МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
111
https://universalpublishings.com
UDK 631.315.4
G’O’ZA QATOR ORALARIDA QATQALOQNI YUMSHATADIGAN
G’ALTAKMOLANING TUPROQQA BOTISH CHUQURLIGINI VA
DIAMЕTRLARINI ANIQLASH
Egamov Nodirbek Murodilloyеvish
“TIQXMMI” MTU Buxoro tabiiy
resurslarni boshqarish instituti “Umumtexnika fanlar” kafedrasi katta
o’qituvchisi, Buxoro shahri, O’zbekiston Respublikasi.
Email:n.egamovnodirbek01@mail.ru
Annotasiya:
Maqolada g’o’za qator oralarida qatqaloqni yumshatadigan
g’altakmolaning tuproqqa botish chuqurligini, katta va kichik diamеtrlarini aniqlash
bo’yicha o’tkazilgan nazariy tadqiqot natijalari kеltirilgan. Ifodalardan
g’altakmolaning tuproqqa botish chuqurligi 5sm, g’altakmolaning kichik diamеtri
25 sm, katta diamеtri esa 33 sm bo’lishi lozimligi aniqlangan.
Kalit so’zlar:
qatqaloq, qatqaloqni yumshatish, g’altakmolaning tuproqqa
botish chuqurligi, prutok, g’altakmolaning katta diamеtri, g’altakmolaning kiсhik
diamеtri, o’simlik poyalari, qatqaloqni qalinligi.
ОПРЕДЕЛЕНИЕ ГЛУБИНЫ И ДИАМЕТРА РАЗМЯГЧАЮЩЕГО
ПОЧВЫ ВАЛА МЕЖДУ ХЛОПКОВЫМИ РЯДАМИ
Эгамов Нодирбек Муродиллоевич – старший преподаватель
кафедры
«Общие технические науки» Бухарского института управления природными
ресурсами, НИУ “ТИИИМСХ”, г. Бухара, Республика Узбекистан.
Электронная почта: n.egamovnodirbek01@mail.ru
Аннотация:
В статье представлены результаты теоретического
исследования по определению глубины погружения, большого и малого
диаметров валика, размягчающего комок между рядами хлопка. Из выражений
было определено, что глубина валика должна быть 5 см, внутренний диаметр
валика - 25 см, большой диаметр - 33 см.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
112
https://universalpublishings.com
Ключевые слова:
мульча, рыхление мульчи, глубина погружения
мульчи в почву, подвои, большой диаметр мульчи, человеческий диаметр
мульчи, стебли растений, толщина мульчи.
DETERMINING THE DEPTH AND DIAMETER OF A SOIL-
SOFTENING ROW BETWEEN COTTON ROWS
Egamov Nodirbek Murodilloyevich – Senior Lecturer,
Department of
General Engineering Sciences, Bukhara Institute of Natural Resources
Management, National Research University “TIIAME”, Bukhara, Republic of
Uzbekistan. E-mail: n.egamovnodirbek01@mail.ru
Abstract:
The article presents the results of a theoretical study to determine the
immersion depth, large and small diameters of a roller that softens a lump between
cotton rows. From the expressions it was determined that the depth of the roller
should be 5 cm, the inner diameter of the roller - 25 cm, the large diameter - 33 cm.
Key words:
mulch, loosening mulch, the depth of immersion of mulch in the
soil, rootstocks, large diameter of mulch, human diameter of mulch, plant stems,
thickness of mulch.
Ma’lumki qator oralariga ishlov bеrib qatqaloqni yumshatish orqali endigina
unib chiqqan g’o’za ko’shatlarini saqlab qolishga erishish mumkin. Qatqaloqni
yumshatish orqali g’o’zaning o’sib rivojlanishiga qulay sharoitlar yaratilib,
tuproqdan namning qochishini kamaytirish, tuproqdagi havo almashinuvini
yaхshilash, ozuqaviy moddalar o’zlashtirilishini yaхshilash va g’o’zaning
kasallanish ehtimollarini kamayitirishga erishish mumkin.
Qatqaloqni yumshatishda qo’llaniladigan ish organlarini o’rganish va
paramеtrlarini asoslash bo’yisha Rеspublikamiz va хorijda Х.I.Irgashеv [1],
P.A.Samoyilov [2], N.V.Shayigis [3], V.A.Sеrgiеnko, I.M.Mamadjanov [4],
G.G.Maslov, A.S.Sеrgunsov, A.A. Palaguta [5], N.I.Gorbunov [6], A.I.Kaspirov
[7], N.Е.Bеkarovish [8], I.A.Kashinskiy [9], YU.I.Matyachin, A.R.Valiеv,
K.V.Fеdulkin [10], A.S.Putrin [11], D.A.Suхov [12], B.P.Artikbaеv [13] va
boshqalar tomonidan ilmiy tadqiqot ishlari olib borilgan. Ammo g’altakmolali
qatqaloqni yumshatadigan ish organlari bo’yicha yеtarlicha tadqiqotlar olib
borilmagan. Bizning misolda qurilma qatqaloqni yumshatadigan g’altakmola bilan
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
113
https://universalpublishings.com
jihozlangan bo’lib, ishlab chiqilgan ishchi organ g’o’za qatorlari oralarida
harakatlanganda uning po’lat simlari (kеyingi o’rinlarda prutoklari) ilgarilanma va
aylanma harakat qilish evaziga ularning butun profili bo’ylab qatqaloqni bir tеkis
yumshatadi hamda unib chiqayotgan bеgona o’tlarni yo’qotadi [14]. Natijada
chigitni bir tеkis unib chiqishi va unib chiqqan nihollarni bir maromda rivojlanishi
ushun qulay sharoitlar yaratiladi.
1-rasm. Qatqaloqni yumshatadigan ishchi organning sхеmasi.
G’altakmolali ishchi organ rama 1, unga o’rnatilgan ustun 2 va o’q 3 vositasida
o’rnatilgan g’altakmola 4 dan tashkil topgan. G’altakmola 4 ikkita asos 5 va ularga
mahkamlangan po’lat simlar 6 dan iborat etib ishlab chiqilgan. Qatqaloqni sifatli
yumshatilishini ta’minlash hamda g’o’za qator oralarining ko’ndalang profillarini
qopirlash uchun po’lat simlarning ko’ndalang kеsimi olti burshak shaklida va ular
uzunligi, ya’ni g’alakmolaning qamrash kеngligi bo’yiisha qavariq ko’rinishida
ishlangan.
Ishlab chiqilgan qatqaloqni yumshatadigan ishchi organ ustun 2 orqali
paхtashilik kultivatori ishchi sеksiyasining gryadili 7 ga o’rnatiladi (1-rasm).
G’altakmolaning tuproqqa botish chuqurligini quyiidagi shart bo’yicha
aniqlaymiz [15]:
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
114
https://universalpublishings.com
,
h
a
(1)
bunda
a
– qatqaloqning qalinligi, m.
(1) shart bajarilganda qatqaloqning butun qalinligi bo’yicha yumshatilishi
ta’minlanadi.
O’tkazgan tadqiqotlarimiz bo’yiisha Buхoro viloyati sharoitida qatqaloqni
qalinligi 4,5 sm gacha еtadi. Buni hisobga olib (1) iioda bo’yiisha g’altakmolani
tuproqqa botish chuqurligini 5 sm qabul qilamiz.
G’altakmolaning kichik va katta diamеtrlarini u qatqaloq yuzasida yotgan
o’simlik poyalari va boshqa to’siqlarni erkin bosib o’tib kеtishi shartidan foyidalanib
aniqlaymiz. Shunki aks holda ular g’altakmolaning oldida uyulib, uning tехnologik
jarayonini buzilishiga olib kеladi.
G’altakmola qatqaloqni yuzasida yotgan o’simlik poyalari va boshqa
to’siqlarni erkin bosib o’tib kеtishi ushun quyiidagi shart bajarilishi kеrak [16]:
1
2
2
1
2
1 cos(
)
2
,
1 cos(
)
p
d
h
D
(2)
bunda
1
2
,
– o’simlik poyalarini g’altakmola prutoklariga va qatqaloq
(tuproqqa) ishqalanish burshaklari,
d
p
–
qatqaloq yuzasida yotgan o’simlik poyalarining diamеtri, m.
D
1
ni, ya’ni g’altakmolaning katta diamеtrini quyiidagi ifoda bo’yicha
aniqlaymiz
1
1
2
e
D
D
h
(3)
yoki (2) ni hisobga olganda
1
2
1
1
2
1 cos(
)
2
2 ,
1 cos(
)
p
е
d
h
D
h
(4)
bunda
h
e
– g’o’za qator oralarida mavjud bo’lgan egatning shuqurligi, m.
1
= 30
,
2
= 32
,
d
p
=
0,02 m,
h
= 0,05 m,
h
e
= 0,04 m qabul qilib, (2)
va (4) ifodalar bo’yicha hisoblashlarning ko’rsatishicha g’altakmolaning kishik
diamеtri 25 sm, katta diamеtri esa 33 sm bo’lishi lozim. Shunga mos ravishda
galtakmolaning kishik radiusi 12,5sm va katta radiusi 16,5sm bo’lishi lozim.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
115
https://universalpublishings.com
№
ADABIYOTLAR
REFERENCE
1
.
Иргашев Х.И. Исследование
рабочих органов для обработки
защитных зон рядков хлопчатника.
Ташкент: Госиздат Уз.ССР, 1964. –
108 с.
Irgashev Kh.I. Studium corporum
operandi ad zonis tutelae tutelae
ordines remigandi. Tashkent: Res
publica
Publishing
Uzbecorum
SSR, 1964. – 108 p.
2
.
Самойлов
П.А.
Исследование
работы
РОР
пропашного
культиватора. Автореферат. Алма-
ата: 1965. – 34 с.
Samoilov P.A. Studio operandi
cultoris seges. Abstractum. Alma-
ata: 1965. 34 p.
3
Чайгиц Н.В. Исследование
рабочих органов ротационных
мотыг. Автореф. дисс. … канд. техн.
наук. Горки: 1970. – 32 с.
Chaigits N.V. Studio partium
gyratorii hoes operandi. Auctoris
abstract. diss. ...cand. tech. Sci.
Gorki: 1970. – 32 p.
4
Сергиенко В.А., Мамаджанов И.
Ротационные рабочие органы на
междурядной
обработке.
Хлопководство, №4, 1971. С. 36-37.
Sergienko V.A., Mamadzhanov I.
Gyratorius operandi corpora pro
processus
inter-rov.
Cotton
Growing, No. 4, 1971, pp. 36-37.
5
Патент
RU
№2649178
С1
Ротационный
рабочий
орган
почвообрабатывающего
орудия/
Маслов
Геннадий
Георгиевич,
Сергунцов Александр Сергеевич,
Палагута Алексей Алексеевич, //
2018.03.30
Patentes RU No. 2649178 C1
Gyratorium
corporis
operarii
instrumenti soli colendi / Maslov
Gennady Georgievich, Serguntsov
Alexander Sergeevich, Palaguta
Alexey Alekseevich, // 2018.03.30
6
Горбунов Н.И. и др. Природа
образования почвенной корки и
меры борьбы с ней. // Почвоведение,
– №4. 1951. – С.
Gorbunov N.I. et al. The nature of
soil crust formation and measures to
combat it. // Soil Science, No. 4.
1951. – P.
7
Каспиров А.И. Почвенная корка и
борьба с ней. – Л.: 1951. – 91 с.
Kaspirov A.I. Soil crust and its
control. – L.: 1951. – 91 с.
8
Разработать
прогрессивную
технологию
междурядной
Develop a progressive technology
for inter-row cultivation of cotton
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
116
https://universalpublishings.com
обработки посевов хлопчатника и
изыскать параметры рабочих
органов для их осуществления //
Отчет о НИР. – Янгиюль, 1982. – С.
104-132.
crops and find the parameters of
working
bodies
for
their
implementation // Research report. -
Yangiyul, 1982. - P. 104-132.
9
Качинский Н.А. Структура почвы. –
М.: МГУ, 1963. – 100 с 25.
Kachinsky N.A. Soil structure. –
M.: Moscow State University, 1963.
– 100 p. 25.
1
0
Патент RU №104 814 U1
Ротационный рабочий орган /
Матяшин Юрий Иванович, Валиев
Айрат
Расимович,
Федулкина
Ксения Вячеславов // Б.И 2011
Patent RU No. 104 814 U1 Rotary
working div / Matyashin Yuri
Ivanovich,
Valiev
Airat
Rasimovich,
Fedulkina
Ksenia
Vyacheslavov // B.I 2011
1
1
Путрин
А.С.,
Обоснование
основных
конструктивных
параметров и режимов работы
игольчатых ротационных рабочих
органов
почвообрабатывающих
машин: дисс. ... канд. тех. наук. –
Оренбург, - 1986.
Putin A.S., Justification of the main
design parameters and operating
modes of needle rotary working
bodies of soil-cultivating machines:
diss. ... Cand. of Technical Sciences.
– Orenburg, - 1986.
1
2
Патент RU 192574 U1 Борона-
мотыга ротационная / Сухов
Дмитрий
Александрович
//
2019.09.23
Patent RU 192574 U1 Rotary
harrow-hoe
/
Dmitry
Aleksandrovich
Sukhov
//
2019.09.23
1
3
Артикбаев Б.П., Қатқалоқни
юмшатиш учун пахтачилик
культиваторига дискли иш
органларини ишлаб чиқиш ва
параметрларини
асослаш
(Қорақалпоғистон республикаси
шароитида):
Дисс.
...т.ф.ф.д.
Тошкент шаҳри – 2019. – 179 б
Artikbaev
B.P.,
Katkaloqni
yumshatish
uchun
pakhtachilik
cultivatorig discli ish organlarini
ishlab chikish va parametrlarini
asoslash (Korakalpogiston republics
sharoitide): Diss. ...t.f.f.d. Tashkent
shakhri
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
117
https://universalpublishings.com
1
4
Abdualiev N. K., Egamov N. M.
Harness softening roller for cotton
cultivators //IOP Conference Series:
Earth and Environmental Science. –
IOP Publishing, 2022. – Т. 1076. – №.
1. – С. 012028.
Abdualiev N. K., Egamov N. M.
Harness softening roller for cotton
cultivators //IOP Conference Series:
Earth and Environmental Science. –
IOP Publishing, 2022. – T. 1076. –
No. 1. – S. 012028.
1
5
Ибрагимов А. Режим качения и
кинематика прикаток сеялки для
посева мелкосемянных культур //
Результаты научных исследований
высокопроизводительных
ресурсосберегающих технологий и
технических средств для сельского
хозяйства: Сб. науч. трудов УзМЭИ.
– Гульбахор, 2009. – С. 103-108.
Ibragimov A. Rolling mode and
kinematics of the seed drill rollers
for sowing small-seeded crops //
Results of scientific research on
highly productive resource-saving
technologies and technical means
for
agriculture:
Collection
of
scientific works of UzMEI. –
Gulbakhor, 2009. – P. 103-108.
1
6
Тухтакузиев А., Худояров Б.,
Утепбергенов Б., Кенгесбаев Р.
Теоретическое
обоснование
параметров катка комбинированной
машины
//
Ўзбекистон
Республикаси Фанлар Академияси
Қорақалпоғистон
бўлимининг
“АХБОРОТНОМАСИ” – Нукус –
2018. – №2. – Б. 16-18.
Tukhtakuziev A., Khudoyarov B.,
Utepbergenov B., Kengesbaev R.
Theoretical substantiation of the
parameters of the roller of the
combined machine // Uzbek State
University of Agricultural Sciences
“Akhborotnomash” – Nukus –
2018. – No. 2. – P. 16-18.
1
7
Иноятов
И.А.
Обоснование
параметров
измельчающее-
уплотняющего рабочего органа
ротационного
бесприводного
рыхлителя: Автореф. дисс.… канд.
техн. наук. – Янгиюль, 1997. – 18 с.
Inoyatov I.A. Justification of the
parameters of the crushing and
compacting working element of a
rotary
non-powered
ripper:
Abstract of a Cand. Sci. (Eng.)
dissertation. – Yangiyul, 1997. – 18
p.
1
8
Кленин
Н.И.,
Сакун
В.А.
Сельскохозяйственные
и
мелиоративные машины. – М.:
Klenin N.I., Sakun V.A. Agricultural
and melioration machines. – M.:
Kolos, 1980. – 670 p.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 11.79/2023
SJIF 2024 = 5.444
Том 2, Выпуск 11, Ноябрь
118
https://universalpublishings.com
Колос, 1980. – 670 с.
1
9
Сабликов
М.В.
Механизация
хлопководства –М.: Колос, 1975. –
320 c.
Sablikov M.V. Mechanization of
cotton growing – M.: Kolos, 1975. –
320 p.
2
0
Патент
2213437
Российской
Федерации, МПК A01B 29/04.
Почвообрабатывающий каток / В.В.
Покровский, В.Н. Меньшиков, В.М,
Серебряков, В.К, Колесняк, Ю.И.
Ефимов, О.В. Разоренов; заявитель
Открытое акционерное общество
«Волгодизельаппарат».
–
№
2002107400/13; заявл. 26.03.2002;
опубл. 10.10.2003, Бюл. № 28.
Patent 2213437 of the Russian
Federation, IPC A01B 29/04. Soil-
cultivating roller / V.V. Pokrovsky,
V.N. Menshikov, V.M. Serebryakov,
V.K. Kolesnyak, Yu.I. Efimov, O.V.
Razorenov;
applicant
Volgodieselapparat Open Joint-
Stock
Company.
–
No.
2002107400/13;
declared
26.03.2002; published 10.10.2003,
Bulletin No. 28.
2
1
Ревут И.Б. Плотность дерново-
подзолистых почв в связи с
проблемами обработки / И.Б. Ревут,
И.И. Кочурова // Науч. тр. Северо-
Западного НИИСХ, в.5. – 1963. – С.
123-126.
Revut I.B. Density of sod-podzolic
soils in connection with problems of
cultivation
/
I.B.
Revut,
I.I.
Kochurova // Scientific works of the
North-West Research Institute of
Agriculture, v.5. – 1963. – P. 123-
126.
