МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 06, Июнь
50
https://universalpublishings.com
VO’K: 633/635
QVQ: 42.143
M 89
ZAFARON O‘SIMLIGINING DORIVORLIK XUSUSIYATLARI
Musinova Muxlisa
Termez Davlat Muhandislik va Agrotehnologiya Universiteti
Anatatsiya:
Ushbu maqolada zafaron o‘simligining dorivorlik xususiyatlari va
uning inson salomatligiga ta’siri haqida so‘z boradi. Zafaronning kimyoviy tarkibi,
foydali xususiyatlari, turli kasalliklarni davolashdagi roli hamda uni to‘g‘ri va xavfsiz
foydalanish usullari yoritiladi. Shuningdek, maqolada zafaronni iste’mol qilishda
ehtiyot choralari ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
Zafaron, dorivor o‘simlik, immunitet, asab tizimi, yurak, oshqozon,
kosmetika, damlama, choy, teri, soch, sog‘liq, Sharq tabobati, tabiiy davolash,
vitaminlar.
Kirish.
Zafaron — dunyodagi eng qadimiy va qimmatbaho dorivor o‘simliklardan biri
hisoblanadi. U asosan Eron, Hindiston, Ispaniya, Gretsiya kabi iliq iqlimli hududlarda
yetishtiriladi. Zafaron gulining urug‘chidan olinadigan mayda tolachalari qimmatli
baholanadi va turli davo maqsadlarida ishlatiladi. Sharq tabobatida zafaron qadimdan
ruhiy holatni yaxshilash, immunitetni mustahkamlash va yurak-qon tomir tizimini
sog‘lomlashtirish uchun qo‘llanib
kelinadi.
Bugungi kunda zafaron nafaqat dorivor vosita, balki kosmetologiya va pazandachilik
sohasida ham keng foydalanilmoqda. Ushbu maqolada zafaronning dorivorlik
xususiyatlari, uni to‘g‘ri ishlatish usullari va ehtiyot choralari haqida ma’lumot
beramiz.
Zafaronning dorivorlik xususiyatlari
Zafaron o‘zining boy kimyoviy tarkibi bilan ajralib turadi. Uning tarkibida safranal,
krokinalar, pikrokrotin, vitaminlar (A, C, B guruh) va ko‘plab antioksidantlar mavjud.
Ushbu moddalar inson organizmiga ijobiy ta’sir ko‘rsatib,
quyidagi
foydali
xususiyatlarga
ega:
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 06, Июнь
51
https://universalpublishings.com
- Asab tizimini tinchlantiradi — zafaron ruhiy tushkunlik, asabiylik, uyqusizlik
kabi holatlarda yordam
beradi.
- Immunitetni kuchaytiradi — tarkibidagi antioksidantlar organizmni zararli moddalar
va
viruslardan himoya
qiladi.
- Yurak-qon tomir tizimini sog‘lomlashtiradi — qon aylanishini yaxshilaydi, qon
bosimini
me’yorda
ushlashga
yordam
beradi.
- Ko‘z salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi — A vitamini ko‘z uchun foydali bo‘lib,
ko‘rish
qobiliyatini
yaxshilaydi.
- Teri va soch uchun foydali — zafaron kosmetik vositalarda ajinlarga qarshi va terini
oqartiruvchi
vosita
sifatida
ishlatiladi.
Sharq tabobatida zafaron qadimdan turli kasalliklarni davolashda ishlatilgan. Ayniqsa,
bosh og‘rig‘i, oshqozon-ichak muammolari va jigar xastaliklarida uning damlamasi va
choylari tavsiya etilgan.
Foydalanish usullari
Zafaron qadimdan turli usullarda ishlatilgan va bugungi kunda ham ko‘plab
sohalarda keng
qo‘llaniladi:
- Choy va damlama — Zafaron tolachalari oz miqdorda iliq suvda damlab ichiladi. Bu
usul asab tizimini tinchlantirish, bosh og‘rig‘ini kamaytirish va uyquni
yaxshilash uchun ishlatiladi.
- Ovqatlarga qo‘shish — Zafaron taomlarga o‘ziga xos rang va hid beradi. Ayniqsa,
palov,
sho‘rva,
shirinlik
va
baliq
taomlarida
ishlatiladi.
- Kosmetika vositalari — Zafaron damlamasi va kukuni teri va soch uchun niqoblarda
qo‘llaniladi. U terini oqartirish, ajinlarni kamaytirish va sochlarni mustahkamlashga
yordam
beradi.
- Dorivor vosita sifatida — Zafaron damlamasi va kukuni ichki organlar kasalliklarida,
ayniqsa oshqozon-ichak va jigar muammolarida iste’mol qilinadi. Muhim eslatma:
Zafaron kuchli ta’sirga ega o‘simlik bo‘lgani uchun uni ortiqcha miqdorda iste’mol
qilish tavsiya etilmaydi. Kunlik dozasi 0,5–1 grammdan oshmasligi kerak.
Ehtiyot choralari
Zafaron kuchli biologik faollikka ega bo‘lgani sababli uni iste’mol qilishda ayrim
ehtiyot
choralarga amal qilish lozim:
- Homilador ayollar uchun tavsiya etilmaydi, chunki zafaron bachadon qisqarishini
kuchaytirishi
mumkin.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 06, Июнь
52
https://universalpublishings.com
- Bolalar va keksa yoshdagilar zafaronni faqat shifokor tavsiyasi asosida iste’mol
qilishi lozim.
- Allergik holatlar bo‘lishi mumkin, shuning uchun dastlab oz miqdorda sinab ko‘rish
tavsiya
etiladi.
- Ortiqcha miqdorda iste’mol qilinganda bosh og‘rig‘i, ko‘ngil aynishi va holsizlik kabi
nojo‘ya ta’sirlar kuzatilishi mumkin. Kunlik iste’mol dozasi 0,5–1 gramm oralig‘ida
bo‘lishi kerak.
Xulosa
Zafaron qadimdan inson salomatligi uchun foydali dorivor o‘simlik sifatida
qadrlanib kelmoqda. Uning tarkibidagi tabiiy moddalar asab tizimini tinchlantirish,
immunitetni mustahkamlash, yurak-qon tomir tizimini sog‘lomlashtirish, ko‘z
salomatligini qo‘llab-quvvatlash va teri go‘zalligini asrashda muhim ahamiyatga ega.
Bundan tashqari, zafaron ovqatlarga nafis ta’m va betakror rang beruvchi ziravor
sifatida ham keng qo‘llaniladi. Biroq, zafaron kuchli ta’sirga ega bo‘lgani uchun uni
me’yorida va ehtiyotkorlik bilan ishlatish lozim. Kunlik iste’mol miqdori 0,5–1
grammdan oshmasligi tavsiya etiladi. Ayniqsa, homilador ayollar va allergik
reaksiyaga moyil kishilar shifokor tavsiyasi bilan foydalanishlari lozim. To‘g‘ri
qo‘llanilganda, zafaron inson salomatligini yaxshilash va hayot sifatini oshirishda
samarali tabiiy vosita bo‘la oladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Karimov R.X., “Dorivor o‘simliklar ensiklopediyasi”, Toshkent, 2019.
2.
Abdulazizov
S.A.,
“Sharq
tabobati
asoslari”,
Toshkent,
2018.
3. Peter J. Leistner, “Medicinal and Aromatic Plants”, Springer, 2005.
4. National Center for Biotechnology Information (NCBI), “Pharmacological effects
of
Crocus
sativus
(Saffron)”,
https://www.ncbi.nlm.nih.gov
5. World Health Organization (WHO), “Monographs on Selected Medicinal Plants”,
Volume
2,
2004.
6. Ahmad S., “Medicinal properties of saffron: A review”, Journal of
Ethnopharmacology, 2020.
