МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
117
https://universalpublishings.com
BOLALARDA VITAMIN "D"NING IMMUNITETDAGI ROLI
Boltayeva Shirin Baxtiyorovna
Buxoro davlat tibbiyot instituti
Bolalar kasalliklar propedevtikasi va bolalar nevrologiyasi kafedrasi assistenti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada vitamin D ning bolalar organizmidagi ahamiyati,
xususan, uning immunitet tizimini mustahkamlashdagi o‘rni yoritib berilgan. Vitamin
D yetishmovchiligi nafaqat suyaklar va muskul tizimi faoliyatiga, balki bolalarning
yuqumli va surunkali kasalliklarga qarshi turish qobiliyatiga ham salbiy ta’sir
ko‘rsatadi. Maqolada vitamin D ning immun tizimidagi asosiy funksiyalari, uning
yetishmovchiligi oqibatida yuzaga keluvchi klinik holatlar va ularning oldini olish
choralariga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqot natijalari asosida bolalar salomatligini
mustahkamlashda vitamin D bilan boyitilgan ovqatlanish va profilaktik choralar
muhimligi ta’kidlanadi.
Kalit so‘zlar:
vitamin D, immunitet, bolalar salomatligi, profilaktika, D vitamini
yetishmovchiligi, yuqumli kasalliklar, immun tizimi, suyak rivojlanishi, D vitamini
manbalari, bolalar organizmi.
Kirish.
Bugungi kunda bolalar salomatligini saqlash va mustahkamlash tibbiyotning
ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Bolalar organizmi doimiy o‘sish va
rivojlanish jarayonida bo‘lganligi sababli, u to‘g‘ri ovqatlanish, zarur mikroelementlar
va vitaminlar bilan ta’minlangan bo‘lishi zarur. Ayniqsa, vitamin D ning organizmdagi
o‘rni alohida ahamiyatga ega. Ushbu vitamin faqatgina suyak va mushak tizimi uchun
emas, balki immunitetni mustahkamlashda ham muhim rol o‘ynaydi. So‘nggi yillarda
olib borilgan ilmiy tadqiqotlar vitamin D yetishmovchiligi bilan bog‘liq kasalliklar,
ayniqsa, infeksion va autoimmun holatlar bolalar orasida keng tarqalayotganini
ko‘rsatmoqda. Shuning uchun vitamin D ning immunitet tizimidagi o‘rni va uning
bolalar salomatligiga ta’sirini chuqur o‘rganish dolzarb masala hisoblanadi.
Asosiy qism.
Vitamin D yog‘da eriydigan vitamin bo‘lib, inson organizmida bir necha muhim
biologik funksiyalarni bajaradi. U, eng avvalo, kaltsiy va fosfor almashinuvida ishtirok
etib, suyak to‘qimalarining rivojlanishida asosiy rol o‘ynaydi. Biroq, so‘nggi yillarda
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
118
https://universalpublishings.com
olib borilgan ilmiy izlanishlar vitamin D ning faqat suyak tizimi uchun emas, balki
immunitet tizimi faoliyatida ham muhim rol o‘ynashini aniqladi.
Vitamin D immun tizimidagi T-limfotsitlar va makrofaglar faoliyatini
rag‘batlantiradi, bu esa organizmning infeksion kasalliklarga qarshi kurashish
qobiliyatini oshiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, vitamin D darajasi past
bo‘lgan bolalar tez-tez nafas yo‘llari infeksiyalari, shamollash, bronxit va o‘pka
yallig‘lanishiga chalinadilar. Bundan tashqari, vitamin D yetishmovchiligi allergik
reaksiyalar, autoimmun kasalliklar (masalan, 1-tip diabet, bolalar revmatoid artriti)
xavfini oshirishi mumkin.
Vitamin D ning organizmga ikki asosiy yo‘l bilan tushishi mumkin: quyosh nuri
ta’sirida terida sintez bo‘lishi (ultrabinafsha B nurlar ta’sirida) va oziq-ovqat
mahsulotlari orqali (masalan, baliq yog‘i, tuxum sarig‘i, sut mahsulotlari). Afsuski,
ko‘pgina bolalar kuniga yetarlicha quyosh nuri olmaydi, ayniqsa qishki mavsumda
yoki yopiq binolarda ko‘p vaqt o‘tkazishadi. Bundan tashqari, ovqat tarkibida vitamin
D yetarli bo‘lmasa, bu yetishmovchilikka olib keladi.
Vitamin D yetishmovchiligi klinik jihatdan raxit, mushak zaifligi, immunitetning
pasayishi, tez-tez kasallanishlar va umumiy holsizlik kabi belgilar bilan namoyon
bo‘ladi. Ayniqsa, erta yoshdagi bolalarda bu holat jiddiy asoratlar keltirib chiqarishi
mumkin. Shu sababli pediatrlar va ota-onalar bolalarda vitamin D darajasini nazorat
qilishlari, zarur hollarda biologik faol qo‘shimchalar orqali uni to‘ldirish choralarini
ko‘rishlari lozim.
Profilaktik maqsadlarda bolalarga vitamin D preparatlari (masalan, D3 tomchilari)
berilishi, quyosh nuri ostida yetarlicha vaqt o‘tkazilishi va vitamin D bilan boyitilgan
mahsulotlar iste’moli tavsiya etiladi. Shuningdek, bolalarning immunitetini
mustahkamlashda kompleks yondashuv – to‘g‘ri ovqatlanish, jismoniy faollik, sifatli
uyqu va gigiyena qoidalariga rioya qilish ham muhim o‘rin tutadi.
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, vitamin D bolalar organizmida nafaqat suyak va mushak
tizimi rivojlanishida, balki immunitet tizimini mustahkamlashda ham muhim ahamiyat
kasb etadi. Uning yetishmovchiligi bolalarda turli infeksion va autoimmun
kasalliklarga moyillikni oshiradi, bu esa sog‘lom rivojlanishga jiddiy to‘sqinlik qilishi
mumkin. Shu boisdan, bolalarda vitamin D darajasini doimiy nazorat qilish, uni tabiiy
manbalar orqali (quyosh nuri, to‘g‘ri ovqatlanish) va zarur hollarda farmakologik
vositalar bilan ta’minlash muhim sanaladi. Bolalar salomatligini mustahkamlashda
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
119
https://universalpublishings.com
vitamin D profilaktikasi zamonaviy pediatriya oldida turgan dolzarb vazifalardan
biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Holick M.F. (2007). Vitamin D deficiency. The New England Journal of
Medicine, 357(3), 266–281.
2. Misra M., Pacaud D., Petryk A., et al. (2008). Vitamin D deficiency in children
and its management: review of current knowledge. Pediatrics, 122(2), 398–417.
3. Pludowski P., Holick M.F., Grant W.B., et al. (2018). Vitamin D supplementation
guidelines. Nutrients, 10(4), 510.
4. Умаров Т.А., Каримов Ф.Х. (2016). Болалар касалликлари: назарий ва
амалий асослар. Тошкент: Тиббиёт нашриёти.
5. Ross A.C., Taylor C.L., Yaktine A.L., Del Valle H.B. (2011). Dietary Reference
Intakes for Calcium and Vitamin D. Institute of Medicine.
6. Walker V.P., Modlin R.L. (2009). The vitamin D connection to pediatric
infections and immune function. Pediatric Research, 65(5), 106R–113R.
7. Винокуров А.А., Шабалов Н.П. (2019). Неонатология и педиатрия. Москва:
ГЭОТАР-Медиа.
8. Martineau A.R., Jolliffe D.A., Hooper R.L., et al. (2017). Vitamin D
supplementation to prevent acute respiratory tract infections: systematic review and
meta-analysis of individual participant data. BMJ, 356, i6583.
9. Убайдуллаев Ш.М. (2020). Педиатрия: дарслик. Тошкент: Илм-зиё
нашриёти.
10. Bener A., Al-Ali M., Hoffmann G.F. (2009). High prevalence of vitamin D
deficiency in young children in a highly sunny humid country: a global health problem.
Minerva Pediatrica, 61(1), 15–22.
