МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
120
https://universalpublishings.com
MAKTAB YOSHIDAGI BOLALARDA D VITAMINI DEFITSITI
HOLATIDA DAVOLASH VA PROFILAKTIKASI
Ergasheva Yulduz Sultonovna
Buxoro davlat tibbiyot instituti
Bola kasalliklari propedevtikasi va bola nevrologiyasi kafedrasi assistenti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada maktab yoshidagi bolalarda D vitamini
yetishmovchiligining sabablari, klinik belgilari, tashxislash usullari hamda zamonaviy
davolash va profilaktika choralarining ahamiyati yoritilgan. D vitamini bolalar
organizmidagi
suyak
to‘qimalarining
rivojlanishida,
immun
tizimining
mustahkamlanishida va umumiy salomatlikni taʼminlashda muhim o‘rin tutadi.
Tadqiqotda D vitamini defitsiti kuzatilgan bolalarda uchraydigan klinik holatlar tahlil
qilinib, samarali profilaktika strategiyalari taklif etilgan. Shuningdek, maqolada
pediatrik amaliyotda D vitamini bilan bog‘liq muammolarning oldini olish bo‘yicha
tavsiyalar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
D vitamini, bolalar salomatligi, maktab yoshi, D vitamini defitsiti,
davolash usullari, profilaktika, suyak rivojlanishi, immun tizimi, raxit, tashxislash.
Kirish.
Hozirgi kunda bolalar salomatligini saqlash va mustahkamlash, ayniqsa maktab
yoshidagi bolalarda keng tarqalgan muammolarni erta aniqlash va oldini olish tibbiyot
amaliyotining eng dolzarb yo‘nalishlaridan biridir. Shunday muammolardan biri — D
vitamini defitsiti bo‘lib, u o‘sib kelayotgan organizmning normal rivojlanishiga jiddiy
to‘sqinlik qiladi. D vitamini organizmda kalsiy va fosfor almashinuvi, suyak
to‘qimalarining mustahkamlanishi hamda immun tizimining faoliyatida muhim rol
o‘ynaydi. Uning yetishmovchiligi raxit, suyak deformatsiyalari, mushaklarning
zaiflashuvi, immunitetning pasayishi kabi salbiy holatlarga olib kelishi mumkin.
Maktab yoshidagi bolalar tanasining intensiv o‘sish bosqichida bo‘lishi sababli, D
vitamini ehtiyoji yuqori bo‘ladi. Ammo turmush tarzidagi o‘zgarishlar, noto‘g‘ri
ovqatlanish, quyosh nuri yetishmasligi kabi omillar ushbu yosh guruhida D vitamini
yetishmovchiligi xavfini oshiradi. Shu sababli, mazkur muammoni erta aniqlash,
samarali davolash va profilaktika choralarini ishlab chiqish zamonaviy pediatriya
oldida turgan muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada maktab yoshidagi
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
121
https://universalpublishings.com
bolalarda D vitamini defitsitining asosiy sabablari, klinik belgilari, tashxislash usullari,
davolash va profilaktika usullari tahlil qilinadi hamda ushbu muammoning oldini olish
bo‘yicha amaliy tavsiyalar beriladi.
Asosiy qism.
D vitamini va uning organizmdagi o‘rni D vitamini yog‘da eriydigan vitamin bo‘lib,
organizmda kalsiy va fosfor almashinuvini boshqarishda, suyaklarning normal
rivojlanishi va mustahkamligida muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, D vitamini immun
tizimini kuchaytirishda, yurak-qon tomir tizimi faoliyatini qo‘llab-quvvatlashda, asab
tizimi faoliyatini muvozanatlashda ham ishtirok etadi. Asosiy D vitamini turlari — D2
(ergokalsiferol) va D3 (xolekalsiferol) bo‘lib, D3 vitamini inson terisida quyosh nuri
ta’sirida sintezlanadi. D vitamini defitsitining sabablari. Maktab yoshidagi bolalarda D
vitamini yetishmovchiligining asosiy sabablari quyidagilardan iborat: Quyosh nurining
yetarli tushmasligi (kam quyoshda yurish, yopiq kiyimlar kiyish, yashash joyi
geografik joylashuvi). Nosog‘lom ovqatlanish (D vitamini va kalsiyga boy
mahsulotlarning ratsionda kamligi). Ichki a’zolarning surunkali kasalliklari (jigar,
buyrak, ichak kasalliklari). O‘ta tez o‘sish davrida organizm ehtiyojining ortishi.
Teri pigmentatsiyasi (terisi quyuq rangli bolalarda D vitamini sintezi sekinroq
bo‘ladi). D vitamini defitsitining klinik belgilari
D vitamini yetishmovchiligi bo‘lgan bolalarda quyidagi klinik belgilar kuzatiladi:
Raxit belgilari: bosh suyagining yumshashi, qovurg‘a deformatsiyalari, boldir va
tirsak sohalarining qiyshayishi. Mushak zaifligi, tez charchash. Eshituv va ko‘rish
muammolari, nutqning sust rivojlanishi. Yuqori infeksion kasalliklarga moyillik. Uyqu
buzilishi, bezovtalik, terlash.
Tashxislash usullari
D vitamini defitsitini aniqlashda quyidagi usullar qo‘llaniladi:
Laborator tekshiruv: qon zardobida 25(OH)D vitamini darajasini aniqlash (norma:
30-100 ng/ml). Rentgenografik tekshiruv: raxit belgilarini aniqlash.
Klinik ko‘rik: suyak tuzilmasidagi o‘zgarishlar, mushak holati va umumiy ahvol
baholanishi.
Davolash choralari
D vitamini yetishmovchiligini davolash quyidagi usullar bilan amalga oshiriladi: D
vitamini preparatlari (kolekalsiferol) qabul qilish — yoshga mos dozalarda. Kalsiy va
fosforga boy ovqatlar iste’molini ko‘paytirish (sut mahsulotlari, tuxum sarig‘i, baliq
yog‘i). Quyosh nurlari bilan ta’minlash — har kuni kamida 30 daqiqa ochiq havoda
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
122
https://universalpublishings.com
yurish. Surunkali kasalliklarni davolash va ularni nazorat ostiga olish. Profilaktika
choralarining ahamiyati
D vitamini defitsitining oldini olish bolalar salomatligi uchun nihoyatda muhim.
Profilaktik choralar quyidagilarni o‘z ichiga oladi: Homiladorlik davridan boshlab
onalarga D vitamini qo‘shimchalarini tavsiya qilish. Bolalarda erta yoshdan boshlab
quyosh nurlanishiga yetarli vaqt ajratish. Oziq-ovqat ratsioniga D vitamini bilan
boyitilgan mahsulotlarni kiritish. Maktab va bog‘chalarda bolalar salomatligini
monitoring qilish va muntazam tibbiy ko‘riklar o‘tkazish.
Xulosa:
Maktab yoshidagi bolalarda D vitamini defitsiti sog‘liq uchun jiddiy xavf
tug‘diruvchi omil hisoblanadi. Uning yetishmovchiligi suyak tuzilmasining buzilishi,
raxit, immun tizimi zaiflashuvi va boshqa bir qator asoratlarga olib kelishi mumkin.
Mazkur maqolada D vitamini yetishmovchiligining asosiy sabablari, klinik belgilari,
tashxislash, davolash va profilaktika choralari tahlil qilindi. Bolalar organizmining
to‘laqonli rivojlanishini ta’minlash uchun ota-onalar, pedagoglar va tibbiyot xodimlari
tomonidan D vitamini bilan bog‘liq muammolarga alohida e’tibor qaratilishi lozim.
Profilaktik choralarni o‘z vaqtida amalga oshirish, bolalar ovqatlanishini
muvozanatlash, quyosh nurlanishi va jismoniy faollikni ta’minlash orqali D vitamini
defitsitining oldini olish mumkin. Shuningdek, bu borada ommaviy sog‘lomlashtirish
dasturlari va tibbiy maslahatlar orqali aholining xabardorligini oshirish ham muhim
ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Хайдарова М.Х., Халилова З.Ш. “Болалар касалликлари”. – Т.: “Ibn Sino”,
2018.
2. Убайдуллаева Ш.У., Эргашева Ю.С. “Педиатрияда витаминлар дефицити
ва унинг олдини олиш”. – Тошкент: ТТИ нашриёти, 2021.
3. WHO. Guideline: Vitamin D supplementation in children. World Health
Organization, 2020.
4. Holick M.F. Vitamin D deficiency. N Engl J Med. 2007; 357(3): 266–281.
5. Misra M. et al. Vitamin D deficiency in children and its management. Pediatrics.
2008; 122(2): 398–417.
6. Norman A.W. From vitamin D to hormone D: fundamentals of the vitamin D
endocrine system essential for good health. Am J Clin Nutr. 2008; 88(2): 491S–499S.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
123
https://universalpublishings.com
7. Martineau A.R., Jolliffe D.A. Vitamin D in the prevention of acute respiratory
infection. Lancet Infect Dis. 2017; 17(4): 387–388.
8. Махкамова М.С. “Профилактика рахита у детей раннего возраста”. –
Журнал “Педиатрия”, 2020, №2.
9. Bikle D. Vitamin D metabolism, mechanism of action, and clinical applications.
Chem Biol. 2014; 21(3): 319–329.
10. Валеев Р.А. “Современные подходы к профилактике гиповитаминоза D у
детей”. – Вопросы современной педиатрии, 2019; №4.
11. Министерство здравоохранения Республики Узбекистан. “Клинические
протоколы по лечению и профилактике дефицита витамина D у детей”. –
Ташкент, 2021.
12. Yetimova N., Abdurakhmanova G. “Common clinical manifestations of vitamin
D deficiency among schoolchildren”. – Uzbek Medical Journal, 2022.
