МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 06, Июнь
169
https://universalpublishings.com
O‘TKIR QON-TOMIR YETISHMOVCHILIGIDA (HUSHDAN KETISH,
KOLLAPS) BIRINCHI TIBBIY YORDAM
Rasulova Mavlyuda Azzamovna.
Siyob Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi bosh o’qituvchisi
Raxmonova Sayyora Normuradovna
Siyob Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi bosh o’qituvchisi
Muxiddinov Xusniddin Muxiddinovich
Siyob Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi bosh o’qituvchisi
Usmonova Dilfuza Muhiddinjonovna
Siyob Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi bosh o’qituvchisi
Annotasiya.
O‘tkir qon-tomir yetishmovchiligi (OQTY) – bu organizmning qon
aylanish tizimining yetarlicha faoliyat ko‘rsatmasligi natijasida yuzaga keladigan holat
bo‘lib, bu esa to‘qimalarga kislorod yetkazib berishning pasayishi va organizmning
umumiy holatining yomonlashishi bilan bog‘liq. Ushbu holat odamda hushdan ketish
yoki kollaps (kolaps) kabi simptomlar keltirib chiqarishi mumkin. Ushbu maqolada
OQTY holatida birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish usullari, sabab va belgilari,
shuningdek, profilaktik choralar ko‘rib chiqiladi.
Kirish.
O‘tkir qon-tomir yetishmovchiligi (OQTY) zamonaviy jamiyatlarda eng
keng tarqalgan salomatlik muammolaridan biri hisoblanadi. Ularning orasida kollaps
va hushdan ketish eng ko’p va tez-tez uchraydigan holatlardir. Ushbu maqolada, o’tkir
qon-tomir yetishmovchiligi (OQTY)da birinchi yordam ko‘rsatish, ayniqsa kollaps va
hushdan ketishga alohida e’tibor qaratiladi. Maqolada birinchi yordamning samarali
tamoyillari, shuningdek, ushbu holatlarni aniqlash va davolashning asosiy
yondashuvlari muhokama qilinadi.
Kalit so’zlar: .
O‘tkir qon-tomir yetishmovchiligi (OQTY),kollaps, hushdan
ketish.
Materiallar va usullar:
Tadqiqotlar metodikasi:Zamonaviy ilmiy maqolalar,kasallik holatlari va
zamonaviy tadqiqot ishlari tahlil qilindi
.
O‘tkir qon-tomir yetishmovchiligi
(OQTY),kollaps, hushdan ketish. mavzusidagi so’ngi innovasion davo usullari
haqidagi oxirgi yillarda chop etilgan ilmiy manbalar o’rganildi.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 06, Июнь
170
https://universalpublishings.com
Nazariy asos:
OQTY sabablari
OQTY bir qator sabablarga ko‘ra yuzaga kelishi mumkin, jumladan:
1.
Qon yo‘qotish
- jarohatlar, ichak qon ketishlari, yoki operatsiyalar natijasida.
2.
Qon bosimining pasayishi
- giper yoki gipovolemiya, yurak yetishmovchiligi,
infeksiya (sepsis) kabi holatlar.
3.
Yurak ritmining buzilishi
- aritmiyalar, yurak to‘qimalarining ishemik kasalliklari.
4.
Qon tomirlarning kengayishi
- anaflaktik shok, sepsis yoki boshqa allergik
reaktsiyalar.
Belgilari
OQTY holatida quyidagi belgilar paydo bo‘lishi mumkin:
•
Hushdan ketish yoki hushning yo‘qolishi
•
Yengil yoki og‘ir qon bosimining pasayishi
•
Tez yurak urishi yoki yurak ritmining buzilishi
•
Terining rangsizlanishi yoki sovuq ter
•
Nafas olishning qiyinlashuvi
•
Qon tomirlarining torayishi yoki kengayishi
•
Kollaps
(lot. collapsus — behol, majolsiz) — toʻsatdan keskin roʻy beradigan qon
tomirlar yetishmovchiligi, kishi hayotini xavf ostida keltiradigan ogʻir holat; arterial
va venoz qonbosimining keskin kamayishi, markaziy nerv sistemasi faoliyatining
izdan chiqishi, moddalar almashinuvining buzilishi, qon tomirlar devori tonusining
toʻsatdan susayishi, harakatdagi qon miqdori (massasi)ning kamayishi bilan
ifodalanadi. Bosh miyadagi tomir harakatlanuvchi markaz faoliyatining susayishi
sababli, asosan, qorin boʻshligʻidagi aʼzolar tomirlari qonga toʻlib ketadi, ayni vaqtda
eng muhim hayotiy aʼzolar (miya, yurak, teri, muskullar)ga qon kam boradi. Birdaniga
koʻp qon yoʻqotish, shok, kislorod tanqisligi, infeksion va boshqa ayrim kasalliklar
(terlama, zotiljam, pankreatit va h.k.), zaharlanish, shikastlanish va boshqalarda roʻy
beradi, shunga koʻra, Kollapsning gemorragik, infeksion kardiogen, ortostatik,
pankreatik, toksik va boshqa turlari farq qilinadi. Belgilari: daqiqa ichida bemorning
toʻsatdan rangi oʻchib, badani koʻkaradi, sovuq ter bosadi, koʻzi ich-ichiga tushib,
qorachigʻi kengayadi, yuz qiyofasi oʻzgaradi, nafasi yuzaki boʻladi. Qon bosimi keskin
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 06, Июнь
171
https://universalpublishings.com
pa-sayib, tomir urishi butunlay sezilmay qolishi ham mumkin. Gavda temperaturasi
35° ga, baʼzan undan ham pastga toʻshadi. Bemor majolsiz, esi kirar-chiqar boʻlib
qoladi, ayrim hollarda hushdan ketadi. Kollapsda darhol bemor boshiga yostiq
qoʻymay yotqiziladi, oyogʻiga grelka qoʻyiladi, issiq choy ichiriladi, u yotgan uyga sof
havo kirib turadigan qilinadi. Davo tadbirlari Kollapsga sabab boʻlgan omillarni
bartaraf etishga qaratilgan boʻlishi lozim.
•
Hushsizlik
, hushdan ketish — miyaning qon bilan taʼminlanishi buzilishi natijasida
qisqa muddat roʻy beradigan holat. Ruhiy iztirob (qoʻrqish, hayajonlanish), ogʻriq
(buyrak, jigar ogʻrigʻi), ichak sanchigʻi, oftob urishi taʼsirida, baʼzida gorizontal
holatdan tik holatga oʻtganda va boshqalarda uchraydi. Koʻpincha oʻta toliqqan, och
qolgan, infeksion kasalliklar bilan ogʻrigan kishilarda kuzatiladi. Hushsizlik markaziy
nerv sistemasi yoki yurak faoliyati buzilganlik belgisi boʻlishi mumkin. Hushsizlik
oldidan bemorning boshi aylanadi, boʻshashadi, koʻzi tinadi, qulogʻi shangʻillaydi,
qoʻl-oyoqlari uvushadi; baʼzan Hushsizlik holati shu belgilar bilan oʻtib ketishi, bemor
hushini butunlay yoʻqotmasligi ham mumkin. Hushsizlikda bemorning nafas olishi
sustlashib, koʻz qorachigʻi torayadi, soʻng kengayadi va yorugʻlikdan taʼsirlanmaydi,
pulsi zaiflashadi, tanasini muzdek ter bosadi, rangi oqarib, toʻsatdan yiqiladi.
Hushsizlik bir necha soniyadan 1—2 daqiqagacha, baʼzan undan koʻproq davom etishi
mumkin. Yurak tomir sistemasida jiddiy oʻzgarishlar boʻlmasa, Hushsizlik tezda oʻtib
ketadi; bemorning es-hushi, rangi oʻziga kelib. pulsi va nafas olishi normallashgani
bilan bosh ogʻrigʻi, quvvatsizlik. horgʻinlik alomatlari anchagacha davom etib turadi.
Hushsizlikda bemorni hushiga keltirish uchun u yotgan xona sof havo bilan
shamollatiladi, siqib turadigan kiyimlari boʻshatiladi, bosh tomo-nini pastroq qilib
yotqiziladi; yuzi va koʻkragiga sovuq suv purkaladi yoki sochiq hoʻllab bosiladi;
nashatir spirti hidlatiladi va chakkasiga surtiladi (sirka yoki odekolon surtsa ham
boʻladi), oyogʻiga issiq grelka qoʻyiladi yoki dagʻalroq narsa bilan ishqalanadi. Bemor
hushiga kelgach issiq shirin choy yoki kofe ichiriladi.
Birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish
OQTY holatida birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish jarayoni quyidagi bosqichlardan
iborat:
1.
Avariya joyini baholash
: Shoshilinch yordam ko‘rsatishdan oldin atrof-muhitni
baholash va xavfsizligini ta'minlash lozim.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 06, Июнь
172
https://universalpublishings.com
2.
Hushdan ketgan bemorni tekshirish
: Bemorning hushini tekshirish, nafas olish va
yurak urishini baholash. Agar bemor hushdan ketgan bo‘lsa, uni to‘g‘ri pozitsiyada
(yonboshlab) yotqizish kerak.
3.
Shoshilinch yordam chaqirish
: 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qilib shoshilinch tibbiy
yordamni chaqirish.
4.
Nafas olishni ta'minlash
: Agar bemor nafas olmayotgan bo‘lsa, sun'iy nafas berish
(CPR) usulini qo‘llash lozim.
5.
Qon bosimini tiklash
: Agar qon yo‘qotilishi aniqlansa, qon bosimini tiklash uchun
bemorni yotqizish va oyoqlarini ko‘tarish tavsiya etiladi. Qon yo‘qotishining sababini
aniqlash va zarur bo‘lsa, qon tayyorlash yoki boshqa suyuqliklarni berish.
6.
O‘zgarishlarni kuzatish
: Bemorning holatini doimiy ravishda kuzatish va
o‘zgarishlarga tezkor javob berish.
Amaliy tadqiqotlar:
”O‘tkir qon-tomir yetishmovchiligi (OQTY)”da davo
muolajalari usullari o’rganildi.Kasalllik xavf omillarini aniqlash va davo
samaradorligini oshirish maqsadida zamonaviy tibbiyot texnologiyalarning
qo’llanilishi tahlil qilindi.
Natijalar:
Profilaktik choralar
OQTY holatlarining oldini olish uchun bir qator profilaktik choralar ko‘rish
mumkin:
•
Sog‘lom turmush tarzini yuritish, jismoniy faoliyatni oshirish.
•
Qon bosimini va yurak sog‘ligini muntazam ravishda tekshirish.
•
Qon yo‘qotishining oldini olish uchun jarohatlardan ehtiyot bo‘lish.
•
Allergik reaktsiyalarni aniqlash va ularga qarshi chora ko‘rish.
Munozara:
Zamonaviy davolash usullarining samaradorligi:Tadqiqot natijalari shuni
ko’rsatdiki “O’tkir yurak qon-tomir yetishmovchiligi(OYQTY”da o’z vaqtida
ko’rsatilgan tibbiy yordam va aholi o’rtasida sog’lom turmush tarzini targ’ib qilish va
zamonaviy davo usullarini qo’llash ko’plab asoratlarni oldini olishga imkon beradi.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 06, Июнь
173
https://universalpublishings.com
Xulosa
O‘tkir qon-tomir yetishmovchiligi hayot uchun xavfli holatdir va tezkor yordam
ko‘rsatish zarur. OQTY belgilari va sabablari to‘g‘risida ma'lumotga ega bo‘lish,
shuningdek, birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish ko‘nikmalarini egallash har bir inson
uchun muhimdir. Ushbu maqolada keltirilgan tavsiyalarni hisobga olish, OQTY
holatlarida yordam berishda samaradorlikni oshirishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1.Samarqand Davlat Tibbiyot Instituti www
2.A.K.Jamolov,B.N.Toshmamatov,N.J.Ro’ziyeva.M.A.Rasulova“Tez
tibbiy
yordam va favqulodda holatlar tibbiyoti” Toshkent-2024y ”Nurli qalblar”
3. O’.O. Oripov, Sh.N. Karimov “Umumiy xirurgiya” Toshkent-2008 “Yangi asr
avlodi”
4. A.M. Ubaydullayev “Nafas organlari kasalliklari” Toshkent-2000
5. Po‘latova Sh.A., Saidova X.X. “Kattalarda hamshiralik parvarishi” II qism,
Toshkent “Cho‘lpon” nashriyoti, 2014 yil.
