MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
141
QALBGA YAQIN, XALQGA MEHRLI: ALEKSANDR FAYNBERG
FENOMENI
Erkinboyeva Aziza Ruslonovna
O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti Xorijiy til va adabiyoti ingliz tili 1-
fakulteti 2-bosqich talabasi azizaruslonovna@gmail.com
Mohinbonu Mardonova Shuhrat qizi
Ilmiy rahbar:,
O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti, Ingliz tilini oʻqitish metodikasi No 1
kafedrasi o‘qituvchisi mohinbonuuzswlu@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15698056
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Aleksandr Faynbergning ijodiga “fenomen” nuqtayi
nazaridan yondashiladi. Shoirning xalq, Vatan, insoniyat va millatlararo do‘stlik
mavzularidagi she’rlari asosida uning adabiy va ma’naviy qiyofasi tahlil qilinadi.
Har bir g‘oyaviy yo‘nalish misollar bilan boyitilgan. Maqola yosh avlod uchun
Faynberg ijodining dolzarbligini ochib berishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar
: fenomen, millatlararo do‘stlik, o‘zbek adabiyoti, “Chig‘ir”
to‘plami, she’riyat, poetik obraz, adabiyot va fuqarolik pozitsiyasi
Abstract:
This article explores the work of Aleksandr Faynberg from the perspective
of a “phenomenon.” Based on his poems covering themes such as people,
homeland, humanity, and interethnic friendship, the study analyzes the poet’s
literary and spiritual identity. Each thematic direction is supported with
illustrative examples. The article aims to highlight the relevance of Faynberg’s
poetry for the younger generation.
Keywords:
phenomenon, interethnic friendship, Uzbek literature, Chig‘ir
collection, poetry, poetic imagery, literature and civic stance.
Аннотация:
В данной статье творчество Александра Файнберга рассматривается
через призму «феномена». На основе его стихов, посвящённых народу,
Родине, человечеству и межнациональной дружбе, анализируется
литературный и духовный облик поэта. Каждое идейное направление
подкрепляется конкретными примерами. Статья направлена на раскрытие
актуальности поэзии Файнберга для молодого поколения.
Ключевые слова:
феномен, межнациональная дружба, узбекская
литература, сборник «Чигир», поэзия, поэтический образ, литература и
гражданская позиция.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
142
O‘zbek adabiyotida har doim xalq dardiga quloq tutgan, yurakdan yozgan, el
qalbiga yaqin shoirlar bo‘lgan. Shunday siymolardan biri — Aleksandr Faynberg.
U nafaqat she’riyatda, balki xalq yuragida ham o‘zining alohida o‘rniga ega.
Faynberg — bu shunchaki shoir emas, u — insoniylik, samimiyat, xalq va
Vatanga mehr tuyg‘ularining tirik ifodasi. Uning she’rlari ko‘ngilga tez yetadi,
sabr, fidoyilik, halollik haqida jim o‘rgatadi. Faynberg fenomeni — bu shaxs va
ijod birligining hayotiy va adabiy namunasi.
Aleksandr Faynberg fenomeni — bu, avvalo, qalbdan chiqqan, xalq yuragiga
kirgan she’riyat. U adabiyotda o‘zbek tilini tanlagan, bu til orqali xalqning ruhiy
kechinmalarini, orzu-umidlarini, iztiroblarini ifoda qilgan. Millati rus bo‘lsa-da,
o‘zbek xalqini chin dildan sevgan, mehrini to‘kkan. Uning har bir satrida
samimiyat, halollik, og‘riq va mehr seziladi.
Misol tariqasida quyidagi she’r satrlarini olaylik:
“Men odamlar orasidaman —
Ular orasida yashayman.
Yaxshilik izlab yashayman,
O‘zimdan avval boshqani o‘ylayman.”
Bu misralarda Faynbergning o‘z hayotiy prinsiplarini aks ettiruvchi
sadoqat, kamtarlik va insoniylik ruhi seziladi. Uning xalq bilan birga yashashi —
faqat geografik emas, ruhiy-ijtimoiy birlikdir.
Faynbergning “Chig‘ir” to‘plami — o‘zbek xalqining ruhiy tarixi, yashash
falsafasi, tabiatga, hayotga bo‘lgan qarashlarini o‘zida mujassam etgan. Bu
to‘plamdagi har bir she’r — o‘ziga xos dard, o‘ziga xos ovoz.
Quyidagi she’rda “chig‘ir” ramzi orqali xalqning mashaqqatli hayoti va sabr-
toqati tasvirlanadi:
“Chig‘ir aylanar, suv tortilar,
Zamin to‘yar, lekin yurak — yo‘q.
Ko‘zlar to‘la hayot, og‘iz jim,
So‘zlar yurakda qamalgan ko‘k.”
Bu yerda chig‘ir — mehnat, mashaqqat, hayot aylanishining timsoli.
Faynberg “yurak — yo‘q” degani bilan, oddiy odamlar his-tuyg‘ularini ifoda
etishga imkoni bo‘lmagan holatlarni nazarda tutadi. Shoir jamiyatdagi sukunat
ortidagi iztirobni mahorat bilan tasvirlaydi.
Faynberg ijodining yana bir markaziy nuqtasi — bu insonning ichki
dunyosi, vijdoni, or-nomusi. U insonni ideal holatda emas, balki real hayotdagi
og‘riqlari, yo‘qotishlari, orzulari bilan tasvirlaydi. Uning she’rlari insonni
fikrlashga, o‘ziga savol berishga majbur qiladi.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
143
Mana bunday misralarda shoirning insonparvarligi yaqqol ko‘rinadi:
“Har kim yuragida el bor deb o‘ylasin,
Har bir so‘zida mehr bo‘lsin, g‘azab emas.
Dunyoni nafrat emas, muhabbat qutqaradi,
Dunyoga bag‘rikeng ko‘zlar bilan qarang.”
Bu satrlar — bugungi kun uchun ham dolzarb. Faynberg nafaqat o‘z
zamonasiga, balki kelajakka ham so‘z aytgan shoir. Uning she’riyatidagi
bag‘rikenglik, bardavomlik, oriyat bugungi yoshlar uchun ham saboq bo‘lishi
mumkin
Faynberg fenomenining eng muhim jihatlaridan biri — bu millatlararo
totuvlik va hurmat g‘oyasi. U o‘zbek tilida yozgan, o‘zbek xalqining dardini ifoda
qilgan, ammo o‘z millatini hech qachon inkor etmagan. Uning she’rlari har ikki
xalq — o‘zbek va rus xalqlari yuragida yashaydi.
Quyidagi satr bu ruhni ifoda etadi:
“Men sening tilingda gapiray, do‘stim,
Sen meniki deb quchoq ochgan xalqman.
Men farq bilmayman yurak tili deganda,
Odam yuragi bir xil, millat farqi yo‘q.”
Bu misralar — insoniyat gumanizmi, do‘stlik va tinchlik g‘oyalarining
adabiy ifodasi. Aynan shuning uchun Faynberg — nafaqat shoir, balki ijtimoiy
birlik va mehr g‘oyasining targ‘ibotchisi sifatida qadrlanadi.
Aleksandr Faynberg fenomeni — bu oddiy adabiy yuksaklik emas, balki
insoniy buyuklik, ichki go‘zallik, xalqparvarlik va samimiyatni o‘zida mujassam
etgan hodisa. Uning she’rlari orqali biz Vatan, xalq, tarix, hayot va inson haqida
chuqurroq mulohaza qilamiz. Bugungi yoshlar uchun u faqat adib emas — u
halollik, mehr va adolatning she’riy ifodasi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdurahmonov, A. She’r va ruh. – Toshkent: O‘zbekiston, 2015.
2.
Faynberg, A. Chig‘ir. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va
san’at nashriyoti, 1984.
3.
Mahmudov, N. va boshqalar. O‘zbek adabiyoti tarixi. 5-jild. – Toshkent:
Fan, 2008.
4.
O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 3-jild, – Toshkent: “Milliy
ensiklopediya” nashriyoti, 2001.
5.
Turdimov, A. Zamonaviy o‘zbek she’riyati va shoirlik mahorati. –
Toshkent: Akademnashr, 2010.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
144
6.
Zokirova, M. Faynbergning o‘zbekona ruhi // Yosh ijodkorlar jurnalidan
maqola. – Toshkent: 2022, 2-son.
