик ўзини худонинг висолига етган ҳисоблаб, у билан қўшилиб кетади, яъни фанога айланади. Марказий Осиёда фанога айланиш ҳакиқатга етишиш ҳисобланиб, солик ҳакиқат тимсоли бўлиб майдонга чиқади.
Юсуф Ҳамадоний, Абдулхолик Ғиждувоний, Нажмиддин Кубро, Ҳожа Ахмад Яссавий йўналишларининг бевосита таъсирида Марказий Осиёда нақшбандийлик йўналиши вужудга келиб, у Яқин ва Ўрта Шарқ мамлакатларига кенг ёйилади.
Тасаввуфнинг сўл қаноти - диний-фалсафий таълимот сифатида акидапарастлик, расмий исломга нисбатан мухолифиятда бўлиб, Якин ва Ўрта Шаркда, айниқса Марказий Осиёда табиий ва фалсафий фанлар ривожида ўз ўрни ва мавқеига эгадир.
Хулоса тарзида айтиб ўтиш жоизки, Хожа Ахмад Яссавийнинг диний-тасаввуфий карашлари халқимиз бой маънавий меросининг сарчашмасидан муносиб ўрин олиб, уни зийнатлантириб турибди. “Ҳикматлар”нинг тили ўзбек адабий тилининг камол топишининг асосий вазифасини адо этиб келди. Уларни мустакиллик шароитида маънавий-ахлокий жиҳатдан баркамол инсонни шакллантиришдаги ахамияти бекиёсдир десак, хато қилмаймиз.

ХХ аср ўзбек адабиётининг кўзга кўринган ёзувчиларидан бири Ўзбекистон халқ ёзувчиси Ўткир Ҳошимов ХХ1 аср ёшларининг ҳам энг севимли адибидир. Ёзувчининг қайси бир асарини олиб варақламанг, унда жонли ва ҳаётий тасвирлар, соф ўзбекона ёндашув ва характер, қаҳрамонлар ўртасидаги суҳбатлар шундай маҳорат билан ёритилганки, ўқувчини ўзига ром этади. Адибнинг ҳамма асарлари китобхонлар учун тарбиявий ва ҳаётий сабоқ бўлади.

Олтин Ўрда даврида аввалги Хоразмшохлар  Хоразм савдогарлари Шарқий Европа, Кавказ, Византия ва Қирм ерлари билан савдо муносабатларини давом эттирди.

Бу инсон ҳақида фикр билдирар эканман аввало, бир жиҳатига алоҳида эътибор қаратиб, ўз мулоҳазамни  айтиб ўтмоқчи эдим. Инсон ҳаётга келиши, ҳаёт кечириши, маълум бир орзулар қилиши, унга етишиш йўлидаги қийинчиликларни, муаммоларни енгиб ўтиш даврида характери шаклланиб борада деб ўйлайман. Шунингдек, инсоннинг ички дунёси, билими, илми, фикр ва мулоҳазалари ўша характерига хос бўлишини таъминлайди.

Covid-2019 пандсмияси пайтида дунёнинг куплаб машхур музсйларига уйдан чикмасдан ташриф буюриш имконияти яратилди. Музейларга онлайн сасхатлар имконияти Париждаги Лувр, Амстсрдамдаги Ван Гог, Лондондаги Британия музейи, Ватикандаги Секстин капелласи каби музейлар томонидан хам таклиф килинди. Эндиликда маданият муассасалари аста-секин пандсмиядан олдинги одатий иш таквимига кайтган булсада, бирок янги хавфсизлик коидалари туфайли улар куп сонли ташриф буюрувчиларни кабул кила олмайди. Факат онлайн платформаси мавжуд булган музейлар бундай муаммога дуч келмайди. Онлайн-лойихалар туфайли маданият сохасига кизикувчи барча одамлар яшаш жойи ва молиявий имкониятидан катъи назар, тарих ва моддий маданият ютуклари билан танишиш имкониятига эга булмокдалар.

Дунё ўтмиш тарихи асосан халқлар, жамиятлар, давлатлар тарихи билан белгиланади. Аммо ана шундай жамиятлардаги ижтимоий муносабатлар инсониятнинг дастлабки ўтмиш тузуми ҳисобланган ибтидоий жамоа тузуми давридан то ҳозирги кунгача битта социал муносабатга асосланган. Бу аёл ва эркак муносабатларидир.

Этнослар,  уларнинг  тиллари  ва  давлатчилигининг  ривожланиш жараёнларини “этнос” тушунчасини аниқлаштиришдан ва унинг ривожланишидаги айрим  қонуниятларни  қайд  этишдан  бошлаш  мақсадга  мувофиқ  бўлади. Ҳозирги даврга келиб, этносларни англаш, таърифлаш ва ўрганишда иккита турли  хил  йўналиш  шаклланди.  Биринчи  йўналиш  бу  масалаларни  ҳал қилишда анъанавий ёндашувдан келиб чиқадики, унга кўра ҳаракат (ривожланиш)  этносларнинг  юзага  келиши  ва  шаклланиши  босқичларида  мавжуд бўлади. “Этногенез” тушунчаси айнан мана шу йўналишда изоҳланади: яъни тузилиш  жараёни  тугагач,  этнос  қандайдир  бир  абадий  қотиб  қолган  ва кейинчалик  ривожланиши  керак  бўлмаган  константага  айланади.  У эгаллаган географик макондаги мавжудлик вақт даврини белгиламаймиз.

The present report summarizes the results of the scientific study made by the author during the last fifteen years and published in two books:
1. A.Khakimov. Modem Decorative Art of the Central Asian Republics. Comments to the Problem of Tradition and Innovation. Tashkent, "FAN" Publishers, 1988, 10 quires.
2. A.Khakimov. Modem - Decorative Plastic Art of the Central Asian Republics. Tashkent, "FAH" Publishers, 1992, 12 quires.
The first book consists of the introduction, three chapters, summary and the index of literature.
Chapter I "Methods of study of the decorative art in the region" determines the main mcthodologic approaches, gives the survey of the entire problem, elaborates the main methodological basis of the research.
Chapter II "The Development of traditions in the folk art of Central Asia" examines actual aspects of the development of the folk art, gives the outline of the creative work of the folk masters from the point of view of the problems of cultural heritage.
Chapter III "Creation and development of the professional decorative art of the Central Asian Republics in the context of the problem of the regional and national peculiarities" gives the broad picture of the new phenomenon in the artistic culture of the region that has appeared by the end of the 1960ies - beginning of the 1970ies.
The summary contains the main conclusions.
The second book logically continues and develops the material of the first one, mainly the contents of its Chapter III, and also consists of the introduction, three chapters, summary and the index of literature.
Chapter I "Masters, tendencies and problems of the development of the easel, monumental and decorative plastic art of the region in the 1970i.es - beginning of the 80ies" is written on the basis of the analysis of the creative work of the leading sculptors of Uzbekistan, Tajikistan and Turkmenia it gives characteristics of the main tendencies of the development of these kinds of the plastic art, peculiarities of their interaction arc determined alongwith the local specific features.
Chapter II "Decorative plastic art of the region as an independent phenomenon: analysis of the subject matter and style" demonstrates an attempt to make analysis and arrange into a certain system tremendeous artistic material both in cultural, historic and modern contexts, the artistic material is classified according to its style and subject matter into blocks. The author gives analysis of the individual specific features of the decorative plastic art.
The major attention is given to the problem of interaction of the decorative plastic art and the environment.
Chapter III "Decorative plastic art and the environment" deals with this question.
The summary contains conclusions.
So, the present research consists of the contents of the two separate books that deal with the research of the different: aspects of one phenomenon - the decorative art of the Republics of the Central Asian region in fee 1970ies-1990ies.
Samples of the folk art, items produced by the factories of art industries and non-traditional decorative art of the four Central Asian Republics - Uzbekistan, Kirguizia, Tajikistan and Turkmenia form the basic material of the research.
The main idea is to give the complete systematic characteristics of the development of the decorative art of the region in the 1970ies - 1990ies. The accent is made on the problem of cultural heritage and determination of the main peculiar features of the examined artistic process. In this connection the research has been done in the following aspects:
- elaboration of the theory and methods of the approach towards the solution of the problem of the cult-oral heritage in connection with the regional material;
- characteristic of the decorative art of the region as an entire artistic structure, examination of the forms of interaction of its main kinds;
- study of the main actual problems of the folk art and the creative work of the leading artisans;
- study of the main tendencies in the creative work of artists specialising in non-traditional decorative art and art industry;
- study of the Questions of interaction of different decorative forms with the urban environment in the region;
- determination of the regional and national peculiarities of the examined artistic process;
The main scientific results, their actual and modern character may be seen in the following:
- the notion "decorative art of the region" has been introduced into the scientific usage. The notion is given the characteristics, general sight of interaction of different kinds of art comprising the notion is given in the work;
- the ways and methods of study of the problem of cultural heritage and. innovation in various spheres of this system arc determined;
- the main tendencies in modernisation of both traditional and non-traditional decorative art is stated;
- the huge previously never described layer of the artistic practice taking place in the region -i.c. the non - traditional decorative art, has been studied, analysis of it has been made, it has been arranged into a certain system and introduced into the scientific usage, so it may be mentioned that the new perspective direction has been opened in 'the practice of art criticism of the region;
- the problem of interaction of various forms of decorative art with the architectural and landscape environment has been studied;
The research has been carries out at the department of the decorative applcid art of the Art Research Institute named after Khamza within the schedule of its pre-planned work, results were discussed and approved at the sessions of the Scientific Council of the Institute.

Элат- кишиларнинг тил, ҳудуд иқгисодий ва маданий жиҳатдан тарихан таркиб топган миллатдт олдинги бирлиги. Элат қабила билан миллат орасидаги этник бирликнинг кўринишидир. Элатнинг шаклланишига бирбирига яқин бир неча қабилаларнинг уюшуви асос бўлган. Элатлардаги этник, хўжалик, моддий ва маданий алоқаларнинг тобора ривожланиб бориши натижасида бир қанча қабилалар бирлашадилар. Натижада, этник бирликнинг янги тури вужудга келади. Бу элат дейилиб, маълум тарихий шароитда ҳудудий, иқтисодий, тил ва маданий умумийлик асосида шаклланади

Ўрта асрда яшаб хоразмшоҳлар саройида табиблик қилган Исмоил Журжоний 1042 йилда Журжон шаҳрида туғилган. Лекин ҳаётининг кўп қисмини у Хоразмда ўтказган. Шу сабабли унинг замондошлари уни Зайниддин Абул Фазойил Исмоил ибн Хусайн ал-Журжоний ал-Хоразмий деб улуғлаб чақиришган. Журжоний хоразмшоҳ Қутбиддин Муҳаммад ибн Ануштагин (1097-1127) ва унинг ўғли Алоуддавла Отсиз (1127-1156) ларнинг саройида хизмат қилган.

Урушдан кейинги йилларда республика иқтисодиётининг барча тармоқлари сезиларли даражада ривожланиб борди. Натижада аҳолининг моддий турмуш шароити ҳам анча яхшиланиб, ижтимоий муаммолари ҳал қилина бошлади. Асосий вазифа урушнинг бутун оғирлигини елкасига олган халқнинг турмушини фаровонлаштириш, ишчилар, хизматчилар, инженертехник ходимлар ва уларнинг оилаларга моддий ва маиший хизмат кўрсатишни яхшилаш зарур эди. Айниқса уй-жой қурилиши, мавжуд уй-жой фондларини таъмирлаш зарурати шу даврнинг долзарб вазифалардан бири эди. Хусусан шу даврда жанубий областларининг шаҳар аҳолисини уй-жой билан таъминлаш масаласида ҳам анчагина ишлар амалга оширилди.