MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
32
AXBOROT TIZIMLARINI TASHKIL QILISHDA SUN’IY INTELEKT
IMKONIYATLARIDAN FOYDALANISH.
Saidov Jasur Doniyor o‘g‘li
Guliston davlat universiteti
Ismatillayeva Muxlisa G’ulomjon qizi
Guliston davlat universiteti talabasi
E-mail: xudoyberdiyevamuxlisa757@gmail.com
Tel.+998970211106
https://doi.org/10.5281/zenodo.15461835
Annotatsiya:
Sun'iy intellekt (AI) turli sohalarda axborot tizimlarini
o'zgartiruvchi asosiy texnologiyaga aylanmoqda. Ushbu maqolada sun'iy
intellektning axborot tizimlarida hozirgi rivojlanishi va qo'llanilishi, shuningdek,
uning kelajakdagi istiqbollari muhokama qilinadi. Sun'iy intellektning axborot
tizimlariga integratsiyalashuvi bilan bog'liq asosiy tendentsiyalar, muammolar
va imkoniyatlar, shuningdek, ushbu jarayonning jamiyat va biznesga ta'siri
ko'rib chiqiladi.
Kalit so’zlar:
sun'iy intellekt, axborot tizimlari, rivojlanish, qo'llash,
texnologiya, jamiyat, biznes.
So'nggi o'n yilliklarda sun'iy intellekt turli xil axborot tizimlarining
ajralmas qismiga aylandi va ularga sezilarli o'zgarishlar va yaxshilanishlarni
kiritdi. Ushbu maqolada axborot tizimlarida sun'iy intellektni rivojlantirish va
qo'llashning hozirgi tendentsiyalarini o'rganadi, shuningdek, kelajakda undan
foydalanish istiqbollarini ko'rib chiqadi. AIning axborot tizimlariga
integratsiyalashuvi taqdim etadigan asosiy muammolar, afzalliklar va
imkoniyatlar ko'rib chiqiladi va bu jarayonning jamiyat va biznes muhitiga
ta'siri tahlil qilinadi.
35
Axborot tizimlarida sun'iy intellekt rivojlanishining
hozirgi holati:
- axborot tizimlarida qo'llaniladigan zamonaviy texnologiyalar va sun'iy
intellect usullarini ko'rib chiqish.
- Sun'iy intellektni rivojlantirishning hozirgi yo'nalishlarini tahlil qilish va
uni axborot tizimlarida qo'llash.
Tavsiya tizimlari: AI foydalanuvchi xatti-harakatlarini tahlil qilish va
onlayndo'konlar, oqim xizmatlari va ijtimoiy tarmoqlardagi mahsulotlar, filmlar,
musiqa va boshqa kontent uchun moslashtirilgan tavsiyalarni taklif qilish uchun
ishlatiladi. Misol tariqasida, men AIdan foydalanadigan eng yaxshi ijtimoiy
tarmoqlarni keltirishim mumkin:
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
33
- Facebook. Facebook suratlardagi yuzlarni tanib olish, kontentni filtrlash,
do‘stlar va kontentni tavsiya qilish va nomaqbul kontentni yo‘q qilish uchun
sun’iy intellektdan foydalanadi.
- Instagram. Instagram Facebook kompaniyasiga tegishli va bu eng yaxshi
ilovalar asoschisi Mark Tsukerbergdir. U Instagram ilovasida tasvirlarni tahlil
qilish, kontentni tavsiya qilish, sharhlarni filtrlash va tendentsiyalarni aniqlash
uchun AIdan faol foydalanadi
- YouTube. YouTube video kontentini tavsiya qilish, sharhlarni tahlil qilish
va videolarning tematik toifalarini aniqlash uchun sun'iy intellektdan
foydalanadi. Ya'ni, biz ko'rgan har bir video keyingi video oldingisiga o'xshash
bo'lishiga olib keladi. Bu shuni anglatadiki, AI bizning qiziqishlarimizni
aniqlashga va bizni videolar bilan moslashtirishga yordam beradi.
- Twitter. Twitter tvitlarni tahlil qilish, tendentsiyalarni aniqlash, spamni
filtrlash va foydalanuvchilarga kontent taklif qilish uchun AIdan foydalanadi.
Ta’limda Alning asosiy afzalliklaridan biri uning individual ta’limni
rag’batlantirishidadir. Talabalarning individual ehtiyojlariga moslashgan holda,
sun'iy intellekt turli xil o'rganish uslublari va metodlarini taklif etishi mumkin,
bu esa o’quvchilarning to’liq salohiyatini ro’yobga chiqarilishiga yordam beradi.
Ya’ni AI har bir o’quvchini va talabaning potensialiga mos ta’lim dasturini ishlab
chiqib individual salohiyatini maksimum darajada olib chiqish kabi imkoniyatga
ega. AIning avtomatik tahlilidan olingan ma'lumotlarga asoslangan holda
o'quvchilarning potensialini yanada oshirishga qaratilgan yangi dasturlarni
ishlab chiqish mumkin. O'qituvchilar ushbu ma’lumotlardan o’z o’qitish
metodlarini takomillashtirishda, past o’zlashtiruvchi talabalarni aniqlashda va
talabalarning yutuqlarini yanada oshrishda asosiy manba sifatida foydalana
oladilar.
AIga ega chatbotlardan (ChatGpt2 , Modjourney) online va an’anaviy
ta’limda talabalar savollariga javob topishlari uchun keng imkoniyatlar yaratadi.
Mavjud sun’iy intelekt texnologiyalari o’qituvchilariga topshiriqlar va testlarni,
hatto qo’lda yozilgan yozma ishlar va hattoki rasmlarni ham o’z ichiga olgan
vazifalarni baholashda yordam beradi. O’quvchilar o’zlarini oddiy va asosiy
vazifalardan ozod qilish uchun bunday sun’iy intellekt vositalaridan
foydalanishlari mumkin. Bu ularga talabalar bilan empatik3 aloqa o'rnatish,
ijtimoiy-emotsional ko’nikmalarni egallash, talabalarning mustaqilligini oshirish
va ularga chuqurroq o’rganish va tahlil qilishni rag’batlantirish uchun samarali
savol berish usullarini ishlab chiqish kabi sun’iy intellekt bajara olmaydigan
funksiyalarga ko’proq e’tibor berishlariga imkon beradi. Ya’ni, o’quvchilar
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
34
talabalar bilan ko’proq ishlash uchun vaqtga ega bo’ladi. Ushbu afzalliklarga
qaramay, ta’limda Aidan foydalanish bilan bog’liq bir qancha qiyinchiliklar
mavjud. AI tizimlari katta hajmdagi talabalar ma’lumotlar tizimlarini katta
hajmdagi talabalar ma’lumotlarini to’plash va tahlil qilishda maxfiylik bilan
bog’liq muammolar paydo bo’ladi. Ushbu ma’lumotlarni himoya qilish va
maxfiylikni ta’minlash ta’lim muassasalariga AI texnologiyalarini joriy etishda
hal qiluvchi ahamiyatga ega. Katta hajmdagi o'quvchilarning shaxsiy
ma’lumotlarini to’plash va saqlash bilan qanday xavf turlari bog’liq ? Agar bu
ma’lumotlar salbiy maqsad egalari qo’liga tushsa nima bo’ladi ? Axloq jihatdan
tashvishga soladigan yana bir savol AI texnologiyalarini ishlab chiqishda
noto’g’ri qarashlarning ta’siridir. Agar sun’iy intellektni yaratuvchilar asosan
qandaydir guruhning manfaatlarini asosiy o’ringa chiqargan bo’lsa, bu qolgan
guruh manfaatlarini asosiy o’ringa chiqargan bo’lsa, bu qolgan guruh
manfaatlariga zid bo’lmaydimi ? Ya’ni ta’limda sun’iy intellektdan foydalanishda
tarafkashlik masalalarini ham hal qilish kerak. Algoritmlar o’qiyotgan
ma’lumotlarda mavjud bo’lgan noto’g’ri fikrlarini davom ettirishi mumkin, bu
esa adolatsiz natijalarga yoki talabalarning ayrim guruhlariga nisbatan
kamsitishlarga olib keladi. Barcha talabalar uchun teng o'rganish
imkoniyatlarini ta'minlash uchun AI tizimlarida noxolis algoritmlarni aniqlash
va tuzatish juda muhim. Tabiiy tilni qayta ishlash: AI axborot tizimlariga
chatbotlarda, ovozli
yordamchilarda, matnni avtomatik tarjima qilishda va ijtimoiy tarmoqlarda
hissiyotlarni tahlil qilishda ishlatiladigan tabiiy tilni tushunish va qayta ishlash
imkonini beradi. Oddiy misollardan biri veb-saytlar, ilovalar va boshqalardagi
avtomatlashtirilgan tarjimonlardir. Endi dunyoni ovozli yordamchilarsiz
tasavvur qilish qiyin. Shuning uchun turli xil ovozli yordamchilar mavjud,
masalan, GoogleNow va GoogleAssistant, Siri, Yandex Alice va boshqalar.
Xulosa
: Sun'iy intellekt axborot tizimlarini o'zgartirishda davom etmoqda,
yangi imkoniyatlar ochmoqda va yangi muammolarni keltirib chiqarmoqda.
Axborot tizimlarida sun'iy intellektni rivojlantirishning hozirgi holati va
istiqbollarini tushunish tashkilotlarga ushbu texnologiyadan samarali
foydalanish, qiyinchiliklarni engish va yangi g'oyalarni amalga oshirish imkonini
beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
https://www.likeni.ru/glossary/golosovoy-pomoshchnik/
-
Ovozli
yordamchilar
2. Drobikhina A. Ta'limda axborot texnologiyalari: sun'iy intellekt // Ta'lim fani.
–
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
35
2021. – 125-128-betlar
3. Russell, S. J. va Norvig, P. (2021). Sun'iy intellekt: zamonaviy yondashuv (4-
nashr). Pearson.
4. Bostrom, N. (2014). Super razvedka: yo'llar, xavflar, strategiyalar. Oksford
universiteti matbuoti.
5. Islikov, S., Normurotov, J., Normuminov, B., & Yunusov, A. (2024).
METHODOLOGY OF USING PROJECT-ORIENTED LEARNING AND MIXED TASKS
IN EDUCATION. Центральноазиатский журнал междисциплинарных
исследований и исследований в области управления, 1(2), 138-142.
6. Saidov, J. D., Qudratov, A. N., Islikov, S. X., Normatova, M. N., & Monasipova, R.
F. (2023). Problems of Competency Approach in Developing Students' Creativity
Qualities for.
7. Islikov, S., Saidov, J., & Xolmuminov, D. (2023). MUSTAQIL TA'LIMNI SHARQ
MUTAFAKKIRLARINING QARASHLARI ASOSIDA TASHKIL QILISH. Евразийский
журнал технологий и инноваций, 1(5), 172-174.
8. Islikov, S., Rahmanov, V., Axmedova, I., & Abdumo'minova, S. (2023).
UZLUKSIZ TA'LIM TIZIMIDA INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
FANLARINI
O'QITISHDA
ZAMONAVIY
AXBOROT
VA
PEDAGOGIK
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH. Евразийский журнал технологий и
инноваций, 1(5), 168-171.
9. Toshtemirov, D. (2023). TECHNOLOGIES FOR CREATING E-LEARNING
RESOURCES. Science and innovation, 2(B1), 396-401.
10. Jonibekov, D. B. O. G. L., & Toshtemirov, D. (2021). AQLIY BILISH DARAJASINI
ANIQLASHDA DIDAKTIK O ‘YIN METODLARIDAN FOYDALANISH USULLARI.
Scientific progress, 2(2), 1052-1062.
11. Eshbaevich, T. D. Gulistan State University, 120100, 4th microdistrict,
Gulistan city, Syrdarya region, Uzbekistan E-mail: doniyor120373@ gmail. com
Abstract. The article describes the creation of modern e-learning resources for
educational process, their purpose, content, structure and stages of creation. The
article also gives recommendations on how to create e-learning resources, and.
Pedagogika, 21.
