MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
39
ФИБРОБЕТОННИНГ ИССИҚЛИК ХОССАЛАРИНИ АНИҚЛАШ
Тожибоев Абдураҳим Абдуғаниевич
Тошкент шаҳрида Вебстер университетининг таълим
дастурларини амалга ошириш маркази.
Илмий-ўқув жараёни бўлими бошлиғи.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15340430
Аннотация
Ушбу мақолада фибробетоннинг иссиқлик изоляцияси, структураси
ва унинг энергия самарадорлигида мустаҳкамликни ошириш ўрганилган
тажрибалар. Бунга пўлат толалар, шиша толалар, синтетик толалар ва
табиий толалардан иборат фибробетоннинг иссиқлик хоссаларини
аниқлаш усуллари ҳам таҳлили кўриб чиқилган.
Калит сўзлар:
фибробетон, бетон, цемент, синтетик толалар,
табиий толалар, энергия тежаш, иссиқлик изоляцияси.
Фибробетон — цемент, сув ва майда толалардан ташкил топган
бетон тури бўлиб, унинг асосий хусусияти матрицага ўрнатилган
микрофибраллар (толалар)дир. Фибробетоннинг асосий мақсади, унинг
механик хоссаларини, хусусан, модул тўкилишини, шикастланишини ва
ёриқларнинг
тарқалишини
камайтиришга
қаратилган.
Аммо,
фибробетоннинг иссиқлик изоляцияси, структураси ва унинг энергия
самарадорлигида мустаҳкамликни ошириш учун муҳим аҳамиятга эга
бўлган омиллардан бири ҳисобланади. Иссиқлик хоссаларини аниқлаш,
фибробетоннинг ишлаб чиқаришдаги ва қурилишдаги аҳамиятини яққол
кўрсатиб беради. Шу боис, мазкур мақолада фибробетоннинг иссиқлик
хоссалари ва унинг изоляцион хусусиятларини аниқлаш ҳамда уларни
яхшилаш усуллари тўғрисидаги тадқиқотлар кўриб чиқилади.
Фибробетоннинг иссиқлик хоссалари
, асосан, унинг ишлаш
жараёнида энергияни уланган шаклда сақлаш, тарқатиш ёки интилиш
хусусиятлари билан боғлиқдир. Асосий иссиқлик хоссаларига қуйидагилар
киради:
Иссиқлик ўтказувчанлиги: Бу материалнинг иссиқликни ўтказиш
қобилиятини ўлчайди. Фибробетоннинг иссиқлик ўтказувчанлиги
металлларга нисбатан жуда пастдир, лекин оддий бетонга қараганда анча
юқори бўлиши мумкин.
Иссиқлик экспансияси: Фибробетоннинг термал кенгайиши ҳарорат
ўзгаришлари билан боғлиқ. Чет эл тадқиқотлари кўрсатишича,
фибробетонни ташкилий жиҳатдан яхшилаш, унинг термал кенгайишини
камайтиришга ёрдам беради.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
40
Термал инертлик: Фибробетоннинг термал инертлиги иссиқликни
қайтариш ёки сақлаш қобилиятини кўрсатади. Материалнинг термал
инертлиги катта бўлса, у қуйи ва юқори ҳароратда ўзининг иссиқликни
сақлаб қолиш хусусиятини кўрсатади
1
.
Фибробетоннинг иссиқлик хоссаларини аниқлаш
2
учун бир неча
экспериментал усуллар мавжуд. Ушбу усуллар фибробетоннинг материал
хоссалари ва унинг ишлаш самарадорлигини оширишда муҳим аҳамиятга
эга. Қуйидаги методлар кўплаб қўлланиладиган методлардан:
Иссиқлик ўтказувчанлиги: Фибробетоннинг иссиқлик ўтказувчанлигини
аниқлаш учун ASTM стандартларига асосланган лаборатория ўлчовлари
олиб борилади. Бу жараёнда бетон намуналарининг ҳароратдан
таъсирланишини ўрганиш учун махсус усуллар ишлатилади, шу билан
бирга, турли агрегаатларнинг қўшилиши билан ўзгаришлар кузатилади.
Термал кенгайиш: Фибробетоннинг термал кенгайишини аниқлаш учун,
материалнинг ҳароратга бўлган реакциясини текшириш учун турли
ҳароратлар остидаги қисмларнинг узунлик ва ҳажм ўзгаришларини ўлчаш
усуллари қўлланилади.
Соляр акс-ишлатиш ёки рефлексия: Бу усул, фибробетоннинг қуёш
нурларини акс эттириш қобилиятини ўрганиш учун ишлатилади. Бу
хоссани ўрганиш, фибробетоннинг энергия самарадорлигига ва унинг
қурилишдаги қўлланилишини такомиллаштиришга ёрдам беради.
Фибробетоннинг иссиқлик хоссаларини
яхшилашнинг
3
бир
нечта йўналишлари мавжуд:
Толаларнинг тури ва миқдори: Фибробетоннинг иссиқлик хоссаларини
яхшилашда янги турдаги микрофибралар қўшиш муҳим аҳамиятга эга.
Лавсан, нейлон ва полипропилен каби синтетик ёки табиий толаларнинг
ўзига хос термал хоссалари бор. Бу толалар фибробетоннинг иссиқликни
сақлаш ва тарқатиш қобилиятини яхшилашга ёрдам беради.
Тўлдириш ва модификациялар: Симент матрицага ёки қўшимча
минералларга, масалан, перлит ёки вермикулит каби енгил агрегатлар
қўшиш, фибробетоннинг термал изоляция хоссаларини яхшилаши
мумкин. Буларнинг юқори совуқлик даражаси, материалнинг иссиқлик
ўтказувчанлигини камайтиради.
Нанотехнологиялар: Янги усуллардан бири нанотехнологиялардан
фойдаланишдир. Нано-метаколин ва наноклейлар фибробетоннинг
микроструктурасини яхшилаш ва унинг иссиқлик хоссаларини
оптимизация қилиш учун қўлланилади.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
41
Амалиётда фибробетонни қўллашда
4
фибробетоннинг иссиқлик
хоссалари биноларнинг энергия самарадорлигини ошириш учун катта
имкониятларга эга. Қурилиш соҳасида фибробетон қўлланишининг бир
нечта асосий йўналишлари:
Ташқи фасадлар ва пластиклар: Фибробетонни биноларнинг ташқи
фасадларини ўраш учун ишлатиш орқали, унинг иссиқлик изоляцияси
самарадорлигини ошириш мумкин. Бу, айниқса, иссиқ иқлимларда
муҳимдир, чунки бу биноларда энергияни тежашга ёрдам беради.
Интерер қопламалари: Фибробетон, ишлаб чиқариш ва янгилаш
жараёнларида интерер қопламалари сифатида ҳам қўлланилади, унда
унинг иссиқлик изоляциясини яхшилашга ёрдам беради.
Хулоса
Фибробетоннинг
иссиқлик
хоссалари
унинг
қурилишдаги
самарадорлигини оширишда муҳим рол ўйнайди. Материалнинг иссиқлик
ўтказувчанлигини ва термал кенгайишини камайтириш, бинонинг
энергетик самарадорлигини яхшилашда асосий омиллардан ҳисобланади.
Қуйидаги ёндашувлар, масалан, микрофибралар, енгил агрегатлар ва
нанотехнологиялар орқали фибробетоннинг иссиқлик хоссаларини
яхшилаш мумкин. Бу ёндошувлар, қурилиш соҳаларида, магистрал йўл
қуришда ҳамда биноларда энергия тежаш ва экологик тоза биноларни
яратиш имкони катта беради.
Фойдаланилган адабиётлар:
1.
«Фибробетон: технико-экономическая эффективность применения».
Журнал «Промышленное и гражданское строительство», № 9/2002,
17.07.2006.
2.
К. А. Сарайкина, В. А. Шаманов. «Дисперсное армирование
бетонов»//Вестник ПГТУ. Урбанистика. 2011. № 2.
3.
Новицкий А. Г., Ефремов М. В. «Особенности получения
непрерывного химически стойкого базальтового волокна» // Хімічна
промисловість України. 2003. № 1. С. 24-27.
4.
Канаев С. Ф. «Базальтофибробетон на грубых базальтовых волокнах».
Обзор. М.: НПО «Композит», 1990.
5.
Интеннет, https://www.sciencedirect.com/science/