MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-21
Часть–1_ Март –2025
290
ABDULLA ORIPOVNING "ESLASH" SHE’RI TAHLILI
Shoxijaxon Islomov
Xalqaro innovatsion universitet talabasi
Ilmiy rahbar: Nurali Murodillayev, XIU o‘qituvchisi
Annotatsiya.
She’riyat inson tafakkuri, hissiy kechinmalari va hayotiy
tajribalarini aks ettirishning eng kuchli vositalaridan biridir. "Eslash" she’ri inson
hayotidagi xavf-xatarlar, sinovlar va ularni yengib o‘tish falsafasi haqida bo‘lib, u
hayotning murakkab yo‘llarini tasvirlaydi. Ushbu maqolada she’rning poetik va
falsafiy xususiyatlarini ilmiy jihatdan tahlil qilamiz.
Kalit so‘zlar: ruhiy kechinma, qo‘rquv, najot, hayot sinovlari, xotira.
Abstract. Poetry is one of the most powerful means of reflecting human
thinking, emotional experiences and life experiences. The poem "Remembering" is
about the dangers and trials in human life and the philosophy of overcoming them,
and it describes the complex ways of life. In this article, we will scientifically analyze
the poetic and philosophical features of the poem.
Key words: spiritual experience, fear, salvation, life trials, memory.
Abdulla Oripov ijodi o‘zbek she’riyatining eng yorqin sahifalaridan biri
bo‘lib, u jamiyatdagi o‘zgarishlarni, insoniyatning o‘zligini izlashni va
vatanparvarlikni o‘z asarlarida aks ettirgan. Uning asarlari ham badiiy, ham falsafiy
jihatdan katta qiymatga ega bo‘lib, ular nafaqat o‘zbek, balki xalqaro miqyosda ham
o‘z o‘rnini topgan. Abdulla Oripovning she’rlari ko‘plab mavzularni qamrab olgan:
milliy g‘urur, vatan sevgisi, inson hayotining ma’nosi, tabiat va uning go‘zalligi,
ijtimoiy adolatsizliklar va boshqa ko‘plab ijtimoiy masalalar. Uning she’rlarida ko‘p
hollarda xalqning og‘ir tarixiy yo‘li, ular duch kelgan og‘irliklar va umidlar
tasvirlanadi. U o‘z asarlarida qat’iyat, iroda va insonning haqqoniylikni izlashdagi
kurashini ta’kidlagan.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-21
Часть–1_ Март –2025
291
"Eslash" she’ri inson hayoti davomida duch keladigan xavf-xatarlar va
sinovlar haqida hikoya qiladi. Muallif bir necha marta o‘limga juda yaqin bo‘lgani,
ammo har safar omon qolganini eslaydi. Ushbu sinovlar faqat tabiiy ofatlar yoki
hayvonlar bilan bog‘liq emas, balki insonlar orasidagi xiyonat va g‘araz ham
she’rdagi asosiy tahdidlardan biri sifatida tasvirlanadi.
She’rning har bir bandi hayotiy xavfli holatni tasvirlash bilan boshlanadi va
muallifning undan qanday qutulganini ta’kidlash bilan yakunlanadi. Bu esa inson
hayotidagi o‘zgarishlar va sinovlar doimiyligini ko‘rsatadi.
She’rda bir nechta muhim poetik usullar qo‘llangan. She’rning har bir bandi
"Eslasam, entikib ketaman hamon"
satri bilan yakunlanadi. Ushbu usul
takrorlanuvchi ruhiy kechinmalarni kuchaytirib, o‘quvchiga ta’sir ko‘rsatadi.
"Bir qadam narida jarlik – halokat"
– hayot yo‘llarining xavfli ekanligi, qaltis
lahzalar inson hayotining ajralmas qismi ekanligini bildiradi.
"Baloyi azimday quturdi to‘lqin"
– tabiiy ofatlar va hayotning beqarorligi
ifodalanadi.
"Umrimni egovlab yedilar butun"
– insonning umrini atrofdagi yovuz niyatli
kishilar asta-sekin yemirishi tasvirlanadi. Bu yerda insoniy hayotga bo‘lgan
kinoyaviy qarash mavjud.
She’rda ko‘plab antitezalar uchraydi, ya’ni qarama-qarshi ma’noli
tushunchalar orqali ta’sir kuchaytiriladi:
– Hayot va o‘lim o‘rtasidagi nozik chiziq:
"Qanday o‘tgan edik u yo‘ldan
omon?"
– Yaxshi va yomon insonlar o‘rtasidagi tafovut:
"Nokaslar ham bo‘ldilar
yo‘ldosh"
– Qo‘rquv va najot o‘rtasidagi bog‘liqlik:
"To‘rtta bo‘ri bizni olgandi o‘rab,
Ufqda to‘rt otliq ko‘rindi birdan"
.
She’rda vaqt tushunchasi chuqur aks ettirilgan. Har bir bandda eslash (xotira)
asosiy mavzu sifatida gavdalanadi. Bu esa she’rga retrospektiv (o‘tgan voqealarni
eslash) ruh bag‘ishlaydi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-21
Часть–1_ Март –2025
292
Ijodkor hayotni imtihon sifatida ko‘radi.
"Tiriklik aslida imtihon ekan…"
misrasi bu fikrni ochiq ifodalaydi. Hayot inson uchun to‘sqinliklar bilan to‘la bo‘lsa-
da, ulardan o‘tish inson irodasiga bog‘liq ekanligi ta’kidlanadi. She’rda insonning
tirik qolish instinkti juda kuchli ekani ko‘rsatilgan. U qanday vaziyatda bo‘lishidan
qat’iy nazar, yashash uchun kurashadi va najot topadi.
She’rning oxirgi bandi insonlar o‘rtasidagi munosabatlarga alohida urg‘u
beradi:
– Ba’zi insonlar shaxsning hayot yo‘lida yordam bersa, boshqalari unga zarar
yetkazishga harakat qiladi.
– Muallif hayotining oxirgi yillarida o‘zining barcha sinovlardan o‘tganiga
ishora qiladi.
Xulosa o‘rnida shuni ta’kidlash kerakki, "Eslash" she’ri inson hayoti
davomida duch keladigan qiyinchiliklar, xavf-xatarlar va hayot sinovlariga
bag‘ishlangan. Unda poetik san’atning turli vositalari orqali muallifning chuqur
hissiyotlari ifoda etilgan. She’rning badiiy tuzilishi, takrorlar orqali o‘quvchiga ta’sir
qilish usullari va falsafiy ma’nolari uni o‘ziga xos ijodiy namunaga aylantiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI:
1. Орипов А. Эҳтиёж фарзанди. – Тошкент.: Ёш гвардия нашриёти.1988.
2. Yo’ldoshev Q, Qodirov V, Yo’ldoshbekov J. Adabiyot, Umumiy o’rta ta’lim
maktablarining 9-sinfi uchun darslik. – Toshkent.: O’zbekiston, 2019.
3. Oripov A. Tanlangan asarlar. – Toshkent.: “Sharq” nashriyot-matbaa aksiya-dorlik
kompaniyasi bosh tahririyati, 2019.
4. Afoqova N. Abdulla Oripov lirikasida badiiy san'atlar: – Toshkent. 1997.
5. Ashurova G. Abdulla Oripov she'riyatida an'ana va badiiy falsafa (obraz, g'oya va
tasvir). Toshkent. 2008.
6. Begimqulov D. She'riyatimiz yulduzi. Abdulla Oripov. Tanlangan asarlar. –
Toshkent. 2000.
