Авторы

  • Abduxakim Abdullayev
    t.f.n., PhD., Toshkent davlat pedagogika universiteti “Texnologiya va professional ta’lim metodikasi” kafedrasi dotsenti.
  • Fazilat Baratova
    professional ta’lim fakulteti TT-301 guruh talabasi
  • Sevinch Rajapbayeva
    professional ta’lim fakulteti TT-302 guruh talabasi

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.mmms.70190

Ключевые слова:

Yoy payvand chok qoplama elektrodlar birikma elektroyoyli avtomatik material joiz kuchlanish metall cho‘zilish.

Аннотация

Yoyli payvandlash uchun yoyning uzluksiz yonishi va chok materialini atrof-muhitning zararli ta’sirlaridan himoyasini ta’minlovchi turli surtmali yoki qoplamali elektrodlar qo‘llaniladi.


background image

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

167

PAYVANDLASH BIRIKMASINI HISOBLASH USLUBIYOTI.

Abduxakim Nigmatovich Abdullayev

t.f.n., PhD., Toshkent davlat pedagogika universiteti

“Texnologiya va professional ta’lim metodikasi” kafedrasi dotsenti.

Baratova Fazilat Saidovna

professional ta’lim fakulteti

TT-301 guruh talabasi

Rajapbayeva Sevinch Aybek qizi

professional ta’lim fakulteti

TT-302 guruh talabasi

https://doi.org/10.5281/zenodo.14974259

Annotatsiya:

Yoyli payvandlash uchun yoyning uzluksiz yonishi va chok

materialini atrof-muhitning zararli ta’sirlaridan himoyasini ta’minlovchi turli
surtmali yoki qoplamali elektrodlar qo‘llaniladi.

Kalit so‘zlar:

Yoy,payvand, chok, qoplama, elektrodlar,

birikma,

elektroyoyli, avtomatik, material,

joiz kuchlanish,

metall, cho‘zilish.

Annotaцiya:

Для дуговой сварки применяются различные покрытые

или диэлектрические электроды, которые обеспечивают непрерывное
горение дуги и защищают свариваемый материал от вредных воздействий
окружающей среды.

Ключевые слова:

Дуга, сварка, сварной шов, покрытие, электроды,

соединение, электросварной, автоматический, материал, допустимое
напряжение, металл, удлинение.

Annotation:

For arc welding, various coated or coated electrodes are used,

which ensure continuous arc burning and protect the weld material from
harmful environmental influences.

Key words:

Arc, weld, weld, coating, electrodes, joint, electric arc,

automatic, material, permissible stress, metal, elongation.

Natijalar: Payvandlash

birikmasini hisoblash uslubiyoti.

1

Payvandlashni hisoblash quyidagi tartibda olib boriladi. 1)

Payvandlash

usuli

tanlanadi

(dastaki, elektroyoyli, avtomatik va b.) yoki topshiriqqa muvofiq

belgilanadi.

2)

Elektrod turi va payvandlanayotgan detallar materiali tanlab olinadi (yoki

topshiriqqa muvofiq belgilanadi)

. Yoyli payvandlash uchun yoyning uzluksiz

yonishi va chok materialini atrof-muhitning zararli ta’sirlaridan himoyasini
ta’minlovchi turli surtmali yoki qoplamali elektrodlar qo‘llaniladi. Konstruksion
po‘latlarni payvandlash uchun E42, E42A, E46, E46A, E50, E50A va boshqa
elektrodlar qo‘llaniladi. E harfidan keyingi 10 ga ko‘paytirilgan son Mpa da
o‘lchanadigan chok metalli qarshiligining minimal qiymatini anglatadi. A harfi


background image

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

168

esa chok metallining yuqori plastik xossalariga erishishni ta’minlovchi
elektrodning sifatini bildiradi.

3) Asosiy material va payvand chok materiali uchun joiz kuchlanish

aniqlanadi.

Asosiy metall cho‘zilishining joiz kuchlanishi:

R

] =

T

/ [

s

],

(1)

MUHOKAMA:

bu erda

T

asosiy metallning oquvchanlik chegarasi; [

s

] –

mustahkamlik zaxirasining joiz koeffisienti ([

s

] = 1,2... 1,8 kam uglerodli po‘latlar

uchun va [

s

] = 1,5... 2,2 legirlangan po‘latlar uchun) — xomaki hisoblashlarda

qiymati; agar buzilish og‘ir oqibatlar bilan kechsa, u holda [

s

] qiymati 1,5-2

marta ortadi.

XULOSA:

Statik yuklamada payvandlangan chok uchunlar joiz kuchlanish

] asosiy

metall cho‘zilishiga joiz kuchlanish

R

] ulushida belgilanadi ( 1-jadval)

1-jadval

Payvandlash

jarayonining

texnologiyasi

Choklardagi joiz kuchlanish
cho‘zilishda

R

]

siqilishda
[

SJ

]

qirqilishda
[

]

Flyus ostida avtomatik, E42A

va E50A elektrodlari bilan
dastaki,

kontaktli

tutash

payvand


R

]


R

]



0,65·

R

]

E42 va E50 yoyli elektrodlar

bilan

dastaki,

gazli

payvandlash



0,9·

R

]


R

]



0,6·

R

]


Agar turli mexanik xossalarga ega detallar payvandlansa, u holda joiz

kuchlanishlarni hisoblash oquvchanlik chegarasi eng kam qiymatli material
uchun amalga oshiriladi.

4)

Birikmaning hisoblash sxemasi tuziladi,

bunda u sxema ko‘rinishiga

keltiriladi. Birikmaga ta’sir qiluvchi tashqi kuchlarni nazariy mexanika
qoidalariga mos ravishda payvandlangan chok og‘irlik markaziga o‘tkazish
lozim, bundan tashqari, payvand choklar tekisligiga burchak ostida ta’sir
qiluvchi kuchlarni perpendikulyar qismlarga taqsimlash zarur bo‘ladi (1-rasm).


background image

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

169

1-rasm.

F

1

kuchlarni o‘tkazishda parallel ravishda kuchi

M

=

F

1

l

ga teng

qo‘shimcha moment juftliklar paydo bo‘ladi.

F

2

kuchlarni o‘tkazishda ta’sir chizig‘i bo‘ylab hech qanday qo‘shimcha kuch

va momentlar paydo bo‘lmaydi.


Masalada barabanga arqondan kuchlanish tirgakka nisbatan nosimmetrik

joylashgan, shuning uchun payvand choklarga ta’sir qiluvchi kuchlar ham (

R

1

va

R

2

) turlicha bo‘ladi. Ularni aniqlash uchun

1

va

2

tayanchlar – tirgaklarga

nisbatan muvozanat tenglamalarini tuzish kerak.

Masalada aylanish o‘qiga nisbatan g‘ildirak muvozanati shartidan:

D

i

ning tegishli diametrlarida choklar kesilishini keltirib chiqaruvchi

F

i

kuchlanishni aniqlash talab qilinadi.

Masalalar uchun hisoblash sxemalaridan namunalar 2-rasmda keltirilgan.

.

0

;

0

i

i

P

M

0

2

i

i

i

D

F

T


background image

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

170

2-rasm

5)

Chok katetlari belgilanadi

. Ko‘p hollarda

k

=

min

, bu erda

min

payvandlanayotgan detallarning eng kichik qalinligi. Texnologiya sharti bo‘yicha
agar

min

3 mm bo‘lsa,

k

3 mm,. Katetning maksimal qiymati

chegaralanmaydi, lekin

k

>20 mm choklar kam qo‘llaniladi.

6)

Har bir kuch omili (kuch, moment) uchun alohida ta’sir qiluvchi kuchlanish

aniqlanadi.

Kuchlanish jamlashda ularning yo‘nalishi hisobga olinadi (agar

vektorlar yo‘nalishi ustma-ust tushsa, u holda ular algebraik qo‘shiladi, agar
vektorlar perpendikulyar bo‘lsa, u holda ular geometrik qo‘shiladi).

7)

Payvandlangan choklarni loyihalashda,

odatda, mustahkamlik shartidan

ularning uzunligi aniqlanadi. Bunda yon choklar uzunligi 50

k dan

katta emas

deb olinadi, pesh choklar esa ixtiyoriy uzunlikda bo‘lishi mumkin. Burchak
chokining

l

min

minimal

uzunligi 30 mm ni tashkil qiladi, bu payvand choklar

nuqsonlarini yopib turadi.

F = 25 kN kuch bilan cho‘zilayotgan, qalinligi δ=5,0 mm va kengligi a = 100

mm ikkita po‘lat listni ilmoqsimon biriktirish uchun umumiy payvandlangan
chok l ning uzunligini aniqlang. Payvandlangan chokdagi joiz kuchlanish [τ]=60
MPa.


background image

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

171

Yechish

1. Pesh chok qirqimi yuzasi:

𝑆

𝑙

= 𝑎 ∙ 0,7 ∙ 𝛿

2. Yon choklar qirqimi yuzasi:

𝑆

𝑓

= 2 ∙ 𝑥 ∙ 0,7 ∙ 𝛿

3. Payvandlangan birikmaning mustahkamlik sharti :

𝜏 = 𝐹/(𝑆

𝑙

+ 𝑆

𝑓

) ≤ [𝜏]

4. Payvandlangan choklarning umumiy uzunligi:

𝑙 = (𝑎 + 2 ∙ 𝑥) = 𝐹/(0,7 ∙ 𝛿 ∙ [𝜏])

5. Yon chok uzunligi:

𝑥 = (𝑙 − 𝑎)/2

.

Adabiyotlar ro'yxati:

1. Abdullayev.A.N (2024). Use of measuring instruments. v international bulletin
of

engineering

and

technology

(113–119).

https://doi.org/10.5281/zenodo.10726900
2. Abdullayev.A.N (2024). A study of enclosed cylindrical and bevel gear
reducers.

Nauka

i

innovatsiya,

2(6),

148–

154.https://inacademy.uz/index.php/si/article/view/28348
3. Abdullayev.A.N (2023). Methodology of problem solving in technical
mechanics classes. Scientific electronic magazine "Science and Education".
Volume 4 Issue 4 https://drive.google.com/file/d/1GJzuiTGK_lTj7HReL8Pl6
_yMqytgpgj1/view?usp=share_link . ISSN 2181-0842 . APRIL 2023 . 684-688
4. A.N.Abdullayev. "Innovations in the field of pedagogical technologies of
teaching in technical higher education institutions" Republic-wide scientific and
technical conference on "Modern research, innovations, current problems and


background image

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

172

development trends of techniques and technologies" April 8-9, 2022, pp. 336-
339 Jizzakh polytechnic institute
5. A.N. Abdullayev. "Universal stand for laboratory and practical classes in
electrical engineering". Collection of materials of the scientific-practical
conference on the topic "The role of young scientists of higher and secondary
special, vocational educational institutions in the innovative development of
agriculture". TashDAU, Tashkent-2016, 382-386
6. A.N.Abdullayev. "Development of production serving farms" problems and
solutions to increase the export potential of the agricultural sector, to organize
multi-sectoral farms, to develop the production and market infrastructure
serving them, April 27 2019 TDAU

Библиографические ссылки

Abdullayev.A.N (2024). Use of measuring instruments. v international bulletin of engineering and technology (113–119). https://doi.org/10.5281/zenodo.10726900

Abdullayev.A.N (2024). A study of enclosed cylindrical and bevel gear reducers. Nauka i innovatsiya, 2(6), 148–154.https://inacademy.uz/index.php/si/article/view/28348

Abdullayev.A.N (2023). Methodology of problem solving in technical mechanics classes. Scientific electronic magazine "Science and Education". Volume 4 Issue 4 https://drive.google.com/file/d/1GJzuiTGK_lTj7HReL8Pl6 _yMqytgpgj1/view?usp=share_link . ISSN 2181-0842 . APRIL 2023 . 684-688

A.N.Abdullayev. "Innovations in the field of pedagogical technologies of teaching in technical higher education institutions" Republic-wide scientific and technical conference on "Modern research, innovations, current problems and development trends of techniques and technologies" April 8-9, 2022, pp. 336- 339 Jizzakh polytechnic institute

A.N. Abdullayev. "Universal stand for laboratory and practical classes in electrical engineering". Collection of materials of the scientific-practical conference on the topic "The role of young scientists of higher and secondary special, vocational educational institutions in the innovative development of agriculture". TashDAU, Tashkent-2016, 382-386

A.N.Abdullayev. "Development of production serving farms" problems and solutions to increase the export potential of the agricultural sector, to organize multi-sectoral farms, to develop the production and market infrastructure serving them, April 27 2019 TDAU