МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
180
https://universalpublishings.com
УДК 677.052.48.3/.5
ДИСКРЕТЛАШ БАРАБАНЧАСИНИГ КОНСТРУКЦИЯСИНИ
ИШЛАБ ЧИҚИШ ВА ПАРАМЕТРЛАРИНИ АСОСЛАШ
Талаба.
Жуманазарова Ситора Шоназар қизи
Термиз муҳандислик-технология институти
Аннотация
. Мақолада йигирув машинасининг дискретлаштирувчи
барабанчасининг мавжуд конструкцияси хусусиятлари таҳлили кўриб
чиқилган. Амортизатор ва секцияли тишли гарнитуралари билан тавсия
этилган дискретлаш барабанчасининг конструктив схемаси ва ишлаш
принципи келтирилди. Дескретлаш барабанчасининг секцияли тишли
тўпламларининг вертикал тебранишларини назарий ўрганиш натижалари
олинди. Тишли гарнитураларнинг тебраниш қонунияти олинди ва қурилган
боғлиқлик графикга асосланиб, барабанчанинг асосий параметрлари кўриб
чиқилди.
Калит сўзлар
: йигирув машинаси, намуна олувчи барабан, толалар,
лента, тишли гарнитура, амортизатор, масса, бикрлик, тебранишлар,
амплитуда, частота.
Аннотация. В статье приводится анализ особенностей существующих
конструкций дискретизирующего барабанчика прядильной машины.
Представлена конструктивная схема и принцип работы рекомендуемого
составного дискретизирующего барабанчика с амортизатором и
секционными зубчатыми гарнитурами. Результаты теоретических
исследований вертикальных колебаний секционных зубчатых гарнитур
дискретизирующего барабанчика. На основе полученных закономерности
колебаний зубчатых гарнитур и построенных графических завимостей
обоснованы основных параметры барабанчика.
Ключевые слова: Прядильная машина, дискретизирующый барабанчик,
волокна, лента, зубчатая гарнитура, амортизатор, масса, жесткость,
диссипация, колебания, амплитуда, размах, частота.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
181
https://universalpublishings.com
Annotation. The article provides an analysis of the features of the existing
designs of the discretizing drum of the spinning machine. The design scheme and the
principle of operation of the recommended composite sampling drum with a shock
absorber and sectional gear headsets are presented. The results of theoretical
studies of vertical vibrations of sectional gear sets of the sampling drum. Based on
the obtained patterns of oscillation of gear headsets and the constructed graphical
dependencies, the main parameters of the drum are justified.
Keywords: Spinning machine, sampling drum, fibers, tape, gear headset,
shock absorber, mass, stiffness, dissipation, oscillations, amplitude, span,
frequency.
Кириш. Дискретлаш жараёнининг моҳияти тасмани ўзаро алоқаси
бўлмаган алоҳида толаларга ажратиш, уларнинг нисбий силжиши ва жуда узун
узунликда тақсимлашдан иборат.
Дискретлаш контактсиз толаларни дискрет оқимини ташкил этиш учун
амалга оширилади, бундай толалар йигирув камерасининг пишитиш
қурилмаси шакллантирадиган айланмага асосланган айланма моментини
қабул қилиш ва узатиш имкониятига эга эмас, бунинг натижасида дискретлаш
қурилмаси ва чиқарилган жуфтлик орасида сохта бурама содир бўламайдиган
шароит яратиб берилади [1].
Таркибли дискретловчи барабанчани самарали конструктив схемасини
ишлаб чиқилган
1-расмда:
а
-дискретловчи барабанчанинг қирқим ҳолатдаги
умумий кўриниши,
б
-А-А қирқим; 1 фигура,
в
-уч қаторли игна билан ташқи
секцион втулкани йиғилгани схемаси,
г-
уч қаторли аррали тиш билан ташқи
секцион втулкани йиғилган ҳолати,
д-
цилиндрли асосга ўрнатилган
дискретловчи барабанчанинг тишли гарнитураси,
е-
цилиндрли асосга
ўрнатилган дискретловчи барабанчанинг игнали гарнитураси,
f-
цилиндрли
асосга ўрнатилган дискретловчи барабанчанинг тишли гарнитура ва игнали
қаторларни тартибли жойлашуви;
g
-цилиндрли
асосга ўрнатилган
дискретловчи барабанчага тишли гарнитурасининг баландлиги қия юза хосил
қилувчи тартибда жойлашган ҳолатнинг кўриниши,
h-
цилиндрли асосга
ўрнатилган дискретловчи барабанча игналарининг баландлиги қия юза ҳосил
қилувчи тартибда жойлашган ҳолатнинг кўриниши,
k-
цилиндрли асосга
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
182
https://universalpublishings.com
ўрнатилган дискретловчи барабанчанинг тишли гарнитураси ва игналарнинг
қаторли йиғилма тартибида жойлаштирилиб, уларниг баландлиги қия юза
ҳосил қилувчи тартибда тасвирланган ҳолатнинг кўриниши келтирилган.
Таркибли тарзда ўзаро тўғри танланиб ўрнатилган асосида қайишқоқ
резинаси бўлган тишлар ёки игналар айланиш даврида толаларнинг узилиши
камая боради. Баландлиги 2.0 мм ва эни 9.0 мм бўлган толали пилтани айнан
дискретлаш жараёнида шундай турдаги барабанчаларни ишлатиш дискретлаш
жараёнини самарали олиб боришига сабаб бўлади. Дискретлаш жараёнини
самарали бўлишини таъминлаш максадида толали пилта таркиб жиҳатдан
сунъий толалардан иборат бўлса ташқи втулка 1 арра 2 билан ташқи втулка 1
ни игна 3 ни гарнитура билан алмаштирилади.
Дискретлаш жараёнида ишлатиладиган толали пилта таркиб жиҳатдан
табиий ва сунъий толалардан ташкил топган бўлса, ташқи втулка 1 даги
арралар 2 ва игна 3 лар ўзаро алмаштириб ишлатиш имконияти яратилди.
Шунинг учун бундай дискретловчи конструкция универсал ҳисобланади.
Тавсия қилинаётган дискретловчяи барабанча қурилмаси толали пилта
таркибидаги толаларни самарали ажратишга ёрдам беради, шу билан
биргаликда дискретлашдаги равонликни таъминлашга ёрдам беради.
Тавсия қилинаётган дискретловчи барабанча ёрдамида дискретлаш
жараёнидаги иш самарасини ошишига бутун толали пилта узунлиги бўйича
сақлаб қолинади, йигирув камерасидаги толаларнинг узилиши пасаяди,
бундан ташқари барабанчани таъмирга яроқлилиги юқоридир.
Дискретлаш барабанчасининг эффектив конструкцияси.
Дискретлаш барабанчасининг конструкцияси ишлаб чиқилди ва унинг
схемаси 1 –расмда келтирилган. [2]. Конструкция қўйидагича ишлайди.
Дискретлаш барабанчаси айланганида ва толалардан ҳосил бўлган технологик
юкламанинг ҳисобига тишли 2 ташқи втулка 1 ёки игнали 3 гарнитура таранг
(резинали) втулка5 ёрдамида асосга 4 ўрнатилганлиги ҳисобига қўшимча
юқори ччастотали айланма тебранишларни содир этадилар.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
183
https://universalpublishings.com
1-расм.
Пневмомеханик
йигирув
машинасининг
дискретлаш
барабанчаси
Таранг втулканинг 5 керакли бикрлигини таналаган ҳолда, аниқ
амплитудали ва частотали айланма тебранишларни олиш мумкин, ва ушбу
ҳолатда қўшимча инерцион кучлар ҳисобига асосий тола массасидан
толаларни ажаратиб олиш эффективлиги оширилади. Шу билан бирга,
толанинг узилишлари сезиларли даражада камаяди. Баландлиги 2.0 мм ва
кенглиги 9.0 мм бўлган узатувчи лента марказида кўпроқ зичлигка эга бўлади.
3
. Шу билан бирга асоснинг ён деворлари 4 ва қопқоғи бўйлаб толаларнинг
ишқаланиши ошиб бориши ҳисобига тола асосий тола массасидан ажаралиб
қолади. Барабанчанинг четларида ўрнатилган тишлар 2 ва игналар 3
баландликлари 0,4÷0,6 мм га ошиқроқ қилиб бажарилганлиги, унинг
ўртасидаги тишлар 2 ва игналар 3 баландлигига нисбатан толаларни четки
юзалари билан ишқаланиш кучини енгиб ўтиш имконини беради. Бу эса бир
текис ҳаракатланишни оширади ва барабанчанинг бутун кенглиги бўйлаб
толалар дискретланишини таъминлайди. Сунъий толалардан иборат бўлган
лентани дискретлаш жараёнини эффективлигии таъминлаш учун тишли 2
гарнитурали втулка1 игнали 3 гарнитурали ташқи втулка 1 билан
алмаштирилади. Табиий ва сунъий толалар аралашмасидан таркиб топган
лентани дискретлашда навбатма навбат ўрнатилган тишли 2 ва игнали 3
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
184
https://universalpublishings.com
гарнитуралардан иборат ташқи втулкалардан 1 фойдаланса бўлади. Шунинг
учун таклиф этилаётган контруксия универсал ҳисобланади. Таклиф
этилаётган қурилма толали материалнинг бир текис ва эффектив дискретлаш
имконини беради.
Барабанчанинг тишли гарнитураси вертикал тебранишининг ҳисоблаш
схемаси ва математик модели. Дискретловчи барабанча тишли гарнитуралари
қисмлари бир хил ўлчамга эга. Шунинг учун уларнинг ҳисоб схемалари ҳам
бир хил бўлади. Умумуй ҳисоб схемаси 2-расмда келтирилган.
Тишли гарнитуранинг тебранишларини ифодаловчи дифференциал
тенгламани ҳосил қилиш учун Лагранжнинг II - тартибли тенгламасидан [4]
фойдаланилди:
)
(
qi
Q
qi
i
q
qi
i
q
dt
d
(1)
Бу ерда,
q
i
,Q(q
i
)
−
умумлашган координата ва умумлашган кучлар,
Т,П – кинетик ва потенциал энергиялар; Ф – Рэлейнинг диссипатив
функцияси.
2-расм. Дискретловчи барабанчанинг тишли гарнитура қисмининг
вертикал тебранишларини ифодаловчи ҳисоб схемаси
Ҳисоб схемасига асосан тишли гарнитура қисмларини потенциал,
кинетик энергиялари ва диссипатив функцияси [5] га асосан қуйидаги
ифодалардан аниқланади:
;
2
1
2
су
П
;
2
1
г
т
Т
2
2
1
dt
dy
в
Ф
(2)
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
185
https://universalpublishings.com
бу ерда,
с,в
– гарнитура қисмлари тагидаги резинали втулка чизиқли
деформацияси бўйича бикрлик ва диссипация коэффициентлари;
y
–
вертикал
силжиши;
т
г
–тишли гарнитура қисми массаси;
Олинган (2) ифодалардан умумлашган координата бўйича ҳосилалар
олинди [6,7]:
y
Т
y
г
т
y
Т
dt
dy
в
y
Ф
cy
y
П
0
;
;
;
Вақт буйича олинган ҳосилалар қуйидагича бўлади [8]:
dt
y
d
т
y
Т
dt
dy
2
2
(3)
Умумлашган куч [9];
1
0
1
sin
F
t
F
F
л
F
(4)
Олинган (3), (2) ларни (1) га қўйиб дискретловчи барабанчани тишли
гарнитурасининг вертикал тебранишларини ифодаловчи дифференциал
тенглама ҳосил қилинди [9];
1
1
2
2
sin
F
t
F
F
dt
dy
в
cy
dt
y
d
г
т
(5)
Олинган (5) ни тишли гарнитура қисмларининг эркин тебранишларини
ифодаловчи ечимга асосан қуйидагича бўлади;
t
E
t
E
y
0
2
0
1
cos
sin
(6)
бу ерда
;
2
2
0
0
n
p
;
0
г
т
c
p
;
2
г
т
в
n
Мавжуд ечим
0
0
1
1
F
F
в
варианти учун (6) га асосан мажбурий
тебранишлар учун қуйидаги ифодадан иборат булади:
2
2
2
2
0
4
2
sin
2
2
0
0
p
г
т
p
n
arctg
t
F
y
(7)
Лекин (5) нинг умумий ечимини Рунге-Кутта дастури асосида,
тасодифий сонлар генераторидан фойдаланиб компьютерда амалга оширилди.
Технологик қаршилик F
1
=24,0 сН бўлганида
2
У
қийматлари 0.54
10
-3
м дан 1.62
10
-3
м гача кўпайиб боради. Тажрибавий тадқиқотлар натижасига
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
186
https://universalpublishings.com
кўра тишли гарнитурани вертикал тебранишлари, шунингдек, гарнитура
тишларининг ўзаро фарқи (1,0
1,2)
10
-3
м дан ошмаслигани таъминлаш учун
юритгич айланиш частотаси (7,0
7,5) 10
-3
айл/мин оралиғида танлаш мақсадга
мувофиқдир. Лекин амортизаторнинг бикрлигини мос қийматларини танлаш
ҳисобига п
д
қийматларини (10
12)
10
3
айл/мин гача ортиши мумкин бўлади.
;
3
,
2
,
1
3
1
п
f
У
У
;
2
6
,
5
,
4
п
f
У
25
.
0
sin
3
.
2
12
4
,
1
t
F
л
сН;
45
.
0
sin
35
.
2
18
5
,
2
t
F
л
сН;
65
.
0
sin
3
.
4
24
6
,
3
t
F
л
сН;
3-расм. Дискретловчи барабанча тишли гарнитураларини тебраниш
қамровларининг юритгич айланиш частотасига боғлиқлик графиклари
1.3-I, III қисм тишли гарнитура зоналари;
2-4-II- ўрта қисм тишли гарнитура зонаси;
25
.
0
sin
3
.
2
12
2
,
1
t
F
л
сН;
45
.
0
sin
35
.
2
18
4
,
3
t
F
л
сН;
3
10
6
п
айл/мин.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
187
https://universalpublishings.com
4 – расм. Дискретловчи барабанча тишли гарнитураларининг тебраниш
қамровларини резинали амортизатор бикрлик коэффициентига боғлиқлик
графиклари
4-расмда дискретловчи барабанча тишли гарнитураларининг тебраниш
қамровларини резинали амортизатор бикрлик коэффициентига боғлиқлик
графиклари келтирилган. Графиклар таҳлилига кўра амортизатор бикрлиги
0,65
10
3
Н/м дан 0,35
10
3
Н/м гача ортганида ва F
1
=12,0 сН бўлганида,
3
2
У
У
қийматлари 0.62
10
-3
м дан 0.132
10
-3
м гача камайса, мос равишда
F
1
=18,0 сН бўлганда,
3
1
У
У
қийматлари 0.93
10
-3
м дан 0.26
10
-3
м гача
чизиқли қонуниятда камаяди (4-расм).
Тишли гарнитура қисмлари
65
.
0
sin
5
.
4
24
4
,
1
t
F
л
сН;
45
.
0
sin
35
.
3
18
5
,
2
t
F
л
сН;
25
.
0
sin
3
.
2
12
6
,
3
t
F
л
сН;
3
10
5
.
7
3
,
2
,
1
п
айл/мин;
3
10
12
.
0
с
Н/м;
3
.
1
в
Нс/м;
3
10
0
.
6
6
,
5
,
4
п
айл/мин;
3
10
25
.
0
с
Н/м;
1
.
2
в
Нс/м;
I-биринчи тишни гарнитура қисми; II –иккинчи тишли гарнитура қисми;
III-учинчи тишли гарнитура қисми;
5-расм. Тавсия этилган дискретловчи барабанча тишли гарнитураларини
тебраниш қамровларини параметрларига боғлиқлик графиклари
5-расмда
тавсия
этилган
дискретловчи
барабанча
тишли
гарнитураларини тебраниш қамровларини параметрларига боғлиқлик
графиклари келтирилган. Графиклар таҳлили шуни кўрсатадики, ўрта
зонадаги тишли гарнитурани вертикал тебранишлари қамрови технологик
қаршиликни ҳамда юритгич айланиш частотасини ортиши билан икки четдаги
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
188
https://universalpublishings.com
тишли гарнитуралар тебраниш қамровларига нисбатан катталигини кўриш
мумкин. Лекин ҳар бир тишли гарнитура учун алохида амортизатор қўйиб, мос
бикрликлардаги резинали втулкачалар ўрнатилса,
2
1
,
У
У
ва
3
У
ларнинг
қийматларини ўзаро тенглаштириш мумкин бўлади.
Шунинг учун; икки четки тишли гарнитураларнинг амортизаторлари
учун
3
10
20
.
0
18
.
0
Н/м ва ўртача тишли гарнитура амартизатори учун
резинали втулка бикрлик коэффициенти
3
10
35
.
0
32
.
0
Н/м оралиғида олиш
тавсия этилади.
Хулоса. Дискретлаш барабанчасининг эффектив конструктив схемаси
ишлаб чиқилди. Назарий тадқиқотлар асосида тишли гарнитураларининг
вертикал тебраниш қонунлари олинди, унинг параметрлари асослаб берилди.
Адабиётлар рўйҳати:
1. Патент UZ № IAP 06730. Дискретизирующий барабанчик
пневмомеханической прядильной машины / Джураев А.Дж. Ураков Н.А.,
Мирзаев О.А, Ахмедов К.И. // Расмий ахборотнома. -2022. -№ 6.
2. Джураев А.Дж., Ураков Н.А., Мирзаев О.А., Алмардонов О.М.,
Усманов Х.С. Анализ нагруженности питающего цилиндра в узле питания
прядильных машин // Москва. Universum: Технические науки журнал №3
2021, бет /49-53
3.
Juraev, A., and N. Urakov. "DEVELOPMENT OF DESIGNS AND
JUSTIFICATION OF THE PARAMETERS OF A SCRETTING DRUM WITH A
DAMPER OF A SPINNING MACHINE." Science and innovation 1.A4 (2022):
231-239.
4. Juraevich, Juraev Anvar, and Urakov Nuriddin Abramatovich.
"DEVELOPMENT
OF
DESIGNS
AND
JUSTIFICATION
OF
THE
PARAMETERS OF A SCRETTING DRUM WITH A DAMPER OF A SPINNING
MACHINE." Galaxy International Interdisciplinary Research Journal 10.5 (2022):
1093-1101.
5. Джураев, А. Д., Ураков, Н. А., Мирзаев, О. А., Алмардонов, О. М., &
Усманов, Х. С. (2021). АНАЛИЗ НАГРУЖЕННОСТИ ПИТАЮЩЕГО
ЦИЛИНДРА В УЗЛЕ ПИТАНИЯ ПРЯДИЛЬНЫХ МАШИН. Universum:
технические науки, (12-3 (93)), 48-53.
6. Джураев, А. Д., Муродов, Т. Б., Матисмаилов, С. Л., Мирзаев, О. А.,
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
189
https://universalpublishings.com
& Ураков, Н. А. (2020). Дискретизирующий барабанчик для
пневмомеханических прядильных машин. Патент на изобретение, №
IAP06301, 30.
7. Джураев, А. Д., Мирзаев, О. А., Ураков, Н. А., & Умаров, Р. И. (2019).
Питающий цилиндр прядильного устройства. Патент на изобретение, №
IAP05854, 7.
8. Джураев, А., О. А. Мирзаев, Н. А. Ураков, and К. И. Ахмедов.
"РАЗРАБОТКА НОВОЙ КОНСТРУКЦИИ ПИТАЮЩЕГО СТОЛИКА
ПРЯДИЛЬНОЙ МАШИНЫ." ТошДТУ ХАБАРЛАРИ (2018): 115.
9. Patent, U. Z. (2022). No. IAP 06730. Discretizing drum of a pneumatic
spinning machine/Juraev AJ Urakov NA, Mirzaev OA, Akhmedov KI. Official
Newsletter, (6).
