MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
157
ZULFIYA XONIM IJODI "KO'RGANMIDING KO'ZLARIMDA YOSH"
Akramov Mehriddin
Buxoro viloyati Jondor tumani
47-o'rta taʼlim maktabi Tarbiya fani o'qituvchisi
To'layeva Ra'no
Boltayeva Mashhura
Buxoro viloyati Jondor tumani
47-o'rta taʼlim maktabi
ona tili va adabiyot fani oʻqituvchilari
https://doi.org/10.5281/zenodo.14948798
Annotatsiya
Ushbu maqolada o‘zbek she’riyatining yorqin yulduzi bo‘lgan Zulfiya
Isroilovaning hayoti va ijodi haqida so‘z yuritiladi. Shoiraning she'rlari bahor,
muhabbat va sadoqatning ramzi sifatida qadrlanadi va uning ijodiy faoliyati
nafaqat O‘zbekiston, balki butun turkiy dunyo adabiyotida alohida o‘rin
egallagan. Zulfiya o‘zining chuqur hissiyotlari va samimiy she'rlari orqali
xalqining mehnatini, Vatanini sevishini va yurtiga bo‘lgan sadoqatini ta'kidlagan.
Maqolada shuningdek, uning hayotiy sinovlari, ijoddagi muvaffaqiyatlari,
o‘lkamiz va jahondagi adabiy aloqalari haqida ham so‘z boradi. Zulfiya Hind
mavzusidagi she’rlari uchun xalqaro sovrinlar, shuningdek, boshqa mashhur
adiblarning asarlarini o‘zbek tiliga tarjima qilganligi aytilgan. Shoiraning ijodi
adabiyotdagi o‘z o‘rnini mustahkamlash bilan birga, yosh avlodlarga buyuk ibrat
bo‘lib qoladi.
Kalit so‘zlar:
sadoqat, muhabbat, ilhom, abadiy sevgi, she’riyat, fidoyilik.
Zulfiya siymosi o‘zbek she’riyatida bahor, muhabbat va sadoqatning ramzi
sifatida qadrlanadi. U nafaqat she’rlarining go‘zalligi, balki yuraklardan yurakka
o‘tadigan samimiy tuyg‘ulari bilan ham ajralib turadi. Shoiraning ijodi o‘ziga xos
bir dunyo bo‘lib, unda bahorning yangilanishi, muhabbatning mushtarakligi va
sadoqatning chinakam ma'nosi yuksak ifoda topadi. Zulfiya har bir she'rida
o‘zining chuqur hissiyotlarini, insoniyatga bo‘lgan sadoqatini va yurtiga bo‘lgan
muhabbatini yo‘g‘on ovoz bilan emas, balki dilkash tarzda, nafis so‘zlar bilan
bayon etgan.
Shoira o‘z she'rlari bilan nafaqat O‘zbekiston, balki butun turkiy dunyo
adabiyotida o‘ziga xos o‘rin egalladi. Uning asarlari muhrlangan muhabbat va
sadoqat, insonga, uning yuragidagi tinchlikka va yurtiga bo‘lgan muhabbatning
chinakam ifodasi sifatida qadrlanadi. Zulfiya she'riyatining barcha jihatlari
hamisha o‘zbek adabiyotining yorqin va qimmatli yodgorligi sifatida esda qoladi.
Asosiy qism
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
158
Sadoqat – insoniy fazilatlarning eng ulug‘laridan biri. U faqat bir umrga
emas, abadiyatga daxldor tuyg‘u. Adabiyot va san’at olamida bu tuyg‘u haqida
ko‘plab asarlar bitilgan, ammo hayotda uni yashab o‘tgan insonlar kam. O‘zbek
adabiyotining ulkan siymolaridan biri, o‘lmas shoira Zulfiyaxonim ana shunday
kamyob insonlardan edi. Uning umr yo‘ldoshi, milliy she’riyatimizning zabardast
vakili Hamid Olimjon bilan bo‘lgan muhabbati nafaqat she’riyatda, balki hayotda
ham sadoqat timsoliga aylandi. Ushbu maqola Zulfiyaxonimning umr yo‘ldoshiga
bo‘lgan sadoqati haqida, bu muhabbatning hayot yo‘lida qanday sinovlardan
o‘tganligi va qalblarda qanday yashab qolganligi haqida hikoya qiladi.
Ba’zan taqdir ikki yurakni bir-biriga olib keladi va ularning muhabbati
hayot sinovlaridan o‘tib, yanada mustahkamlanadi. Zulfiya va Hamid
Olimjonning muhabbati ham shunday edi. Ular shunchaki er-xotin emas, balki
ijodiy yo‘ldosh, bir-biriga ilhom beruvchi hamkor edilar. Ularning tanishuvi
tasodif emasdi — bu ikki yurakni adabiyot, she’riyat va orzu-umidlar bog‘lab
turardi. Zulfiya yoshligidan she’riyatga mehr qo‘ygan, Hamid Olimjon esa
o‘zining yuksak iste’dodi bilan nafaqat unga, balki butun o‘zbek adabiyotiga o‘z
izini qoldirgan shoir edi. Uning samimiyati, mehribonligi va ijodiy kuchi Zulfiya
qalbida kuchli muhabbatni uyg‘otdi. Ularning hayoti nafaqat oilaviy baxt, balki
fikr va g‘oya mushtarakligi edi. Hamid Olimjon Zulfiya uchun nafaqat sevikli
inson, balki hayotining ustuni, yo‘lboshchisi bo‘ldi. Shoira har doim turmush
o‘rtog‘ini katta hurmat bilan tilga olgan va uning qalbini butunlay zabt etgan edi.
Ularning har bir kechasi she’riyat, har bir tongi yangi ilhom bilan boshlanar edi.
Muhabbat ijodga turtki beradi. Hamid Olimjon bilan birga o‘tgan yillar
davomida Zulfiya o‘zining eng chiroyli she’rlarini yaratdi. U Hamid Olimjonning
har bir so‘zidan ilhom olar, uning harakatlarini kuzatar, hatto mayda detallardan
ham yangi she’rlarga mavzu topa olar edi. Ularning muhabbati faqatgina his-
tuyg‘ular bilan cheklanib qolmadi, balki adabiyotda ham o‘z aksini topdi. Hamid
Olimjon Zulfiya iste’dodini har doim qo‘llab-quvvatlar, unga qadrdon
maslahatchi bo‘lar edi. Shoira esa umr yo‘ldoshining har bir yutug‘idan
shodlanar, har bir she’rini yurakdan his etar edi. Bu muhabbat faqat baxtli
kunlarda emas, balki qiyinchiliklarda ham mustahkam qoldi. Zulfiya turmush
o‘rtog‘ining ijodiy faoliyatiga ko‘maklashdi, uning fidokorona mehnatini
qadrladi. Har gal Hamid Olimjon safarga otlanganda, Zulfiya uning yo‘liga ko‘z
tikib, xatlarini intizorlik bilan kutar edi. Muhabbat uzoqlikni his qildirmaydi,
balki yuraklar orasidagi bog‘liqlikni yanada mustahkamlaydi. Ba’zan hayot
shunday zarba beradi-ki, inson o‘zini yo‘qotib qo‘yishi mumkin. 1944-yilda
Hamid Olimjonning to‘satdan vafoti Zulfiya uchun hayotining eng katta
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
159
fojialaridan biri bo‘ldi. Shoira o‘sha kunni yuragidan hech qachon chiqara
olmadi. Hamid Olimjonsiz hayotga ko‘nikish unga nihoyatda qiyin edi. U qalbini
chulg‘agan og‘ir dardni faqat she’rlari orqali yengishga harakat qildi. Zulfiya
turmush o‘rtog‘ining xotirasini asrab-avayladi. U Hamid Olimjonning ishlarini
davom ettirish, uning merosini saqlash va targ‘ib qilishni o‘zining eng muqaddas
burchi deb bildi. Uning asarlarini to‘plab, nashr ettirdi, yoshlarga yetkazish
uchun harakat qildi. Shoira o‘z she’rlarida Hamid Olimjonning siymosini
jonlantirib, uni yuragida, she’riyatida va hayotida abadiy saqlab qoldi. Uning
sadoqati shunchalik teran ediki, umrining oxirigacha Hamid Olimjonning
yodidan bir lahza ham chalg‘imadi. Ko‘pchilik ayollar eri vafotidan keyin yangi
hayot boshlashga harakat qiladi, biroq Zulfiya bunday qilmadi. U muhabbatiga
umrining oxirigacha sodiq qoldi. Zulfiyaxonim sadoqat tushunchasini nafaqat
hayoti, balki she’riyatida ham ifoda etdi. Uning Hamid Olimjon xotirasiga
bag‘ishlangan she’rlari yuraklarni larzaga soladi. Shoiraning so‘zlari inson his-
tuyg‘ularining eng nozik jihatlarini ochib beradi:
KO'RGANMIDING KO'ZLARIMDA YOSH
Sog'inganda izlab bir nishon
Qabring tomon olar edim yo'l.
Keltirarding menga bir zamon,
Endi har chog' men eltaman gul.
Keldim. Uzoq qoldim men sokin
Sening aziz boshingda yolg'iz.
Osmon tiniq edi va lokin
Parcha bulut etib kelib tez.
Ko'kda mening boshimda turib
Go'yo yuragimday qalqdi u.
Ko'zimdagi yoshimni ko'rib
U ham to'kdi yoshini duv-duv.
Biz yigʻladik tepangda shu kun,
Keldingmi deb ko'tarmading bosh.
Ayt-chi, sen-la baxtiyor onlar
Ko'rganmiding ko'zimda bir yosh?
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
160
Bu misralarda Zulfiya matonati va sabrli ekani yaqqol seziladi. Uning
muhabbati so‘nmagan, aksincha, vaqt o‘tgan sayin yanada yuksalgan. Shoira har
tong Hamid Olimjon nomini tilga olgan, uning ismini qalbida yuritgan. Sadoqat –
bu nafaqat insoniy fazilat, balki hayot falsafasi hamdir. Zulfiya Hamid Olimjon
vafotidan keyin ham uning she’riyatiga sadoqat bilan xizmat qildi, u yashagan
davrni, u sevgan adabiyotni, u ardoqlagan qadriyatlarni asrab-avayladi. Yillar
o‘tib, hamma narsa o‘zgaradi. Lekin sadoqatga asoslangan muhabbat abadiy
qoladi. Zulfiya ham umrining so‘nggi yillariga qadar Hamid Olimjonni sevdi,
unga sodiq qoldi. U har doim:
"Men u kishiga sodiq qoldim. Hamid bilan o‘tgan yillarim — bu mening eng
katta boyligim…"
– deb ta’kidlardi. Shoira uchun Hamid Olimjon shunchaki turmush o‘rtog‘i
emas, balki hayotining mazmuni, yuragining bir bo‘lagi edi. Bugungi kunda
ularning muhabbati adabiyot tarixida sadoqat timsoli sifatida yashab kelmoqda.
Zulfiya hayotining har bir daqiqasi Hamid Olimjonning xotirasi bilan bog‘liq edi.
U butun umrini ana shu sadoqatga bag‘ishladi, yuragida abadiy sevgi bilan
yashadi. Maqolam oxirida Zulfiyaxonim haqida yozib ketmoqchiman.
“Zulfiyaxonim”
Ko’p yillar o’tsada asrlar oshib,
Sadoqat ilmidan beradi saboq.
Sevgi daryosida suzganlar jo’shib,
Sizning sevgingizdan kuch olar cho’g’.
Sizku yagonasiz vafo bobida,
She’rlaringiz go’zal tobi-bobida
Nazmingizni chin oshig’i o’zim
Shoira so’zlari dildagi so’zim
Sizga ta’zimdaman Zulfiyaxonim
Oshiqman san’atga nazmdir jonim
Baxtim-yurtim go’zal boydir imkonim
Ruxingiz qo’llasin Zulfiyaxonim
Xulosa
Zulfiyaxonim hayoti va ijodi sadoqatning eng yuksak namunasi bo‘lib qoldi.
U Hamid Olimjonni nafaqat inson sifatida, balki hayotining ma’nosi, ruhining
yarmi sifatida sevdi. Shoira hayotining oxirigacha uning ismini yuragida saqladi,
xotiralarini asrab-avayladi va muhabbatining abadiyligini o‘z she’rlari orqali
insonlarga yetkazdi. Sadoqat – bu so‘zlar emas, bu hayot falsafasi. Zulfiya bu
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
161
falsafani o‘z yuragi bilan yaratdi va butun umrini unga sadoqat bilan bag‘ishladi.
Uning hayoti bizga sevgi va sadoqat abadiy bo‘lishi mumkinligini isbotlab berdi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Zulfiyaxonim. “Tanlangan she’rlar”. Toshkent: Adabiyot nashriyoti, 1987.
2.
Oripov A. “Shoira va sadoqat”. Toshkent: Ma’naviyat, 2001.
3.
Qosimov H. “Sadoqatning she’riy timsoli”. Toshkent: Sharq, 2015.
4.
Haydarov N. “Hamid Olimjon va Zulfiya – adabiyotda sadoqat ramzi”.
Toshkent: O‘zFA, 2019.
5.
Usmonov O. “She’riyat va muhabbat falsafasi”. Toshkent: Yangi asr, 2022.
