МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
96
https://universalpublishings.com
INGLIZ TILINI O’QITISHNING ZAMONAVIY USULLARI
Tarix va filologiya kafedrasi
Hamroyeva Sanobar Hasan qizi
Osiyo Xalqaro Universiteti
Buxoro, Uzbekistan
Email:hamroyevasanobar1@gmail.com
Annotatsiya.
Ushbu tezisda O'zbekiston Respublikasida maktabgacha ta’lim
jarayonida xorijiy tillarni o'qitishning zamonaviy metodikalariga berilgan e’tibor,
hamda Singapur va Filandiya til o'qitish sistemasi va ularni o’rganish uchun
zarur bo’lgan zamonaviy o'qitish usullari taqqoslangan va yoritilgan.
Kalit so’zlar.
Ta'limda chet tili, Singapur
va
Filandiya til o'qitish sistemasi ,
o'z
faoliyatini o'quvchilarga moslashtirish usuli.
Yigirma birinchi asrdagi jadal taraqqiyot davrida ta’lim va uning vazifasi hal
qiluvchi ahamiyatga ega. Hozirgi yoshlar jamiyat taraqqiyotining asosiy manbaidir.
Ta'lim va tarbiyaning asosiy maqsadi har tomonlama barkamol inson
shakllantirishdir. Bunda shaxsni maktabgacha tarbiyalash bolalarga chet tillarini
o'rgatish alohida hissa qo'shadi. Yoshlarga chet tilini o'rgatish insonning o'sishi,
ya'ni zamonaviy dunyoning ko'p madaniyatli va ko'p tilli muhitiga
moslashuvchanlik nuqtai nazaridan, u yangi tilni o'rganish uchun qulay sharoitlarni
yaratadi. Til to'sig'i nafaqat ilmiy muassasalar va maktablarda, balki boshqa bir
qancha maktabgacha ta'lim muassasalarida ham institutsional ta'limning zarur
elementiga aylanib bormoqda.
Singapur va Finlandiya o'qitish tizimlari bir-biridan farq qiladi, lekin ikkalasi
ham yuqori natijalarga erishgan. Singapur juda qattiq va intensiv tizimga ega bo'lsa,
Finlandiya ko'proq o'quvchilarni va o'qituvchilarni qo'llab-quvvatlovchi, ijodiy
fikrlashga yo'naltirilgan yondashuvni qo'llaydi. Har ikkala tizim o'z o'ziga xos
afzalliklari va kamchiliklariga ega. Singapur va Finlyandiya o'qitish sistemalari
jahon miqyosida yuqori baholanadi va o'ziga xos yondashuvlar bilan ajralib turadi.
Quyida har ikkala mamlakatning o'qitish tizimlariga oid asosiy xususiyatlar
keltirilgan:
Singapur til o'qitish tizimi
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
97
https://universalpublishings.com
1.
Darajadagi ahamiyat: Ingliz tili Singapurda davlat tili hisoblanadi va barcha
ta'lim muassasalarida asosiy til sifatida qo'llaniladi. Ingliz tilida ta'lim olish
o'quvchilarning akademik muvaffaqiyatlari uchun muhimdir. O'qitishda interaktiv
yondashuvlar, guruh muammolari va amaliy mashg'ulotlar qo'llaniladi. O'qituvchilar
o'quvchilarga tilni yaxshi o'zlashtirishlari uchun ko'plab imkoniyatlar yaratadilar,
shuningdek Singapurda til o'qituvchilari yuqori malakali va alohida tayyorlangan.
O'qituvchilarga doimiy ravishda o'z bilim va ko'nikmalarini yangilab borishlari
uchun tayyorgarlik kurslari taklif etiladi.
2.
Hind, Malay va Xitoy tillari: Singapurda hind, malay va xitoy tillari ham
o'qitiladi. Ushbu tillar milliy tillar sifatida tan olinadi va ularni o'zlashtirish
o'quvchilar uchun muhim hisoblanadi. Har bir o'quvchi ingliz tilidan tashqari o'z
etnik tilini (hind, malay yoki xitoy) o'rganishi talab etiladi. Bu tizim o'quvchilarning
madaniy identifikatsiyasini mustahkamlashga yordam beradi.
3.
Maktablarda til o'qitish dasturlari asosan ijtimoiy va madaniy kontekstda
beriladi. O'quvchilar turli mavzularda o'z fikrlarini ifodalash va muloqot qilish
ko'nikmalarini rivojlantiradilar. O'qituvchilar o'quvchilarga amaliy vazifalar orqali
tilni o'rganishda yordam berishadi. Bu esa o'quvchilarning real hayotdagi muloqot
qobiliyatlarini oshiradi.
4.
Til o'qitishda zamonaviy texnologiyalar, onlayn resurslar va o'quv
dasturlari qo'llaniladi. Bu o'quvchilarga mustaqil o'rganishga va o'z ko'nikmalarini
rivojlantirishga yordam beradi. O'quvchilar o'z progressini baholash va rivojlantirish
imkoniyatlariga ega. Singapur til o'qitish tizimi multi-madaniyatli muhitda samarali
ishlaydi. Tilni o'qitish jarayonida integratsiya, amaliyot, va madaniy kontekstga
asoslangan yondashuvlar muhim ahamiyatga ega. Bu tizim o'quvchilarga nafaqat
tilni o'rganishda, balki boshqa madaniyatlar bilan ham tanishish imkonini beradi.
Finlandiya til o’qitish tizimi
1.
Finlandiya ta'lim tizimi, shu jumladan til o'qitish tizimi, dunyodagi eng
samarali va innovatsion tizimlardan biri sifatida tanilgan. Finlyandiya hukumati
ta'limni yuqori sifatga erishish va o'quvchilarni keng ko'lamli ko'nikmalar bilan
ta'minlash uchun mutlaq muhim deb biladi. Finlandiyada til o'qitish juda o'ziga xos
yondashuvga ega va quyidagi jihatlarga ega, jumladan Finlyandiyada ikki asosiy
davlat tili mavjud: fin tili va shved tili. Maktablarda o'quvchilar odatda o'zlarining
davlat tillaridan birini o'zlashtiradilar. Finlyandiya maktablarida ingliz tili keng
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
98
https://universalpublishings.com
o'qitiladi, shuningdek, fransuz, nemis va boshqa tillar ham qo'shimcha tilda o'qitish
sifatida taklif etiladi.
2.
Integratsiyalashgan yondashuv ya’ni Finlandiya ta'lim tizimida til darslari
boshqa fanlar bilan integratsiyalashgan holda beriladi. Bu o'quvchilarga tilni
muloqot kontekstida o'rganishga yordam beradi. O'quvchilarga tilni ma'lum bir
mavzu doirasida o'rganish tavsiya etiladi, bu esa ularga ko'proq motivatsiya beradi
va tilda real hayotdagi vaziyatlarni tushunishga yordam beradi.
3.
Muloqot ko'nikmalari ya’ni o’qitish jarayonida talabalar muloqot qilish
ko'nikmalarini rivojlantirishga alohida e'tibor qaratiladi. O'quvchilarga har xil
vaziyatlarda tilni qanday ishlatishni o'rganishga imkon beruvchi amaliy
mashg'ulotlar o'z ichiga olinadi. O'quvchilarga turli guruhlarda ishlash va mustaqil
ish qilish imkoniyati beriladi, bu esa jamoaviy ish va tanqidiy fikrlash ko'nikmalarini
oshiradi.
4.
Finlandiya til o'qitish tizimi yuqori malakali o'qituvchilar, innovatsion ta'lim
yondashuvlari va o'quvchilarning faolligini oshirishga qaratilgan strategiyalar bilan
ajralib turadi. Ushbu tizim o'quvchilarning til ko'nikmalarini rivojlantirishga imkon
beradi va ularni kelajakdagi hayotga tayyorlaydi. Finlandiya ta'limining
muvaffaqiyati uning ijtimoiy tenglik, innovatsiya va sifatga bo'lgan e'tibori bilan
bog'liq.
Hozirgi kunda ta'limga etibo’r berish, davlatning ijtimoiy, iqtisodiy ma'naviy
jihatdan rivojlantirish demakdir. Shuni ham takidlab o'tishim kerakki,
muvaffaqiyatga
erishishda
yordam
berish
uchun
maktabgacha
tarbiya
mutaxassislaridan erta bolalik ta'limi jarayonida eng sevimli o'qitish strategiyalari
bilan o'rtoqlashishini so’rab qolamiz. Maktabgacha yoshdagi guruh uchun o'qitish
strategiyalarining ushbu ro'yxati tarbiyachi sifatida taraqqiy etish va o'rganish uchun
juda yaxshi o'tish imkoniyatlarini beradi.
O'z faoliyatini o'quvchilarga moslashtirish usuli yoritilganda, o'qituvchilar
qo'llanmasiga yoki odatiy darslarga qaytish oson bo'lishi mumkin. Biroq, ba'zi
bolalar uchun bu muammolar tug'diradi. Gretzingerning aytishicha, bolalar
an'anaviy bo'lmagan uy sharoitidagi bolalarga nisbatan sezgir bo'lishlari kerak.
O'quvchilarga o'z oilalari rasmlarini chizishlarini so'rashdan oldin ikki marta o'ylab
ko'rish - asrab olingan bola yoki ota-onadan ajralgan farzand qanday his qilishi
mumkinligi va boshqa bolalar qanday munosabatda bo'lishlari haqida o'ylab ko'rish
kerak. Inklyuziv faoliyat bilan shug'ullanish biroz ko'proq vaqt talab qilishi mumkin,
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
99
https://universalpublishings.com
ayniqsa yil boshida siz barcha o'quvchilaringizni tanimasligingiz mumkin, ammo
bolada xijolat hissini aks etishi tartibsizlikni saqlaganingizda bilinadi. Bunda
tarbiyachi o'z yaratuvchanligini davom ettirishi kerak. To'g'ri maktabgacha tarbiya
dasturi bizning bolalarimizga noyob aqlga mos keladigan tarzda o'sishi va
o'rganishiga yo’rdam berishi kerak. Ammo bolalar kattalarnikidan farqli ravishda
kelajakni, ertani o’ylab o’rganishmaydi. Ingliz tilidagi dars «shu yerda va aynan
hozir» manosida o’tkazilishi, bo’lishi kerak. Bolalar chet tilni hikoyalarni tushunish
yoki o’yinlarda galaba qozonish o’rqali osonroq o’rganadilar. Agarda xohlasalar,
o’zlari ishtirokidagi o’yinlar o’rqali o’rgangan malumotlarini mustahkamlab
oladilar.
Shuni xulosa qilib aytib o'tish kerakki , farzandlarimiz yetuk mutaxassis
bo’lib
yetishlarida avvalambor, maktabgacha ta’limning o’rni ahamiyatlidir. Biz ularni
zamonaviy texnalogiyalar va zamonaviy talim tizimi bilan taminlashimiz talab
etiladi. Chet tillarini o’rganish bolalarga kelajakda yangi imkoniyatlar eshigini
ochishi, ular malakali kadr bo’lib yetishishi, butun jamiyat uchun nafi tegadigan
shaxs bo’lib kamol topishlari uchun ham ahamiyatlidir. Shuning uchun ham
bolalarimizga yoshligidan ta’lim berib borishimiz, o’qishga qiziqtirishimiz,
jamiyatimizdagi har bir bolani nazardan chetda qoldirmasligimiz, o’rganishga
qiynalgan bolalar bilan ham alohida shugullanishimiz, turli xil qiziqarli o’yinlar
bilan etibo’rlarini tortishimiz, chet tillarini o’rgatish davomida muntazam
rag’batlantirib borishimiz ularni kelgusidagi ta’limlari uchun dastlabki qadam
bo’ladi, desak adashmagan bo’lamiz.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1.
Аzizova Ziroat. “
CONSEPTUAL FUNDAMENTALS OF PREPARING
CHILDREN FOR SOCIAL PROTECHION
” Yosh tadqiqotchi Jurnal 1 (5) 404-410,
2022.
2.
M.X.To’xtaxodjaevaning umumiy tahriri ostida.
Pedagogika darslik
.T.:
O‘zbekiston faylasuflari Milliy jamiyati, 2010.
3.
Qodirova F.R, Toshpo’latova SH.Q, Kayumova N.M., Agzamova M.N.
“
Maktabgacha pedagogika
” T.: Tafakkur, T- 2019.
4.
Kasimova Sh .B. “Ingliz tilini o’qitishning zamonaviy usullari”
“INTERNATIONAL EXPERIENCE AND MODERN APPROACHES IN
PRESCHOOL EDUCATION”15 MAY, 2024.
