MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-21
Часть–1_ Март –2025
282
ABDULLA ORIPOV SHE‘RIYATIDA ONA TIMSOLI ( “ONAJON”
SHE’RI MISOLIDA)
Marjona Nabiyeva
Xalqaro innovatsion universitet talabasi
Ilmiy rahbar: Nurali Murodillayev, XIU o‘qituvchisi
Annotatsiya: Abdulla Oripovning “Onajon” she’ri insoniy tuyg‘ularning eng
beg‘ubor shakllaridan biri bo‘lmish ona mehri, uning yo‘qligidan kelib chiqadigan
chuqur iztirob va farzandlik mehri bilan yo‘g‘rilgan. Ushbu asar shoir ijodining eng
ezgu va yurakka yaqin namunalardan biri bo‘lib, unda inson hayotining eng yuksak
qadriyatlari haqida mulohaza yuritiladi.
Kalit so‘zlar: Tush va haqiqat, she’riyat, ona siymosi, sadoqat, orzu.
Abstract: Abdulla Oripov's poem "Mother" is composed of one of the most
innocent forms of human feelings, mother's love, deep suffering and filial love caused
by her absence. This work is one of the most beautiful and close to the heart examples
of the poet's work, which reflects on the highest values of human life.
Key words: Dream and reality, poetry, mother figure, loyalty, dream.
Abdulla Oripov XX asr o‘zbek she’riyatining zabardast vakillaridan biri
hisoblanadi. Ona haqida she’rlar va umuman ona obrazi shoir ijodidagi ayol
obrazining yanada jozibadorligini mukammallashtiradi va bu timsolni oliy
maqomlarga olib chiqadi. Shoirning “Onamga xat”, “Onajon”, “Ona”, “Alisherning
onasi”, “Onamni eslab” singari she’rlarida ona timsolining orqali gavdalantirilishi har
bir insonning qalbiga chuqur yetib boradi. Masalan, bunga misol qilib shoirning
“Onajon” she’rini olishimiz mumkin. Bu she’r shoirning mumtoz asarlari sarasiga
kiradi.
Abdulla Oripovning ushbu she’ri ona siymosi, uning beqiyos mehri,
fidokorligi va farzand hayotidagi o‘rnini yuksak darajada aks ettiradi. Shoir onasining
vafotidan keyingi iztiroblarini yurakdan his qiladi, uning tushlariga kirib, o‘z yoniga
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-21
Часть–1_ Март –2025
283
chaqirishi, mehr bilan bag‘riga tortishi tasvirlanadi. Bu faqat shoirning shaxsiy
kechinmalari emas, balki har bir insonning boshidan o‘tadigan ona yo‘qotish iztirobi,
ruhiy bo‘shliq va armondir.
Shoir onaning qadr-qimmati, uning shafqati va fidokorligini yuksak
baholaydi. Ayniqsa, onaning vafotidan oldin ham farzandining baxti haqida
qayg‘urgani, uning kelajagini o‘ylagani, o‘zining o‘limidan-da ortiq farzandining
hayotini ustun qo‘ygani chuqur falsafiy ma’noga ega. She’r shoir uchun ona siymosi
nafaqat hayotda, balki o‘limdan keyin ham muqaddas ekanini ko‘rsatadi.
She’r uch qismdan iborat bo‘lib, har biri ona va farzand o‘rtasidagi rishtalarni
turlicha yoritadi. Onaning tushlarga kirishi, ona mehri va ayriliq iztirobi aks etgan
birinchi qismda shoir tushlarida onasini ko‘radi. U o‘zini tush va haqiqat o‘rtasida
azobda his qiladi. Onasi unga oq mato tutgan holda uni chaqiradi, bu esa o‘lim va ona
mehri o‘rtasidagi nozik bog‘liqlikni anglatadi. Ona mehr bilan bolalikni eslatadi,
beshik va allani yodga soladi. Lekin birdaniga tush dahshatga aylanadi – shoirga
onaning yo‘qligi ayon bo‘ladi va u uyg‘onib ketadi.
“Qo‘llarida oq elpig‘ich”
– oq mato hayot va o‘lim o‘rtasidagi ramziy
belgidir.
“Yotar payting bo‘ldi-ku, der, Kela qol, der, bolajon”
satrida esa ona
farzandiga tinchlanishini aytadi, lekin aslida bu uning o‘lim sari chorlayotganidan
darakdir.
Onaning fidokorligi va oxirgi vasiyati bilan boshlanuvchi ikkinchi qismda ona
umrining so‘nggi damlarida ham faqat farzandining kelajagini o‘ylaydi. U hatto
o‘zining o‘limidan ko‘ra farzandining to‘yini muhimroq deb biladi. Shoir onaning bu
fidokorligini yurakdan his qiladi va uning shafqati oldida ojizligini anglaydi. Ona o‘z
hayotidan kechib, farzandining kelajagini o‘ylashi orqali uning kelajak baxtiga ishora
qiladi:
“Sen otamga pul beribsan
Yostig‘imning ostidan
Aytibsanki onasizlik
Kelmasin hech uyiga
Sarf qilingiz, menga emas,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-21
Часть–1_ Март –2025
284
Abdullaning to‘yiga”.
[A.Oripov, 2000:107]
“Yo‘qmidi hech o‘zga gaping, – Nola qilib so‘ylasang…”
– Shoirning o‘z
onasiga nolasimon murojaati, iztirobini yanada kuchaytiradi.
She’rning so‘nggi – uchinchi qismida shoir onasining so‘zlarini yodga oladi.
Onasi unga shoir bo‘lishni orzu qilganini aytgani, shoir esa o‘zini onasi istaganday
yuksak shoir bo‘lishga munosib deb bilmaydi. Uning iztiroblari faqat onani sog‘inish
bilan cheklanmay, balki unga munosib bo‘lish istagi bilan ham bog‘liq edi:
“Onajonim, senga bo‘lsin, Senga bo‘lsin...” – bu so‘zlar onaga bo‘lgan cheksiz
hurmat va mehrni aks ettiradi.
Bu she’r hayotning eng og‘riqli haqiqatlaridan birini – onani yo‘qotish
iztirobini yoritadi. Shoir inson hayotining o‘tkinchiligi, o‘limning mohiyati haqida
mulohaza yuritadi.
Xulosa qilib aytganda, Abdulla Oripovning “Onajon” she’ri inson qalbining
eng chuqur tuyg‘ularini aks ettiruvchi, ona mehri va farzand iztirobi haqida yozilgan
eng samimiy she’rlardan biridir. Shoir o‘z kechinmalarini oddiy shaxsiy dard sifatida
emas, balki butun insoniyatga xos ona va farzand o‘rtasidagi ilohiy bog‘liqlik sifatida
ifodalagan. She’r o‘qigan odamga ona qadri, uning mehribonligi va fidokorligi haqida
chuqur fikr yuritishga undaydi. Bu she’r faqat bir shoirning ijodi emas, balki har bir
kishining yuragidagi eng nozik tuyg‘ularni aks ettiradigan umrboqiy ona siymosini
ulug‘lovchi yuksak falsafiy asardir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1. Oripov A. “Tanlangan asarlar” – Toshkent: Adabiyot va san’at nashriyoti. 2000
2. Maqsuda Ergasheva “Abdulla Oripov she’riyatining o‘ziga xos xususiyatlari”
maqolasi. Ziyo.net.uz
3. Quronov D. “Adabiyotshunoslikka kirish”. – Toshkent: A.Qodiriy nomidagi xalq
merosi nashriyoti. 2019
