МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 10
97
https://universalpublishings.com
Koʻzning optik xususiyatlari
Termiz Iqtisodiyot va Servis Universiteti
Tibbiyot fakulteti 2-kurs talabasi
Abduraimova Shaxrizoda
Ilmiy rahbar: PhD, dots, v. b
T.O.Buzrukov
shaxrizodaabduraimova3@gmail.com
+998(94)791-05-61
Anotatsiya:
Bu maqolada Ko'zning optik xususiyatlari va ko'rish jarayonining
sirli mexanizmlari bilan tanishamiz. Koʻzlarimizning koʻrish va ishlash
mexanizmlari haqda maʼlumotlarga ega boʻlamiz.
Kalit soʻzlar:
optika, koʻz olmasi, miopiya, gipermeteppiya, akkomadasiya,
obyekt, koʻz gavhari, fotoretseptor, tayoqchalar, kolbachalar, sklera, fibroz parda,
muguz parda,
Оптические свойства глаза
Аннотация:
В этой статье мы познакомимся с оптическими свойствами
глаза и таинственными механизмами процесса зрения. Получим информацию
о механизмах работы и функционирования наших глаз.
Ключевые слова:
оптика, глазное яблоко, миопия, гиперметропия,
аккомодация, объект, хрусталик глаза, фоторецептор, палочки, колбочки,
склера, фиброзная оболочка, роговица.
Optical properties of the eye
Abstract:
In this article, we will explore the optical properties of the eye and
the mysterious mechanisms of the vision process. We will gain insights into how our
eyes function and the mechanisms behind vision.
Key words:
optics, eyeball, myopia, hypermetropia, accommodation, object,
eye lens, photoreceptor, rods, cones, sclera, fibrous membrane, cornea.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 10
98
https://universalpublishings.com
Optika Yunoncha "ὀπτική" soʻzidan olingan boʻlib koʻrinish yoki koʻrish
degan maʼnolarni anglatadi.
Koʻz odam hayotida uni tashqi muhit bilan aloqasida katta ahamiyatga ega
aʼzolardan biri xisoblanadi. Ko’z bosh suyagining maxsus chuqurchasida yani ko’z
soqqasida joylashgan bo’lib u ko'z va uning yordamchi hosilalari (qovoqlar,
kipriklar, qoshlar, koʻz yosh bezlari, koʻz mushaklari va boshqalar) dan iboratdir.
Koʻz olmasining boʻlimlari bir nechta manbalardan taraqqiy etadi:
- Yorug'lik sezuvchi to'r parda - miya pufagining yon devoridan
- Koʻz gavhari - ektodermadan,
- Tomirli va fibroz pardalar- mezenximadan taraqqiy etadi.
Koʻz optik sistema boʻlib, obyektning yoki biror buyumning tasvirini koʻz
soqqasining yorugʻlikka sezgir hisoblangan toʻrsimon pardasida hosil qiladi.
Koʻzning anotomik jihatdan tuzilishi:
Muguz parda - tiniq boʻlib, soat oynasiga oʻxshash koʻrinishga ega. Uning
diametri 12 mm ni qalinligi 1mm ni tashkil qiladi.
Sklera - pishiq tolali biriktiruvchi toʻqimadan iborat boʻlib, sklera bilan muguz
parda chegarasida vena qoni bilan toʻlgan tor aylanma kanal skleradagi venoz
boʻshliq (shlem kanali) bor.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 10
99
https://universalpublishings.com
Oʻrta koʻz olmasining qon tomirli pardasi u pigmentga boy boʻlib, u bevosita
skleraning ostida joylashib, koʻruv nervi chiqadigan sohada unga birikib ketadi. Bu
parda uch qismdan: xususiy qon tomrli parda, kiprikli tana va rangdor pardadan
iborat.
Rangdor parda - koʻz olmasining qon tomrli pardasini oldingi qismi boʻlib
uning qalinligi 0,4 mm ni tashkil etadi.
Inson koʻzi oʻziga xos optik asbob boʻlib, u optikada alohida oʻringa ega.
Koʻz kosasi uncha katta boʻlmagan shar shaklida boʻladi.
Yangi tugʻilgan chaqaloq koʻz olmasining boʻylama oʻlchami 17.5mm,
koʻndalang oʻlchami 16.7mm boʻlsa, katta odamlarda bu oʻlcham:
Old-orqa oʻlchami oʻrtacha 24,3 mm, vertikal oʻlchami 23,4mm , gorizangal
oʻlchovi 23,6mm ni tashkil qiladi.
Koʻz gavharining ikki tomonlama diametri 8-10mm boʻlgan qavariq linzadir,
oldingi egrilik radiusi10mm, orqasining egrilik radiusi 6mm, sindirish koʻrsatkichi
1,4 dan kattaroq boʻladi.
Shuningdek to'r parda bir necha qatlamdan iborat bo'lib, qatlamlarning qalinligi
va yorug'likka sezgirligi turlicha. Ularning yorug'likni sezuvchi xo'jayralari bor.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 10
100
https://universalpublishings.com
Ularning cho'zinchoq uchlari tayoqchalar, konussimon uchlari kolbachalar deb
ataladi
Koʻz oʻlchamlari hayot davomida 50% oʻssadi uning ogʻirligi 5 yoshda 70%,
20-25 yoshda 3 marta kattalashadi.
Koʻz suyuqligini sindirish koʻrsatkichi 1,33 ga
Shox pardaning sindirish koʻrsatkichi 1,38 ha
Koʻz gavharining sindirish koʻrsatkichi oʻrtacha 1,48 ga teng.
Koʻzga tushadigan nurlar eng koʻp shox parda sirtida sinadi.
Ko‘rish tizimiga tushgan yorug‘lik elektr impulsiga aylanadi va u ko‘rish
nervlari orqali miyadagi markaziy nerv tizimiga yetkaziladi. Fotoreseptorlar
sezgirligi juda yuqori bo‘lib, unga tushgan kuchsiz yorug‘likni ham elektr impulsiga
aylantirib bera oladi. Yorug‘lik ta’sirida reseptor hujayralarida baʼzi bir malum
biokimyoviy reaksiyalarni hosil qiladi va buning oqibatida harakat potensiali yuzaga
keladi. Ko'z elektromagnit to'lqinni qabul qilibgina qolmay balki ularni farqlay olish
hususiyatiga ham ega, hamda buyum tasvirini, uning rangini va qanday masofada
joylashganini ham aniqlaydi. Ba'zi bir umurtqali hayvonlar ham odamlar kabi
ranglarni ajrata oladilar.
Masalan: otlar, qo'ylar va cho'chqalar faqat qizil va zangori ranglarni farqlay
olishadi. Tunda ov qiluvchi hayvonlar masalan: mushuklar, bo'rilar ranglarni
farqlashmaydi.
Shuningdek hayvonlar ultrabinafshа va infraqizil nurlarni farqlay olmaydilar.
Buning sababi esa quyoshdan yerga amalda 290 nmdan kichik to'lqinlar yetib
kelmasligidir. Shu sababdan ham insonlarda hamda hayvonlarda bu to'lqin uzunlikni
sezuvchi organlar rivojlanmagan.
Shuningdek bundan anchа katta boʻlgan to'lqin uzunlikli ultrabinafshа nurlarni
ham ko'z sezmaydi. Buning sabab yuqori energiyali ultrabinafshа nurlarining
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 10
101
https://universalpublishings.com
ko'zdagi yorug'likka sezgir pigmentlarni buzishidir. Shu sababli gavhar va
shishasimon suyuqlik nafaqat UB nurlarni balki to'lqin uzunligi 400 nmga yaqin
boʻlgan ba'zi nurlarni ham kuchli yutadi. Agar bu nurlarning energiyasi katta bo'lsa
to'r pardani kuydiradi. IK nurlarni misol qilib keltiradigan boʻlsak, bu nurlarni
hayvonlar tanasining o'zi ham chiqaradi. 37°C da maksimal nurlanish 9÷10 mkm
to'lqin uzunlikka mos keladi. 1 sm² hayvon tanasi 50 mVt quvvatli energiyani
nurlashi mumkin. Bu esa ko'zga quyoshdan tushadigan energiyadan anchа katta
hisoblanadi. Ammo shuni ham takidlashimiz darkorki ko'z qo'rish sohasidan boshqa
to'lqinlarni ham sezadi.
Masalan: inson 300 nmli ultrabinafsha hamda 950 nmli infraqizil nurlarni ham
sezadi. Umurtqali hayvonlar uchun ko'rish spektri insonlarning yaqin fotoreseptor
hujayralaridan keladigan informasiyani bir bitga teng deb hisoblasak bir sekundda
nerv tolasi orqali miyaga boradigan impulslar axboroti 3•10⁸ bitga teng boʻladi. Agar
buni taqqoslaydigan boʻlsak, televizion kanal 1 sekundda 10² bit axborot beradi, bu
esa insonning nerv tolasi orqali miyaga boradigan impuls axborotidan 30 marta kam.
Bu taxminiy oʻrtacha hisoblardir. Amalda bu hisoblar bir necha barobar katta
boʻlishi ham mumkin.
Inson ko'zi tirik organizmlar ichida eng mukammal tizim hisoblanib, unda
fotoretseptor toʻqimalarining sezgirligi ham juda kuchli rivojlangan. Jonivorlar bilan
taqqoslaydigan boʻlsak, chuvalchanglarda ko'rish faqat yorug'lik va qorong'ulikni
farqlashdan iborat bo'lib, chuvalchanglarda fokuslovchi qism mavjud emas.
Malyuskalarda chuqurchа mavjud bo'lib, u yorug'likning tushish yo'nalishini
aniqlash vazifasini bajaradi. Chayonlarda esa koʻrish anchа rivojlangan bo'lib,
ularda fokuslovchi linza ham mavjud.Yana shuni ham takidlashimiz kerakki
tayoqchalar ham turli xil hayvonlarda turlicha.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 10
102
https://universalpublishings.com
Masalan: chumolida tayoqchalari 100 ta bo'lsa, ninachida esa ular 28 mingtaga
yetadi, lekin bularda ajrata olish qobiliyati kichik. Sochish burchagi esa 1-8°C
atrofida boʻladi.
Tayoqchalar — ko‘proq yorug‘likka sezgir bo‘lib, ular kam yorug‘likda
(masalan, qorong‘ida) ishlaydi. Ammo ular ranglarni farqlamaydi, shu sababli
tayoqchalar yordamida ko‘rilgan tasvir faqat qoramtir tuslarda bo‘ladi.Kolbachalar
esa yorug‘lik kuchli bo‘lgan sharoitlarda ishlaydi hamda ranglarni farqlash imkonini
beradi. Kolbachalar qizil, yashil va ko‘k ranglarni ajrata oladigan uch xil guruhga
bo‘linadi, va bu guruhlar birgalikda rangli ko‘rishni ta’minlaydi. Tayoqchalarnibg
sezgirligi kolbachalarnikidan kattadir.
Tayoqchalar 10⁶ Ik da ko'rish imkonini berasa, kolbachalar 10² Ik da rangni
ajrata olish imkonini beradi. Ko'zga kesimi 4 mm² bo'lgan ko'rish nervi keladi va u
million nerv tolalariga bo'linadi.
Inson ko'zida 10 ta qatlam mavjud bo'lib, oxirgisi fotoreseptor to'qima engdir.
Fotoreseptor yorug'lik energiyasini, elektr energiyasiga aylantiradi va uning
kuchaytirish koeffisiyenti 10⁵ - 10⁶ ga teng. U 3-4 foton tushganda ham ishlaydigan
qurilmadir. Inson ko'zining to'r qatlamida 130 million tayoqchаlar va 7 million
kolbachalar joylashgan. Yorug'likning asosiy sinishi muguz pardaning tashqi
chegarasida yuz beradi. Uning optik kuchi 40 dioptriyani tashkil qilsa, gavharning
optik kuchi 20 dioptriyani tashkil etadi. Ko'z turli uzoqlikdagi jismlarni bir xil
ravshanlikda ko'rishi kerak. Buning uchun ko'z gavhari egriligi o'zgaradi. Bunga
akkomadasiya yani "keskinlikka to'g'rilanish" deyiladi, buyum yoki jism
cheksizlikda bo'lsa uning optik kuchi nolgacha kamayadi. Jism yaqinlashsa, gavhar
radiusi kattalashadi. Zo'riqishsiz eng yaxshi ko'rish masofasi 25 smdir. Buning
sababi esa quyoshdan yerga amalda 290 nmdan kichik to'lqinlar yetib kelmasligidir.
Shu sababdan ham insonlarda hamda hayvonlarda bu to'lqin uzunlikni sezuvchi
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 10
103
https://universalpublishings.com
organlar rivojlanmagan. Tayoqchaning xarakterli tashkil etuvchisi tashqi segmentlar
xisoblanadi (TS). Insonlarda ularning uzunligi 20- 30 mkm, qalinligi 2 mkm boʻlsa,
tayoqchaning umumiy uzunligi 50-60 mkm boʻladi.
Akkomodatsiya — bu ko‘z gavharining shaklini o‘zgartirish orqali yaqin va
uzoq masofadagi obyektlarni fokuslay olish qobiliyatidir. Ko‘z gavhari elastikligi
sababli, yaqin obyektlarni ko‘rishda gavhar qavariq bo‘lib, kuchliroq sinadi; uzoq
obyektlarni ko‘rishda esa yassi bo‘lib, sinish quvvati kamayadi. Akkomodatsiya
jarayonida ko‘z mushaklari, ayniqsa silindrik mushaklar muhim rol o‘ynaydi.
TS ning butun sitoplazmasi maxsus organoidlar (disklar) bilan to'lgan, har bir
tayoqchаning TS da 700 tadan 1000 tagachа disk mavjud boʻlib, ular bir- birining
ustiga joylashtirilgan tashqi segment disk membranalari bilan to'ldirilgan boʻladi.
Ushbu disk membranalari fotoreseptor membranalar deb atashaladi, buning sababi
bu membranalarda yorugʻlikning birlamchi sezish jarayoni boshlanadi. Ko'z
gavharining fokus masofasini kuzatilayotgan buyumgacha bo'lgan masofaga
moslashish qobiliyatiga akkomodatsiya deyiladi. Ammo ko'z akkomodatsiyasining
ma'lum bir chegarasi bo'ladi: biz juda yaqin turgan buyumlarni aniq ko'ra olmaymiz,
buning sababi esa ko'zning to'r pardasida mazkur buyumlarning aniq tasviri hosil
bo'lmasligidir.
Masalan: O nuqta ko'zning optik markazi bo'lsa, To'r pardada AB¹ buyumning
A'B'¹ tasvirini yasasak, bunda koʻrish burchagi a¹ boʻlsa. Buyum uzoqlashtirilganda
ham (A'B'² buyum), ko'z akkomodatsiyasi tufayli uning tasviri to'r pardada qoladi,
lekin bu tasvir kichraygan boʻladi (A'B'²<A'B'¹). Shuningdek, koʻrish burchagi (α²)
ham kichrayadi.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 10
104
https://universalpublishings.com
Agar buyum ko'zdan juda uzoqlashti- rilsa, koʻrish burchagi ham juda kichik
boʻlib qoladi. Bu vaqtda A va B nuqtalar bir- biriga shunchalik yaqinlashib
ko'rinadiki, natijada biz buyumning nuqtalarini ajrata olmay qolamiz. Ikki nuqta bir-
biriga qoʻshilib, bir nuqtaga aylanib ketmasligi uchun shu nuqtalarning koʻrish
burchagi bir minutdan kichkina boʻlmasligi kerak.
Koʻrish burchagi qanchalik katta boʻlsa, buyumning tasviri ham shunchalik
aniq koʻrinadi. Buyumni koʻrish uchun eng qulay boʻlgan masofa "Eng yaxshi
koʻrish masofasi" deyiladi. Koʻzdan shu masofada turadigan nuqtaga esa
"Akkomadasiyaning eng yaqin nuqtasi" deb nomlanadi. Normal koʻz
akkomadasiyasining eng uzoq nuqtasi cheksiz uzoqlashgan nuqta deyiladi, bu nuqta
koʻzning zoʻriqmagan holatiga toʻgʻri keladi. Koʻzning optik xususiyatlari deganda,
koʻzning yorugʻlikni qabul qilishi va fokuslashi orqali ko'rishni ta'minlash
qobiliyatiga aytiladi. Koʻzning optik sistemasi bu insonlarning (yoki umurtqali
hayvonlarning) koʻzlari evolyutsiya jarayonida taqsimlangan biologik sistema
sifatida, bionika doirasida optik sistemalarni loyihalash va yaxshilashga aloqador
optik sistemalarni yaxshilashga doir bir necha xil gʻoyalarni vujudga keltirish orqali
taʼriflanadi.
Ko'zning optik xususiyatlari yorug'likni sinishimi, fokuslanishni va tasvirning
aniq shakllanishini ta'minlab beradi. Agar bu jarayonlar noto'g'ri ishlashi, miyopiya
(yaqinni ko'ra olish) yoki gipermetropiya (uzoqni ko'ra olish) kabi ko'rish
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 10
105
https://universalpublishings.com
nuqsonlarini yuzaga kelishiga olib keladi. Shox parda sirtida koʻzga tushadigan
nurlar eng ko‘p sinadi. Koʻz gavhari ham nurni qo‘shimcha ravishda biroz sindiradi.
Biz ko‘z bilan ko‘rayotgan jismning tasviri to‘r pardada joylashgan boʻlib u haqiqiy,
kichiklashgan va teskari tasvir bo‘ladi. Biz miyamizning korektlash ta’siri ostida
buyumning joylashishi to‘g‘risidagi to‘g‘ri taassurotni olamiz. Ko’z bajaradigan
funksiyasiga ko’ra ikki qismga boʻlinadi bular: ko’zning optik sistemasi hamda
retseptor qismi.
Ko’zning optik sistemasi ham oʻz o’rnida to’rt qismga bo’linadi, ular:
-ko’zning shox pardasi,
-ko’z ichki suyuqligi,
-gavxar,
-shishasimon tana.
Ular ko’zga tushadigan yorug’lik nurini sindirib o’tkazadi va uni ko’zning ichki
to’r pardasida joylashgan retseptorlarga to’plab berish vazifasini bajaradi. Ko’z
gavxari yorugʻlik nurini sindirib oʻtkazishda muhim o’rin tutadi. Koʻzning optik
xususiyatlaridan yana baʼzilari quyidagilar hisoblanadi:
Ko‘rish keskinligi – bu ko‘zning obyektlarning kichik detallarini ham ajrata
olish qobiliyatidir.
Ko‘zning kontrast sezgirligi - Bu ko‘zning fon bilan obyekt orasidagi kontrast
farqlarini sezish qobiliyati hisoblanadi. Ko‘zning kontrast sezgirligi yorug‘lik
sharoitiga qarab o‘zgaradi. Masalan: ko‘z qorong‘ida kontrastni ko‘proq sezsa,
kuchli yorug‘likda kontrast sezgirligi kamayadi.
Ko‘zning dinamik ko‘rish qobiliyati- bu ko‘zning harakatdagi obyektlarni
kuzatib, ularni aniq ko‘rish qobiliyati hisoblanadi. Bu ayniqsa sportchilar yoki tez
harakatlanuvchi mashina haydovchilari uchun muhimdir. Dinamik ko‘rish
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 10
106
https://universalpublishings.com
jarayonida ko‘z mushaklari va miya yaxshi muvofiqlashtiriladi, bu esa obyektni
kuzatishda muhim ahamiyatga ega.
Ko‘zning infraqizil va ultrabinafsha nurlarni sezmasligi - Ko‘z odatda 400 nm
dan 700 nm gacha bo‘lgan yorug‘lik to‘lqinlarini qabul qiladi. Bu spektrda ko‘z
ranglarni yaxshi ajratadi. Ammo infraqizil (700 nm dan ortiq) va ultrabinafsha (400
nm dan kam) to‘lqinlar ko‘z tomonidan sezilmaydi, chunki bu nurlar ko‘zning
fotoreseptorlari tomonidan qabul qilinmaydi. Ko‘rish maydoni – inson ko‘zi bilan
ko‘rish mumkin bo‘lgan hududning kengligidir. Ko'zning bunday optik xususiyatlari
uni mukammal biologik kamera sifatida ishlashiga imkon beradi.
Koʻzning optik sistemasida baʼzi kamchiliklar boʻlib bular, Akkomodatsiya
yoʻqligida normal koʻzning orqa fokusi toʻr pardaga toʻgʻri keladi, bu kabi koʻzlarga
"emmetropik" koʻz deyiladi va bu shart bajarilmaydigan hollarda "ametropik" koʻz
deyiladi. Ametropiyaning eng ko'p tarqalgan koʻrinishlaridab bir yaqindan koʻrish
miopiya va uzoqdan koʻrish gipermetropiya deyiladi.
Miopiya deb yaqindan koʻrish nuqsoniga aytiladi bunda yaqindagi narsalar
yaxshi, uzoqdagilar esa xira koʻrinadi. Miopiyaga homiladorlik davrida onaning turli
infeksion kasalliklar (gripp va h.k lar), anemiya bilan ogʻrishi, yotib oʻqishga
odatlanish, qorongʻida yoki engashib uzoq vaqt koʻzga dam bermay oʻqishi kabi
holatlar sabab boʻladi.
Miopiyaning uchta darajasi bor va ular quyidagilar:
-yengil — 3,0 D gacha,
-oʻrta — 3,0 D dan 6,0 D gacha
-kuchli — 6,0 D dan yuqori.
Miopiya koʻz pardalarini (oqsil, tomirli, toʻr parda) hamda muskullarini
toliqtiradi. Ular choʻzilib, koʻzning optik oʻqi uzunlashishi, natijada miopiya
zoʻrayadi, bu koʻzning koʻrish qobiliyatini pasaytiradi. Miopiyaning oldini olish
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 10
107
https://universalpublishings.com
uchun koʻz gigiyenasiga amal qilish, koʻzni toliqtirmaslik, uzoq vaqt engashib
turmaslik, boshni birdan qattiq egib yubormaslik talab qilinadi. Kuchli darajadagi
miopiyada vrach qabuliga borish zarur.
Gipermetropiya - uzoqdan koʻrish, koʻzda nur sindirish (refraksiya)
meʼyorining buzilishi.
Koʻzning nur sindirish xususiyati 3 turli boʻladi. Birinchisida koʻzga tushgan
nurlar toʻr pardada sinib, koʻz narsalarni yaxshi, normal koʻradi. Ikkinchisida nurlar
fokusi kalta boʻlib, ular toʻr pardaga bormay, koʻzning ichida sinib, oʻz fokusida
yigʻiladi. Bunda koʻzning koʻrish xususiyati faqat yaqinga yetadi, bu yaqindan
koʻrish (miopiya) deyiladi.
Uchinchisida esa koʻzga tashqi muhitdan tushgan nurlar toʻr pardadan koʻzning
orqasiga yaʼni „manfiy masofa“ga oʻtib ketadi. Bu kasallik bilan ogʻrigan bemorlar
koʻzi uzoqdan ham, yaqindan ham yaxshi koʻrmaydi, chunki nurlar fokusi uzoqda
yotadi, koʻz toʻr pardasiga faqat ayrim nurlar tushadi ammo u tashqi muhitdagi
buyumlar shaklini toʻliq aks ettira olmaydi.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 10
108
https://universalpublishings.com
Koʻzning nur sindirish xususiyati dioptriya bilan hisoblanib yosh odamlarda
gipermetropiya refraksiyasi ikki yoki koʻpi bilan uch darajagacha boʻlsa, uni
akkomodatsiya qoplay oladi va odam 40—50 % gacha koʻrishi mumkin boʻladi.
Ammo bunday odamlarning koʻzi tez charchab, qizarib koʻzlari hamda
qovogʻida ogʻriq sezib, bosh ogʻrigʻidan bezovta boʻlishadi. 40 yoshdan oshgan
insonlarda akkomodativ apparat yoshlarniki kabi yumshoq va harakatchan
boʻlmaganligi tufayli akkomodatsiya kuchi kamayadi. Ular harflarni yaqindan oʻqiy
olishmaydi. Gipermetropiya bolalarda gʻilaylikka olib kelishi ham mumkin.Bunday
vaziyatda uzoqdan koʻruvchi insonlarga qavariq koʻzli koʻzoynak taqish tavsiya
etiladi.
Xulosa:
Ushbu maqolada biz ko‘zning murakkab optik xususiyatlari va ko‘rish
jarayonining asosiy mexanizmlari o‘rganishimiz mumkin. Ko‘zning gavhari, muguz
pardasi va fotoretseptorlari kabi muhim komponentlarining funksiyalari tahlil
qilinib, miopiya va gipermetropiya kabi ko‘rish nuqsonlarining sabablari va ularni
oldini olish usullari bilan tanishishimiz mumkin. Ko‘zning optik tizimi inson ko‘rish
qobiliyatining asosidir, va uning ishlash mexanizmlarini chuqur tushunish ko‘rish
bilan bog‘liq kasalliklarni davolash va oldini olishda muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. "Biofizika" oʻquv darsligi E. Ismailov Toshkent 2012
2. "Biofizika" oʻquv darsligi Rezimov A.N 2005.
3. "Anatomiya" 2-jild oʻquv darsligi Ahmedov 2018.
4. "Koʻz kasalliklari" Zolotareva 1982.
5. "Hammabop tibbot qoʻllanmasi" David Verner
6. "Normal Fiziologiya" oʻquv darsligi SH.Q.Qodirov 2007.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 10
109
https://universalpublishings.com
Foydalanilgan internet saytlari:
https://uz.wikipedia.org
https://www.hozir.org
