МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
11
https://universalpublishings.com
O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTINI RIVOJLANISHIDA TURIZM
SOHASINING TUTGAN O'RNI.
Bekmurodova Xurshida Alisher qizi.
Termiz davlat universiteti Iqtisodiyot va turizm fakulteti Turizm yo'nalishi
2-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqola O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishda
turizm sohasining o‘rni va ahamiyatini tahlil qiladi. Maqolada turizmning yalpi
ichki mahsulotga qo‘shadigan hissasi, yangi ish o‘rinlari yaratishdagi roli,
xorijiy investitsiyalarni jalb qilishdagi ahamiyati, shuningdek, madaniy,
ekoturizm va ziyorat turizmi kabi asosiy yo‘nalishlar ko‘rib chiqiladi. Turizm
sohasidagi muammolar, jumladan, infratuzilma, marketing va malakali kadrlar
yetishmovchiligi ham tahlil qilinadi va ularni hal etish yo‘llari taklif etiladi.
Kalit so‘zlar:
O‘zbekiston iqtisodiyoti, turizm sohasi, yalpi ichki
mahsulot, ish o‘rinlari, xorijiy investitsiyalar, madaniy turizm, ekoturizm,
ziyorat turizmi, infratuzilma
Jamiyatdagi aholi ma’lum bir qatlamining turizm sohasi va uning turlari,
respublikada
turizmning
faoliyati, undagi islohotlar to’g’risidagi
ma’lumotlarga ega bo’lish, shu sohaning rivoji va kishilar ma’naviyatini
yuksaltirishda bir vosita bo’lib xizmat qiladi.O‘zbekiston, boy tarixiy va
madaniy merosga ega bo‘lgan Markaziy Osiyodagi mamlakat, turizm sohasida
katta potensialga ega. Mustaqillikka erishganidan keyin, mamlakat iqtisodiyoti
rivojlanishida turizm muhim rol o‘ynay boshladi. Bu maqolada, turizmning
O‘zbekiston iqtisodiyotiga qo‘shgan hissasi va uning rivojlanishidagi asosiy
yo‘nalishlar tahlil qilinadi.
Turizm sohasi xizmat ko’rsatish sohasini eng katta tarkibiy qismidir.
Turizm - bu sayohat qilishning bir turi bo’lib, unda kishilar dam olish, biznes
qilish, boshqa xalqlar madaniyatini o’rganish kabi boshqa maqsadlar uchun
odatiy bo’lgan muhitdan tashqaridagi joylarga sayohat qilish tushuniladi.
Hozirgi shiddatli zamonda turizmning bir qancha turlari mavjud.Jumladan,
rekreatsion turizm, biznes turizm, ekskursiyaviy turizm, ekstremal turizm,
madaniy va ma’rifiy turizm, VIP turizm, ya’ni qimmatli dam olish
maskanlariga tashrif buyurish, ekoturizm , tog’ turizmi, etnik turizm, dengiz
turizmi va boshqalar. Yurtimizda boy ma’naviy-madaniy merosi, turli-tuman
tarixiy-arxeologik ob’yektlari qulay tabiiy-iqlim sharoiti, hududimizda har
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
12
https://universalpublishings.com
qanday landshaftlarini ko’rishimiz mumkin, islom dunyosida tan olingan
allomalarning maqbaralari, tabbarruk qadamjolar ko’p. Ammo mamlakatimiz
turizm sohasida ulkan salohiyatga ega bo’la turib, uzoq yillar bu imkoniyatdan
to’liq va samarali foydalanilmadi. Prezidentimizning turizmga oid turli xil
hujjatlar qabul qilingani davlatimizning turizm rivojiga yuksak e’tiboridan
dalolat bo’ldi. Ushbu hujjatlar bilan sohada yig’ilib qolgan muommolarni hal
etish, turizm salohiyatini oshirish bo’yicha ustuvor vazifalar belgilandi, ichki
turizmni yanada rivojlantirishga ko’plab imtiyozlar, yengilliklar berildi.
Shavkat Mirziyoyev turizmning iqtisodiyotdagi o’rnini alohida ta’kidlab,
mamlakatimizda bu boradagi ahvol va sohani rivojlantirish bo’yicha
ko’rilayotgan choralar samaradorligini birma-bir tahlil qildi.
Turizmning O‘zbekiston iqtisodiyotiga ta’siri
1. Yalpi ichki mahsulot (YaIM):Turizm sektori mamlakatning YaIMiga
sezilarli hissa qo‘shadi. 2020 yilda turizmning YaIMdagi ulushi taxminan
3%ni tashkil etdi. So‘nggi yillarda bu ko‘rsatkich ortib bormoqda, bu esa
turizmning mamlakat iqtisodiyotidagi ahamiyatini ko‘rsatadi.
2. Ish o‘rinlari yaratish: Turizm sohasida ko‘plab ish o‘rinlari yaratiladi.
Mehmonxonalar, restoranlar, ekskursiya xizmatlari va boshqa turizm bilan
bog‘liq sohalarda ishlayotganlar soni ortib bormoqda. Bu esa, ayniqsa,
yoshlarga va qishloq hududlarida yangi imkoniyatlar yaratmoqda.
3. Xorijiy investitsiyalarni jalb qilish: Turizm sektori xorijiy investorlar
uchun jozibador bo‘lmoqda. Mehmonxonalar, dam olish zonalari va boshqa
turistik infratuzilmalarga sarmoya kiritilishi mamlakatning iqtisodiy o‘sishiga
katta yordam beradi. Bu, o‘z navbatida, infratuzilmani yaxshilash va yangi
loyihalarni amalga oshirish imkoniyatini beradi.
O‘zbekistonning turizm sohasidagi asosiy yo‘nalishlari.Madaniy va tarixiy
turizm: Samarqand, Buxoro, Xiva kabi tarixiy shaharlari bilan O‘zbekiston
boy madaniy merosga ega. Ushbu shaharlarga sayohatlar mamlakatga ko‘plab
turistlarni jalb qiladi. Madaniy va tarixiy obidalarni saqlash va ularga e'tibor
berish
orqali
turizmni
rivojlantirish
muhim
ahamiyatga
ega.
Ekoturizm:O‘zbekistonning tabiati ham turizm uchun katta potensialga ega.
Tog‘lar, cho‘llar va boshqa tabiiy manzaralar ekoturizmni rivojlantirish uchun
imkoniyat yaratadi. Ekoturizmni rivojlantirish, nafaqat tabiiy resurslarni
asrash, balki mahalliy aholiga yangi ish o‘rinlarini yaratish imkonini ham
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
13
https://universalpublishings.com
beradi.Ziyorat turizmi:Islom madaniyatining muhim markazlaridan biri
bo‘lgan O‘zbekiston, ziyorat turizmini rivojlantirish uchun katta potensialga
ega. Ziyoratchilar uchun qulay sharoitlar yaratish, yangi ziyorat maskanlarini
ochish va mavjudlarini rivojlantirish orqali mamlakatga ko‘plab
ziyoratchilarni jalb qilish mumkin.
So’nggi yillarda turizm salohiyatini kompleks ravishda rivojlantirishda
yo’naltirilgan ko’plab qarorlar, qonunlar , farmonlar , konsepsiyalar ishlab
chiqilib amaliyotga joriy etilmoqda.Jumladan, O’zbekiston Respublikasi
Prezidentining
2019-yil
5-yanvardagi
PQ-5611-son
“ O’zbekiston
Respublikasida turizmni jadal rivojlantirishga oid qo’shimcha chora tadbirlar
to’g’risida ”gi qarori, “ Turizm to’g’risida ”gi qonun yangi tahriri, O’zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-avgustdagi PF-5781-son “
O’zbekiston Respublikasida turizm sohasini yanada rivojlantirish chora-
tadbirlari to’g’risida ”gi Farmoni va boshqa shu kabi huquqiy me’yoriy
hujjatlar qabul qilingan.Shu bilan birga O’zbekitonda Yoshlar turizmini
rivojlantirish konsepsiyasi ishlab chiqilgan bo’lib, shu asosda ishlangan
loyihalarni amalga oshirish natijasida 2020-2025-yillarda mamlakatda yoshlar
turizmini
rivojlantirishga
oid
maqsadli
ko’rsatgichlar
belgilab
olingan.Jumladan, xorijlik yosh sayyohlar soni 1,3 milliondan 2020-yilda 2,2
millionga, 2023-yilda 3,3 milionga, ichki turizm bo’rizm bo’yicha yosh
sayyohlar sonini 8,1 milliondan 2020-yilda 10 millionga, 2023-yilda 13,6
millionga yetkazish, shular qatorida 2020-yilda 20 ta, 2023-yilda 60 ta xalqaro
darajadagi tadbirlar o’tkazish rejalashtirilgan. O’zbekiston Prezidentining
2021-yil 9-fevraldagi “O’zbekiston Respublikasida ichki va ziyorat turizmini
yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi farmoni ijrosi yuzasidan
ziyorat turizmini rivojlantirish va yurtimizga xorijlik ziyoratchilarni jalb qilish
bo’yicha qator ishlar amalga oshirilmoqda. Mazkur farmon bilan
O’zbekistonning ziyorat turizm salohiyatini keng targ’ib qilish “B2B”
uchrashuvlarini tashkil qilish va ziyorat turizmi yo’nalishidagi imkoniyatlarini
xorijiy mamlakatimizdagi hamkorlarga yetkazishni maqsad qilgan.
Quvonarlisi, o’z-o’zini band qiladigan shaxslar uchun faoliyat (ishlar,
xizmatlar) turlari ro’yxatiga gid (gid-tarjimon), ekskursiya yetakchisi va
yo’riqchi-yo’l boshlovchilar xizmatlari ham kiritildi; O’zbekiston fuqarolari
uchun ichki sayohatlar 40 foizgacha arzonlashtirildi
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
14
https://universalpublishings.com
Turizm sohasidagi muammolar va ularni hal etish yo‘llari. Infratuzilma
muammolari: Turizm infratuzilmasi, ayniqsa, qishloq hududlarida hali ham
rivojlanmagan. Yo‘llar, transport tizimi va xizmat ko‘rsatish sifati
yaxshilanishi lozim. Bu borada davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi
hamkorlikni kuchaytirish muhim ahamiyatga ega. Marketing va reklama
yetishmasligi:O‘zbekistonning turistik salohiyati to‘g‘risida xalqaro miqyosda
yetarli darajada xabardorlik mavjud emas. Mamlakatni xalqaro miqyosda
tanitish, marketing kampaniyalarini kuchaytirish va xalqaro yarmarkalarda
faol ishtirok etish orqali bu muammoni hal qilish mumkin. Kadrlar
yetishmasligi: Turizm sohasida malakali kadrlar yetishmovchiligi mavjud.
Turizm va xizmat ko‘rsatish sohasida ta’lim dasturlarini kengaytirish, xorijiy
tajribalarni o‘rganish va malaka oshirish kurslarini tashkil qilish orqali bu
muammoni hal etish mumkin.
Xulosa: Bugungi kunda mamlakat iqtisodiyotini rivojlanishi, aholini
turmush kechirish sharoitlarini yaxshilanishida, xalqaro maydonga chiqishi va
unda munosib o’rin egallashida barcha sohalar bilan bir qatorda turizm
sohasini ham o’rni salmoqlidir. O‘zbekistonning turizm sohasi mamlakat
iqtisodiyotini rivojlantirishda katta rol o‘ynaydi. Bu soha orqali yangi ish
o‘rinlari yaratish, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va mamlakatning xalqaro
imijini yaxshilash mumkin. Ammo, turizm sohasidagi infratuzilma, marketing
va kadrlar yetishmasligi kabi muammolarni hal etish zarur. Shu yo‘nalishlarda
olib boriladigan samarali ishlar orqali O‘zbekiston turizm sohasini yanada
rivojlantirish va iqtisodiyotni mustahkamlash imkoniyatiga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 7, 31 Июль
15
https://universalpublishings.com
1. O‘zbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qo‘mitasi
hisobotlari.
2020-2023
yillar.
URL:
https://uzbektourism.uz
(https://uzbektourism.uz/)
2. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi ma'lumotlari. 2022
yil. URL: https://stat.uz (https://stat.uz/)
3. Jahon sayyohlik tashkiloti (UNWTO) hisobotlari. 2021 yil. URL:
https://www.unwto.org (https://www.unwto.org/)
4. V. R. Obidov. "O‘zbekistonning turizm salohiyati va uni rivojlantirish
yo‘llari". Toshkent: Sharq nashriyoti, 2019.
5. N. K. Qodirova. "Turizm sohasida kadrlar tayyorlash masalalari".
O‘zbekiston Turizm va Menejment Universiteti ilmiy jurnali, 2021 yil, 2-son.
