МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
27
https://universalpublishings.com
УДК:631.671.2:631.633.31.56.282.256.15
ТАЖРИБА ЎТКАЗИЛГАН ҲУДУДИДА БУХОРО ВИЛОЯТИ
АЛЛЮВИАЛ-ЎТЛОҚИ ТУПРОҒИНИНГ СУВ-ФИЗИК ХОССАЛАРИ
Шодиева Сурайё Ниёзовна
Иброхим Барака хк. Иш юритувчиси
E-mail: s9978139@gmail.com
Тўхтаева Гулшан Пўлотовна
“ТИҚХММИ” МТУ Бухоро табиий
ресурсларни бошқариш институти, ассистент
E-mail: gulshantoxtayeva7@gmail.com
Мирзомуротов Миршод Фарход ўғли
“ТИҚХММИ” МТУ Бухоро
табий ресурсларни бошқариш институти талабаси
E-mail:mirzamuradovmirshod4@gmail.com
Аннотация.
Мақолада Бухоро вилояти аллювиал–ўтлоқи
тупропроғининг тажриба ўтказилган ҳудудида сув-физик хоссалари
қуйидагича бўлди. Тупроқнинг 0-100 см қалинликда ҳажм массаси ўртача
1,37-1,40 г/см
3
,
солиштирма массаси 2,57-2,63 г/см
3
, (ЧДНС) чегараланган дала
нам сиғими, 23,60-24,80 тупроқнинг ҳажмидан % (фоиз) ва захира намлик
2360-2480 м
3
/га ни ташкил қилган.
Калит сўзлар.
Аллювиал – ўтлоқи тупроқ, ҳажм массаси,
солиштирма массаси, (ЧДНС) чегараланган дала нам сиғими, захира намлик
м
3
/га.
ВОДНО-ФИЗИЧЕСКИЕ СВОЙСТВА АЛЛЮВИАЛЬНО-ЛУГОВОЙ
ПОЧВЫ ОПЫТНОГО УЧАСТКА БУХАРСКОЙ ОБЛАСТИ
Шодиева Сурайё Ниёзовна., менеджер частного прериятии, Иброхим
Барака г.Бухара
Тухтаева Гулшан Пулатовна., ассистент., «ТИИИМСХ» НИУБухарского
института Управления природными ресурсами
Мирзомуротов Миршод Фарход ўғли -«ТИИИМСХ» НИУ Бухарского
института управления природными
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
28
https://universalpublishings.com
ресурсами
Аннотация.
В статье приведены результаты исследований по
разработке водно-физические свойства аллювиально-луговой почвы опытного
участка Бухарской области. Установлено, что объёмная масса состовляло в
слое 0-100 см 1,37-1,40 г/см
3
,удельноя масса 2,57-2,63 г/см
3
, (ППВ) предельная
полевая влагоёмкость % от объёма почвы и запос влаги составляло 2360-2480
г/см
3
Ключевые слова.
Аллювиально – луговые почвы, объёмная
масса,удельная масса, (ППВ) предельная половая влагоёмкость и залое влаги
в почве м
3
/га.
WATER-PHYSICAL AND AGROCHEMIKAL PROPERTIES OF THE
EXPERIMENTAL AREA BUKHARA PROVINCE
S.N.Shodiyeva., Private Enterprise Maganer Ibroxim Baraka in the siti of
Bukhara
G.P.Tukhtaeva, assistant., Bukhara institute of natural resources
management of the National research university of TIIAME
M.F.Mirzamurotov., Bukhara institute of natural resources management of
the National research university of TIIAME
Annotation.
The article presents the results of research on the development
of an optimal irrigation regime for the Bukhara-8 cotton variety in the conditions of
the alluvial-meadow soil in Bukhara region. It was found that the volume mass in
the 0-100 sm layer was 1.37-1.40 g/sm
3
, the specific gravity was
2.57-2.63 g/sm
3
, (LFMC) Limited field moisture capacity of the volume and the total
weight was 2360-2480 g/sm
3
.
Keywords.
Alluvial – meadow soils, volume mass, specific gravity, (LFMC)
Limited field moisture capacity and moisture content in the soil.
Дунёдаги пахта етиштирувчи мамлакатлари олдига улкан вазифалар
қўйилган. Пахтадан юқори ҳосил олиш учун асосан тупроқ унумдорлигига
катта аҳамият беришимиз лозим.
Унумдорлик
хоссасининг
юзага
келиши
ва
ривожланиши
натижасидагина ер кишиларнинг зарур озиқ овқат маҳсулотлари, саноатни эса
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
29
https://universalpublishings.com
хомашё билан таъминлайдиган қишлох хўжалик ишлаб чиқаришнинг асосий
воситасига айланади. Академик В.Р.Вильямснинг тупроқ ҳақидаги таърифида
ҳам унумдорлик хоссаси алоҳида таъкидланади; “Биз тупроқ ҳақида
гапирганда ўсимликлардан ҳосил олишни таъминлайдиган ер шари қуруқлик
қисмини юқори ғовак горизонтларини тушунамиз”. Ўсимликларнинг ҳаёт
фаолияти тупроқ билан бевосита боғлиқ.
Бухоро вилояти ерлари майдон сифатида эски суғориладиган, катта
майдонини асосан экин сифатида пахта экини эгаллаган. Шунинг учун
тупроқнинг сув-физик хусусиятларини билмасдан амалга ошириб
бўлмайдиган рационал суғориш режимларини ишлаб чиқиш, сув-физик
хоссаларини тадқиқотларини ўрганиш биринчи даражали вазифадир. Тупроқ
пойдеворини қўйиш амалиёти шуни кўрсатдики, ҳажм ва солиштирма
оғирлик, умумий ғоваклик каби хусусиятларни ўрганиш билан бир қаторда
чегараланган дала нам сиғими (ЧДНС) ва тупроқ горизонтларидаги намлик
захирасини аниқлаш долзарб бўлиб қолди.
Бундан ташқари, олинган маълумотлардан қишлоқ хўжалик
экинларининг суғоришда озуқа режимларини ишлаб чиқишда ва мелиоратив
лойиҳалашда фойдаланиш мумкин.
Тупроқнинг физикавий хоссаларига, унинг структураси, сув, ҳаво,
иссиқлик, умумий физик-механикавий хоссалари киради. Тупроқнинг
физикавий хоссалари кўплаб омилларга, жумладан, тупроқнинг қаттиқ, суюқ,
газсимон қисми ва тирик фазалари таркиби, улар нисбати ва ўзаро таьсири
ҳамда динамикаси сингарилар билан бевосита боғлиқдир.
Тажриба ўтказиладиган участкада сув-физик хоссалари, ҳажм
массаси, солиштирма массаси, ғоваклик ва чегараланган дала нам
сиғими ҳамда захира намлиги (2020 йил баҳор)
Тупроқнинг
фаол
қатлами,
см
Ҳажм
массаси,
г/см
3
Солиштирма
массаси,
г/см
3
Ғоваклик
%
Чегараланган
дала нам
сиғими,
тупроқ
ҳажми % да
Захира
намлик,
м
3
/га
0-10
1.44
2.45
58.7
24.60
2460
10-20
1.43
2.47
57.8
24.50
2450
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
30
https://universalpublishings.com
20-30
1.42
2.46
57.7
24.50
2450
30-40
1.40
2.49
56.2
24.00
2400
40-50
1.41
2.50
56.4
23.70
2370
50-60
1.39
2.58
53.8
23.30
2330
60-70
1.39
2.64
52.6
23.00
2300
70-80
1.32
2.68
49.2
22.70
2270
80-90
1.33
2.67
49.8
22.50
2250
90-100
1.30
2.71
47.9
22.60
2260
0-60
1.42
2.49
57.0
24.10
1446
0-100
1.40
2.63
53.0
23.60
2360
Тажриба участкаларимизда тупроқнинг сув-физик хоссалари 2020-йил
баҳорги тажриба олиб боришимиздан олдин 1-жадвалда келтирилган бўлиб,
унда тупроқ қатламининг 0-60 см ўртача ҳажм массаси 1,42 г/см
3
ни,
солиштирма масса 2,49 г/см
3
ни, ғоваклик 57 % ни, ЧДНС (чегараланган дала
нам сиғими) 24,1 % ва тупроқдаги захира намлик 1446 м
3
/г ни ташкил қилди.
Тупроқ қатламининг 0-100 смда эса ўртача ҳажм массаси 1,40 г/см
3
ни,
солиштирма массаси 2,63 г/см
3
ни, ғоваклик 53 % ни, ЧДНС (чегараланган дала
нам сиғими) 23,60 % ва тупроқдаги захира намлик 2360 м
3
/г ни ташкил қилди.
Бунинг асосий сабаби Бухоро вилояти шароитида суғориш режимини
озуқа меьёрига боғлиқ ҳолда олиб бориб тупроқ унумдорлигини ошириш
билан изоҳланади.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати
1. Вильямс В.Р. Собранные сочинения, том VII.Травопольная система
земледелия. Изд., с/ х литературы, Москва, 1951, 420 с.
2. Костяков А.Н. Основы мелиорации. Сельхозгиз, Москва. 1960, 411. С.
3. Kabildjanov Alexander, Bozorov Elmurod, Okhunboboyeva Charos,
Tuhtaeva Gulshan. «Intellectualization of Decision Making Support in Tasks of
Optimization of Complex Technical Systems based on Anfis Neuro-Fuzzy
Network» Annals of the Romanian Society for Cell Biology 2021.
4. A Anarbaev, O Tursunov, R Zakhidov, D Kodirov, U Vakhidov, E
Bozorov, G Tuhtaeva, and A Babaev «Determination the installation efficiency of
the evaporative air cooling in the greenhouse by temperature-moisture regime»
ICECAE 2020.
