MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
5
BO‘LAJAK PEDAGOG KADRLARNI IJODIY FIKRLASHGA O‘RGATISH
TEXNOLOGIYALARI
Rahmanyar Frozan
Nordik universiteti 2-bosqich magistranti
E-mail: zarqafrozan.2020@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15167401
Annotatsiya:
Maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarning ijodiy fikrlashini
shakllantirishga yordam beradigan pedagogik texnologiyalar haqida umumiy
ma'lumot berilgan. Bu bo‘lajak o‘qituvchilarda ijodkorlikning shakllanish
darajalari, ijodiy fikrlashidagi farqlar va tasvirlangan shakllar va o‘qitish
usullarining ijodiy fikrlashni shakllantirishga ta'siri haqida yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
ijodkorlik, ijodiy fikrlash, bo‘lajak o‘qituvchi, tafakkur turi,
o‘qitish usuli, kasb-hunar ta'limi.
Zamonaviy ta'lim tizimi o‘qituvchilardan nafaqat bilimlarni o‘rgatishni,
balki o‘quvchilarning ijodiy tafakkurini rivojlantirishni ham talab qiladi. Bo‘lajak
o‘qituvchilarning ijodiy fikrlash qobiliyatini shakllantirish ta'lim jarayonining
eng muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. Pedagogik texnologiyalar, shuningdek,
ijodiy fikrlashni rivojlantirishning samarali vositalaridan biri sifatida ta'lim
jarayonida keng qo‘llaniladi. Ushbu maqolada, bo‘lajak o‘qituvchilarning ijodiy
fikrlashini shakllantirishga yordam beradigan pedagogik texnologiyalar haqida
umumiy ma'lumot berilib, ijodkorlikning shakllanish darajalari, turli kurs
talabalarining ijodiy fikrlashidagi farqlar va o‘qitish usullarining ijodiy fikrlashni
shakllantirishga ta'siri tahlil etiladi.
Metodologiya.
Ijodiy fikrlashni shakllantirishda qo‘llaniladigan pedagogik texnologiyalarni
tadqiq etish uchun bir nechta metodologik yondashuvlar ishlatiladi:
1.
O‘qituvchilarning ijodiy fikrlashini rivojlantirish jarayonini kuzatish
va baholashda eksperimentlar o‘tkazish, ijodiy fikrlashni shakllantiruvchi
metodlarning samaradorligini aniqlash.
2.
Talabalarga amaliy mashg‘ulotlar, guruh ishlarida ijodiy
yondashuvlarni qo‘llash va muammolarni echishda ijodkorlikni rivojlantirish.
3.
Pedagogik jarayonda ijodiy fikrlashni shakllantirishda muammolarni
yechishga qaratilgan yondashuvni qo‘llash. Bu o‘qituvchilarga yangi g‘oyalar
yaratish va muammolarni innovatsion tarzda hal qilish imkonini beradi.
4.
Talabalar o‘z fikrlarini, hissiyotlarini va o‘rgangan narsalarini tahlil
qilish orqali ijodiy fikrlashni rivojlantiradi.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
6
5.
Yaratilish jarayonida ijodkorlikni qo‘llab-quvvatlash uchun talabalar
bilan kreativ vazifalar ustida ishlash, masalan, dizayn, teatr, musiqa yoki boshqa
san’at sohalariga oid loyihalar yaratish.
6.
Ushbu metodlar bo‘lajak o‘qituvchilarning ijodiy fikrlashini
rivojlantirishga imkon beradi va o‘quv jarayonini yanada samarali qiladi.
Natijalar.
Talabalarning ijodiy tafakkurini rivojlantirish jarayoni o‘qituvchi va
o‘quvchilarning tegishli, maxsus tashkil etilgan sharoitlarda o‘quv jarayonini
tashkil etishning zarur shakllari va usullaridan foydalangan holda maqsadli
o‘zaro ta'siri va hamkorligidan iborat.
Bo‘lajak o‘qituvchilarning ijodiy tafakkurini shakllantirishga ularning
ta’lim-tarbiya jarayonida noan’anaviy shakl va metodlar, innovatsion
texnologiyalar, treninglar, konferensiyalar, ko‘rik-tanlovlar, munozaralar va
boshqalarni qo‘llash yordam beradi, deb ta’kidlash qonuniydir. O‘quv, ilmiy va
kasbiy-pedagogik vazifalarni shakllantirish va hal qilish bilan bog'liq bo‘lgan
muammoli ta'lim tamoyillarini amalga oshirish ham o‘quvchilarning ijodiy
tafakkurini rivojlantirish jarayonining samaradorligini oshirishga yordam
beradi.
Bo‘lajak o‘qituvchilarning asosiy kasbiy tayyorgarligi bosqichida
o‘qitishning evristik usullari samarali bo‘lib, o‘quvchilarning ijodiy salohiyatini
rivojlantirishni rag'batlantiradi va ularning fazilatlarini shakllantirishga yordam
beradi.
1
Muammolar va yechimlar
Bo‘lajak o‘qituvchilarning ijodkorligini rivojlantirish muammosiga
yetarlicha e'tibor berilmagan sharoitda o‘qitishni tashkil etishga bunday
yondashuv o‘quvchilarning har tomonlama rivojlanishiga va ularning mustaqil
ijodiy shaxs sifatida shakllanishiga salbiy ta'sir qiladi. Shunday qilib, bo‘lajak
o‘qituvchilarga chet tilini o‘rgatish jarayonida ijodiy fikrlashni rivojlantirishning
kompleks tizimini ishlab chiqish va o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatini
rivojlantirishga qaratilgan vazifalarni bajargan holda chet tili matnlari bilan
ishlashni tashkil etish bo‘yicha uslubiy tavsiyalarni ishlab chiqish muhim
ko‘rinadi.
Asosan chet tilini o‘rganishning o‘ziga xos natijalariga erishishga qaratilgan
vazifalarni bajaradilar:
-
yangi leksik birliklarni o‘rganish,
-
bir xil nutq va nutqning uslubiy ko‘nikmalarini rivojlantirish,
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
7
-
talabalarning ijodiy salohiyati va ijodiy fikrlash qobiliyatini ro‘yobga
chiqarish bilan bog'liq vazifalar 10% dan ko‘p emas.
Xulosa
Bo‘lajak o‘qituvchilarning ijodkorligini rivojlantirish muammosiga
etarlicha e'tibor berilmagan sharoitda o‘qitishni tashkil etishga bunday
yondashuv o‘quvchilarning har tomonlama rivojlanishiga va ularning mustaqil
ijodiy shaxs sifatida shakllanishiga salbiy ta'sir qiladi. Shunday qilib, bo‘lajak
o‘qituvchilarga chet tilini o‘rgatish jarayonida ijodiy fikrlashni rivojlantirishning
kompleks tizimini ishlab chiqish va o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatini
rivojlantirishga qaratilgan vazifalarni bajargan holda chet tili matnlari bilan
ishlashni tashkil etish bo‘yicha uslubiy tavsiyalarni ishlab chiqish muhim
ko‘rinadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Хуторской А.В. Дидактическая эвристика. Теория и технология
креативного обучения. М., 2003. [Khutorskoy A.V. Didakticheskaya evristika.
Teoriya i tekhnologiya kreativnogo obucheniya [Didactic heuristics. Creative
learning theory and technology]. Moscow, 2003. (In Russ.)].
2. Kamilova, D. Ijodiy fikrlashni rivojlantirish: metodik yondashuvlar. Toshkent:
Ta’lim. (2020).
3. Karimov, A. Pedagogik texnologiyalar va ularning ijodiy fikrlashga ta’siri.
Samarqand: Innovatsiya. (2019).
