MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
79
ALKANOLAMIN RUSMIDAGI NORDON GAZLARNI
YUTUVCHILARNING KOMPOZITSIYASINI YANGI TURINI ISHLAB
CHIQISH
Qalandarova M.I.
1-bosqich magistranti,
Alimuhammedov M.G.
tel. 90 347 34 36 qalandarovamushtariy@gmail.com
Toshkent kimyo texnologiya instituti, Toshkent shahri
https://doi.org/10.5281/zenodo.15502890
Kalit so‘zlar:
alkanolamin, nordon gazlar, yutish qobilyati, sorbent,
kompozitsiya, ekologik xavfsizlik, ionli suyuqliklar.
Sanoat ishlab chiqarishida hosil bo‘ladigan chiqindi gazlar tarkibida nordon
gazlar — karbonat angidrid (CO
2
), vodorod sulfid (H
2
S), oltingugurt (IV) oksid
(SO
2
) keng tarqalgan. Bu gazlarning atmosferaga chiqarilishi ekologik
muvozanatni buzadi va inson salomatligiga zarar yetkazadi. Shu sababli, ularni
samarali yutish texnologiyalarini ishlab chiqish bugungi kundagi dolzarb ilmiy-
texnik muammolardan biridir.
Ushbu ishning maqsadi — alkanolamin asosidagi sorbentlarning
kompozitsiyasini takomillashtirish va nordon gazlarni yuqori darajada yuta
oladigan yangi samarali tarkibni ishlab chiqishdir.
Tadqiqot davomida monoetanolamin (MEA), dietanolamin (DEA) va
trietanolamin (TEA) moddalari asosida turli tarkibdagi kompozitsiyalar
tayyorlandi. Ular fizik-kimyoviy va termodinamik xossalari bo‘yicha baholandi.
Eksperimental sinovlar shuni ko‘rsatdiki, alkanolaminlarning ikki komponentli
aralashmalari (masalan, MEA+DEA) mono-komponentli eritmalarga nisbatan
yuqori yutish qobiliyatiga ega. Bundan tashqari, yordamchi komponent sifatida
ionli suyuqliklar va nanomateriallar qo‘shilganda sorbentning termik
barqarorligi va yutilish quvvatida sezilarli o‘sish kuzatildi. Ushbu natijalar
ekologik xavfsizlik va energiya tejovchi texnologiyalarni yaratishda muhim
ahamiyatga ega.
Alkanolaminlar asosidagi eritmalar tarkibi va fizik-kimyoviy xossalari
jadval
№ Kompozitsiya (massa %)
pH
Qovushqoqlik
(mPa·s)
CO₂
yutilishi
(mol/mol)
1
100% MEA
11.2 24.5
0.42
2
100% DEA
10.5 32.1
0.38
3
100% TEA
9.8 41.3
0.33
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
80
4
MEA (50%) + DEA (50%)
10.8 28.7
0.51
5
MEA (40%) + DEA (40%) + TEA (20%)
10.2 34.0
0.55
Turli kompozitsiyalarning CO₂ yutilish qobiliyati
diagramma
Xulosa.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, alkanolaminlar asosidagi kompozitsion
yutuvchilarni ishlab chiqish nordon gazlarni utilizatsiya qilish samaradorligini
oshiradi. Bu yondashuv sanoat chiqindilarini tozalash texnologiyasini
takomillashtirishga xizmat qiladi. Kelgusida tarkiblarni modifikatsiya qilish va
ularning sanoat sharoitidagi ishlashini o‘rganish rejalashtirilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Давлетшин, Р. Г. Абсорбция газов: Учебник / Р.Г. Давлетшин. – Казань:
КГТУ, 2004. – 312 с.
2. Бабков, И. Н. Химическая технология ионичных жидкостей / И.Н. Бабков.
– М.: Химия, 2012. – 268 с.
3. Shermatov, S. R., & Normurodova, D. B. (2020). Absorption of acidic gases by
aqueous solutions of alkanolamines. Chemical Technology. Control and
Management, (6), 34–38.
4. Kurniawan, A., & Hilden, L. (2019). CO₂ Capture using mixed alkanolamines: A
review of properties and performance. Journal of Environmental Chemical
Engineering, 7(3), 103076.
5. Муртазаев, М. М. и др. Сорбционные материалы и технологии очистки
газов / М.М. Муртазаев и др. – Ташкент: Fan, 2018. – 140 с.
