MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
45
ҚУРИЛИШ СОҲАСИДАГИ УМУМИЙ КЎРСАТКИЧЛАР ҲОЛАТИ
ТАҲЛИЛИ
Акбаров Рустамжон Мирзакаримович
Урбанизация ва шаҳарсозлик ҳужжатларини ишлаб чиқиш республика
маркази директорнинг иқтисодий масалалар бўйича ўринбосари
https://doi.org/10.5281/zenodo.14554785
Аннотация
Ўзбекистон
Республикасида
қурилиш
фаолияти
билан
шуғулланаётган корхона ва ташкилотларнинг ҳудудлар кесимида, 2024
йил 1 декабрь ҳолатига қурилиш корхоналари сони, январь-ноябрь
ойларида бажарилган қурилиш ишлари ҳажми, январь-ноябрь ойларида
бажарилган қурилиш ишлари ҳажмининг ўсиш суръати, иқтисодий
фаолият турлари бўйича қурилиш ишлари улуши илмий мақолада
келтирилган. 2021-2025 йилларда қурилиш тармоғини модернизация
қилиш ва инновацион ривожлантириш бўйича стратегия ва йўл харитаси
бўйича маълумотлар келтирилган.
Калит сўз:
қурилиш фаолияти, қурилиш лойиҳаси, ҳудудлар, лойиҳа-
смета ҳужжатлари, муддат, харажатлар.
Қурилиш соҳасини замонавий талаблар даражасида инновацион
ривожлантириш, турмуш ва тадбиркорлик учун қулай шарт-шароит
яратишни бевосита таъминловчи самарали сармоявий лойиҳалардир.
Бугунда жаҳон иқтисодиётида лойиҳа фаоллигини текшириш, уларнинг
янги инновация шакллари ва рақамли иқтисодиёт элементларидан кенг
фойдаланиш бўйича тадқиқотлар олиб борилмоқда. Ўзбекистон
Республикаси 2022-2024 йилларда инвестиция лойиҳаларини қарийб
52,15 миллиард долларга оширишни режалаштирмоқда. Ўзбекистон
Республикаси 2023 йилда 17,34 миллион долларлик лойиҳаларни амалга
оширишни режалаштирмоқда, шундан 7,06 миллион доллари тўғридан-
тўғри хорижий инвестициялардир.
Бизнинг фикримизча, қурилиш корхоналарини ривожлантириш
муаммоларини ҳал қилишда уларнинг барқарор ривожланишига таъсир
этувчи омиллардан келиб чиқиб, қурилиш саноати корхоналарини
барқарор ривожлантиришнинг асосий тамойиллари қуйидагилардан
иборат:
1. Ушбу мақолада норматив-ҳуқуқий нормалар ва қоидаларга риоя
қилиш билан боғлиқ масалалар муҳокама қилинади. Чунки ҳозирги кунда
турли лавозимларда, шунингдек, турли лавозимларда ишлаётган
ходимлар сони ортиб бормоқда. Айни пайтда мамлакат иқтисодиёти
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
46
шароитлари ва шахсни шакллантириш учун маркетинг хизматлари Аҳмит
Бериш керак.
2. Ҳамкорлик ва интеграцияни ривожлантириш. Ушбу тамойилнинг
моҳияти жамоаларнинг маҳсулот ишлаб чиқариш, қисмларга ажратиш ва
сотиш бўйича қушма фаолиятини таъминлайдиган ички ва ишлаб
чиқаришлараро тузилмалар ва муассасаларни шакллантиришдан иборат.
Ҳозирги вақтда ишлаб чиқаришлараро тузилмалар ўртасида кенг
тарқалган: акциядорлик жамиятлари, концернлар, корпорациялар,
фирмалар, холдинглар. Кооператив ва яхлит тузилмаларни сифат
жиҳатидан янги асосда шакллантириш, хусусий капитални жалб этиш
вазифаси ҳам шунга боғлиқ.
3. Моддий-техника базасини шакллантириш. Ушбу тамойилни
амалга ошириш фан-техника тараққиёти ютуқларига мос келадиган,
уларни оптималлаштиришни ҳисобга олган ҳолда, асосий асбоблар ва
айниқса жиҳозлар улушини мунтазам равишда ошириш асосида амалга
оширилади. Бугунги кунда кўплаб корхоналарда маҳаллий юқори унумли
ускуналарнинг йўқлиги уларни ишлаб чиқариш технологиясини ҳар
томонлама
такомиллаштириш,
чиқиндисиз
ва
кам
чиқиндили
технологияларни комплекс жорий этиш, шу орқали қурилиш
маҳсулотлари ишлаб чиқариш учун иккиламчи ресурслардан тўлиқ
фойдаланиш имконини бермаяпти.
4. Янги ресурсларни тежовчи, иқтисодий хавфсиз технологияларни
яратиш ва асослаш. Ушбу тамойилни амалга ошириш Холда биотехнологик
ва физик-кимёвий ва биотехнологик ва физик-кимёвий технологиялардан
фойдаланиш асосида хомашёни қайта ишлашнинг замонавий, анъанавий
ва ноанъанавий маҳсулотларини интенсив қайта ишлаш усулларидан
фойдаланадиган технологик жараёнлар ва ускуналарни яратиш ва ишлаб
чиқаришга кенг жорий этишни назарда тутади. бош-прогрессив усуллар ва
жараёнлар.
5.
Хом
ашё
ва
моддий-техника
ресурслари
бозорини
шакллантиришни
оптималлаштириш.
Бу
тамойил
корхоналарни
ривожлантириш учун қулай молиявий-кредит муҳитини яратишда
хомашё, энергия манбаларини реализация қилиш, уларга нархларни
белгилаш, моддий-техника ресурсларини шакллантириш ва иқтисодий
барқарорликни таъминлаш билан боғлиқ катта ҳажмдаги долзарб
муаммоларга тааллуқлидир. давлатнинг роли.
Бугунги кунда Ўзбекистон Республикасида қурилиш соҳаси
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
47
иқтисодиётнинг жадал суръатлар билан ривожланиб бораётган
тармоқларидан бири ҳисобланади. Республика ҳудудларида қурилиш
ишлари кўлами йил сайин ортиб бормоқда. Жумладан, республика бўйича
жами қурилиш ишлари ҳажми 2020 йилда 88 трлн. сўмни, 2021 йилда 108
трлн. сўмни ва 2022 йилда 131 трлн. сўмни ҳамда 2023 йилнинг 11 ойида
133 трлн. сўмни ташкил этган. Сўнгги йилларда қурилиш соҳасини ислоҳ
қилиш бўйича 27 та Президент ҳужжатлари ва 24 та Ҳукумат қарорлари
қабул қилинган. Бундан ташқари, “Шаҳарсозлик кодекси” янги таҳрирда
қабул қилинди. Шунингдек, 2021-2025 йилларда қурилиш тармоғини
модернизация қилиш ва инновацион ривожлантириш бўйича стратегия ва
йўл харитаси тасдиқланди. Ушбу ҳужжатлар доирасида қатор чора-
тадбирлар ва ислоҳотлар амалга оширилди ҳамда бу борада муайян
натижаларга эришилди.
2.1-жадвал
Ўзбекистон Республикасида қурилиш фаолияти билан
шуғулланаётган корхона ва ташкилотларнинг ҳудудлар кесимида
1
№ Ҳудудлар
Қурилиш корхона ва
ташкилотлар сони
1.
Тошкент шаҳар
7184
2.
Тошкент вилояти
2646
3.
Фарғона вилояти
2388
4.
Бухоро вилояти
2365
5.
Самарқанд вилояти
2365
6.
Қашқадарё вилояти
2162
7.
Сурхондарё вилояти
2079
8.
Андижон вилояти
1847
9.
Қорақалпоғистон Республикаси
1693
10.
Хоразм вилояти
1617
11.
Наманган вилояти
1495
12.
Жиззах вилояти
1289
13.
Навоий вилояти
1243
14.
Сирдарё вилояти
838
1
https://stat.uz/uz/default/press-relizlar/50245-2024-yil - Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги
Статистика агентлиги веб-сайти маълумотлари ёрдамида тадқиқотчи томонидан ишлаб чиқилган.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
48
2.1-расм. Қурилиш корхоналари сони, бирликда
2
2024-йил 1-декабрь ҳолатига Ўзбекистон Республикасида қурилиш
фаолияти билан шуғулланаётган корхона ва ташкилотларнинг умумий
сони 31 211 тани ташкил этди. Қурилиш корхоналарининг катта қисми,
яъни 7 184 таси ёки республикадаги жами корхоналарнинг 23,0 % и
Тошкент шаҳрида жойлашган.
2.2-расм. Қурилиш соҳасида фаолият корсатаётган корхона ва
ташкилотлар сони 2024 йил 1 декабрь ҳолатига, бирликда
3
2
https://stat.uz/uz/default/press-relizlar/50245-2024-yil - Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги
Статистика агентлиги веб-сайти маълумотлари ёрдамида тадқиқотчи томонидан ишлаб чиқилган.
3
https://stat.uz/uz/default/press-relizlar/50245-2024-yil - Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги
Статистика агентлиги веб-сайти маълумотлари ёрдамида тадқиқотчи томонидан ишлаб чиқилган.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
49
2.3-расм. Бажарилган қурилиш ишлари ҳажми январь-ноябрь
ойларида ҳажми, млрд сўмда
4
*
2023 йил учун аниқлаштирилган йиллик маълумотлар асосида қайта ҳисобланган.
2.4-расм. Бажарилган қурилиш ишлари ҳажмининг ўсиш суръати
январь-ноябрь ойларида, % да
5
Қурилиш фаолияти бу – ўз кучи билан амалга оширилган қурилиш
ишлари, янги қурилиш, капитал ва жорий таъмирлаш ҳажмлари ва
бошқалар натижасидир.
2024-йилнинг январь-ноябрь ойларида, Ўзбекистон Республикасида
жами 205 710,2 млрд сўмлик қурилиш ишлари бажарилиб, 2023-йилнинг
мос даврига нисбатан 109,2 % ни ташкил этди.
4
https://stat.uz/uz/default/press-relizlar/50245-2024-yil - Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги
Статистика агентлиги веб-сайти маълумотлари ёрдамида тадқиқотчи томонидан ишлаб чиқилган.
5
https://stat.uz/uz/default/press-relizlar/50245-2024-yil - Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги
Статистика агентлиги веб-сайти маълумотлари ёрдамида тадқиқотчи томонидан ишлаб чиқилган.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
50
2.2-жадвал
Ҳудудлар кесимида қурилиш ишлари январь-ноябрь ойларида
6
№ Ҳудудлар
Ўсиш суръати
% да
Ҳажми
млрд сўмда
1.
Қорақалпоғистон Республикаси
106,1
7597,0
2.
Андижон вилояти
111,4
11152,4
3.
Бухоро вилояти
109,0
13732,3
4.
Жиззах вилояти
108,8
5728,7
5.
Қашқадарё вилояти
103,4
12279,3
6.
Навоий вилояти
110,9
10799,2
7.
Наманган вилояти
114,0
11102,3
8.
Самарқанд вилояти
106,4
11679,2
9.
Сурхондарё вилояти
107,3
10495,8
10.
Сирдарё вилояти
100,6
4250,1
11.
Тошкент вилояти
115,5
21290,6
12.
Фарғона вилояти
110,5
13457,0
13.
Хоразм вилояти
107,0
8792,7
14.
Тошкент шаҳар
112,0
52177,0
2024 йилнинг январь-ноябрь ойларида ҳудудлар кесимида, хусусан,
Тошкент шаҳри (52 177,0 млрд сўм), Тошкент вилояти (21 290,6 млрд сўм)
ва Бухоро вилоятида (13 732,3 млрд сўм) қурилиш ишларининг юқори
ҳажми қайд этилди.
2024 йилнинг январь-ноябрь ойларида Ўзбекистон Республикасида
бажарилган қурилиш ишларининг иқтисодий фаолият турлари бўйича
тақсимланиши қуйидагича:
- бинолар ва иншоотлар қуриш йўналиши 71,5 % улушни ташкил
этиб, 2023 йилнинг мос даврига нисбатан 107,7 % ни ташкил этди;
- фуқаролик объектларини қуриш йўналиши 19,3 % улушни ташкил
этиб, 2023 йилнинг мос даврига нисбатан 116,2 % ни ташкил этди;
- ихтисослаштирилган қурилиш ишлари йўналиши 9,2 % улушни ва
2023 йилнинг мос даврига нисбатан 106,6 % ни ташкил этди.
6
https://stat.uz/uz/default/press-relizlar/50245-2024-yil - Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги
Статистика агентлиги веб-сайти маълумотлари ёрдамида тадқиқотчи томонидан ишлаб чиқилган.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
51
Қурилиш ишлари ҳажмига юридик ва жисмоний шахслар томонидан
қурилиш пудрат шартномалари асосида ва хўжалик усулида бажарилган
ишлар, шунингдек, сотиш учун мўлжалланган объектлар киритилади.
2.5-расм. Иқтисодий фаолият турлари бўйича қурилиш ишлари
улуши январь-ноябрь ойларида
7
Умумий ҳажмдан янги қурилиш, реконструкция, кенгайтириш,
техник қайта қуроллантириш ишлари улуши. Бажарилган қурилиш
ишларининг катта қисми янги бино ва иншоотларни қуришга тегишли.
Жами қурилиш ишларининг 74,9 % и ёки 154 168,7 млрд сўм қурилиш
ишлари айнан иқтисодиётда янги ишлаб чиқариш қувватлари, турар-жой
ва бошқа ижтимоий объектларни яратишга қаратилган.
Бугунги кунда Ўзбекистон Республикасида қурилиш соҳаси
иқтисодиётнинг жадал суръатлар билан ривожланиб бораётган
тармоқларидан бири ҳисобланади. Республика ҳудудларида қурилиш
ишлари кўлами йил сайин ортиб бормоқда. Жумладан, республика бўйича
жами қурилиш ишлари ҳажми 2020 йилда 88 трлн. сўмни, 2021 йилда 108
трлн. сўмни, 2022 йилда 131 трлн. сўмни, 2023 йилда 139 трлн. сўмни ва
2024 йилнинг 1 чорагида 32 трлн. сўмни (2023 йилнинг 1 чорагига
нисбатан 118% ўсиш) ташкил этган.
“Янги Ўзбекистон” массивларини марказлашган иссиқлик энергияси
билан таъминлаш мақсадида 38 та объектларда 76 та иситиш
қозонларини ўрнатиш ва 82,2 км иссиқлик тармоқларини қуриш ишлари
амалга оширилди.
7
https://stat.uz/uz/default/press-relizlar/50245-2024-yil - Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги
Статистика агентлиги веб-сайти маълумотлари ёрдамида тадқиқотчи томонидан ишлаб чиқилган.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
52
2024 йил давомида республикадаги бошқарув ташкилотларининг
126,6 млрд.сўм маблағлари ҳисобидан 5 493 та кўп квартирали уйни
таъмирлаш бўйича Манзилли дастур тасдиқланди ҳамда жорий йилнинг 1
чорагида 661 та кўп картирали уйларда таъмирлаш ишлари олиб борилди.
Шундан, 508 та кириш йўлаклари, 133 та уйнинг ертўла ва уй ички
муҳандислик-коммуникациялари, 461 та электр тақсимловчи шитлар
таъмирланиб, 478 та кодли қулфли темир эшиклар ўрнатилди.
Вазирлар Маҳкамасининг 376-сон қарори билан 528 та лифт
ускуналари янгилаш бўйича манзилли дастур тасдиқланди. Бугунги кунда
лифт ускуналарни янгилаш бўйича танланган лойиҳа ташкилотлари
томонидан лойиҳалаш ишлари амалга оширилмоқда. Бундан ташқари,
Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 15 ноябрдаги 602-сон қарорига асосан
республикада 370 та бошқарув органларида диспетчерлик хизматлари
ташкил қилинди. Республиканинг барча ҳудудларида кўп квартирали
уйларни бошқариш органлари ҳузурида лифтларни мониторинг қилиш
бўйича диспетчерлик хизматлари кўрсатилишини ташкил этиш ҳамда
“Хавфсиз лифт” ягона идоралараро платформасини ишлаб чиқиш бўйича
шахсий техник топшириқ ва бизнес режалари ишлаб чиқилилди.
Шунингдек, тегишли вазирлик ва идоралар таклифларига асосан
масъуллар томонидан платформа яратилмоқда. Қурилиш ва уй-жой
коммунал хўжалиги вазирлигининг “Кўп квартирали уйларда умумий мол-
мулкни сақлаш, ундан фойдаланиш ва уни таъмирлаш ҳамда кўп
квартирали уйга туташ ер участкасини ободонлаштириш учун мажбурий
бадаллар ёки тўловларнинг энг кам миқдорини аниқлаш тартиби
тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида”ги буйруғи тасдиқланди ва Адлия
вазирлиги томонидан 3501-сон билан рўйхатдан ўтказилди. Кўп
квартирали уйлар бошқарувчи бошқарув органларининг реестридан
ўтказиш жараёнида ортиқча сарсонгарчиликлар ҳамда бюрократияни
олдини олиш мақсадида бошқарув органларининг элеcтрон реестри
(reestr.kommunal.uz) платформаси 2024 йилда ишга туширилиб, реестрдан
рўйхатдан ўтиш тўлиқ рақамлаштирилди.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати:
1.
Arpit Singh. A framework to model the performance indicators of resilient
construction supply chain: An effort toward attaining sustainability and circular
practices // Business Strategy and the Environment. – 2023. – Issue 3. – Рр. 129-
134.
2.
Francisco José Gomes Silva, Konstantinos Kirytopoulos. The three pillars of
sustainability and agile project management: How do they influence each other
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
53
// Corporate Social Responsibility and Environmental Management. – 2022. –
Volume 29, Issue 5. – Рр. 87-95.
3.
Балашов С. В. Возможности применения гибкой методологии
разработки при проектировании сложных инженерных объектов //
Интернаука. – 2022. – № 19-1 (242). – С. 12-18.
4.
Ткачук Д. С. Особенности применения методов проектного
управления в строительстве // Молодежный вестник ИрГТУ. – 2023. – Т.
13. – № 2. – С. 432-438.
5.
Алимов, Б. Б. (2023). ИНВЕСТИЦИОН ЛОЙИҲАЛАР АСОСИДА
ЎЗБЕКИСТОН ЯШИЛ ИҚТИСОДИЁТИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ. Gospodarka i
Innowacje., 38, 28-37.
6.
Miralimovich, A. M., Kholmurodovich, S. D., & Batirovich, A. B. (2023).
PROSPECTS FOR THE DEVELOPMENT OF THE GREEN ECONOMY BASED ON
INVESTMENT PROJECTS IN COOPERATION WITH DEVELOPED COUNTRIES.
Western European Journal of Modern Experiments and Scientific Methods, 1(2),
19-31.
7.
Алимов, Б. Б. (2023). ЎЗБЕКИСТОНДА ЯШИЛ ИҚТИСОДИЁТНИ
РИВОЖЛАТИРИШ СТРАТЕГИЯСИ. Miasto Przyszłości, 37, 175-184.
8.
Бобакулов, Т., & Алимов, Б. (2022). ЎЗБЕКИСТОН ИҚТИСОДИЁТИНИ
МОЛИЯ СЕКТОРИНИ РИВОЖЛАНТИРИШНИНГ ДОЛЗАРБ МАСАЛАЛАРИ.
Евразийский журнал академических исследований, 2(13), 198-205.
9.
Сагдиллаева, З. А. (2019). Юлдашева УА. Алимов ББ Финансовый
анализ.: Учебник-Т.: Иктисод-Молия.
10.
https://stat.uz/uz/default/press-relizlar/50245-2024-yil - Ўзбекистон
Республикаси Президенти ҳузуридаги Статистика агентлиги веб-сайти
маълумотлари.
