МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 02, февраль
113
https://universalpublishings.com
ODONTOGEN OSTEOMIELIT: ANATOMIK XUSUSIYATLARI VA
KLINIK AHAMIYATI
Boyqulov To‘rabek Temirovich
Muxiddinova Lobar Baxtiyorovna
Email-lobarmuhiddinova4@gmail.com
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti tibbiyot fakulteti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada odontogen osteomielitning anatomik xususiyatlari,
rivojlanish mexanizmlari va klinik ahamiyati tahlil qilingan. Kasallikning etiologiyasi,
patogenezi va asosiy klinik belgilari batafsil bayon etilgan. Shuningdek, diagnostika
usullari va zamonaviy davolash yo‘llari ko‘rib chiqilib, kasallikning og‘ir asoratlarini
oldini olish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar:
odontogen osteomielit, yiringli yallig‘lanish, suyak nekrozi,
infektsiya, antibakterial terapiya, jarrohlik davolash, stomatologiya, diagnostika.
Kirish. Odontogen osteomielit – bu jag‘ suyaklarining infeksion yallig‘lanishi
bo‘lib, asosan tish kasalliklari natijasida rivojlanadi. Ushbu patologiya og‘ir kechishi
va ko‘plab asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin. Maqolada odontogen
osteomielitning anatomik xususiyatlari, klinik belgilari, diagnostikasi va davolash
usullari haqida so‘z yuritiladi.
Anatomik Xususiyatlari
Jag‘ suyaklari o‘zining o‘ziga xos tuzilishi bilan boshqa suyaklardan farqlanadi.
Ular o‘z ichida ko‘plab qon tomirlari va nerv tolalarini o‘z ichiga oladi. Odontogen
osteomielit odatda pastki yoki yuqori jag‘ suyaklarining spongiotik (g‘ovak) qismida
rivojlanadi va quyidagi anatomo-fiziologik omillarga bog‘liq:
1. Suyak tuzilishining g‘ovakligi – infektsiyaning tez tarqalishiga imkon yaratadi.
2. Boy qon ta’minoti – yallig‘lanish jarayonlarini yanada jadallashtiradi.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 02, февраль
114
https://universalpublishings.com
3. Periodontal va periostial bog‘lanishlar – infektsiyaning suyakdan yumshoq
to‘qimalarga o‘tishiga sabab bo‘lishi mumkin.
4. Linfatik tizimning rivojlanganligi – infeksiya limfa orqali boshqa sohalarga
tarqalishi xavfini oshiradi.
Klinik Belgilari
Odontogen osteomielit klinik jihatdan o'tkir va surunkali shakllarga bo‘linadi.
1. O‘tkir odontogen osteomielit
O‘tkir shaklda quyidagi belgilarga duch kelinadi:
Jag‘ sohasida kuchli og‘riq
Shish va yumshoq to‘qimalarning giperemiyasi
Tana haroratining ko‘tarilishi (38–39°C)
Yallig‘langan hududda palpatsiya paytida keskin og‘riq
Mastikator mushaklarning spazmi (trizmus)
2. Surunkali odontogen osteomielit
Davolanmagan yoki noto‘g‘ri davolangan o‘tkir osteomielit surunkali shaklga
o‘tishi mumkin. Uning asosiy belgilari:
Periodik ravishda kuchayib boradigan tish va jag‘ og‘rig‘i
Yallig‘langan hududda fistulalar hosil bo‘lishi
Suyak rezorbsiyasi va deformatsiyasi
Umumiy holsizlik va ishtahaning pasayishi
Diagnostika
Odontogen osteomielitni aniqlash uchun quyidagi usullardan foydalaniladi:
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 02, февраль
115
https://universalpublishings.com
1. Klinik tekshiruv – anamnez va bemorning shikoyatlarini o‘rganish.
2. Rentgenografiya – suyak tuzilishidagi o‘zgarishlarni aniqlash.
3. KT (kompyuter tomografiya) – osteolitik jarayonlarni batafsil baholash.
4. Laborator tahlillar – leykotsitoz, C-reaktiv oqsilning oshishi, ECHTning
tezlashishi.
5. Mikrobiologik tahlil – infeksiya qo‘zg‘atuvchisini aniqlash va antibiotik
sezgirligini baholash.
Davolash
Odontogen osteomielitni davolash quyidagi bosqichlardan iborat:
1. Medikamentoz terapiya
Keng spektrli antibiotiklar (penitsillinlar, tsefalosporinlar)
Yallig‘lanishga qarshi vositalar
Analgetiklar va antipiretiklar
Immunomodulyator preparatlar
2. Jarrohlik davolash
O‘lik suyak to‘qimalarini olib tashlash (sekwestrektomiya)
Fistula va abscesslarni drenaj qilish
Tish va periostal jarrohlik aralashuvlari
3. Fizioterapiya
UHF-terapiya
Lazer terapiya
Ultraton terapiya
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 02, февраль
116
https://universalpublishings.com
Taxminlarga ko'ra, barcha orofasiyal infektsiyalarning 90-95% tishlar yoki ularni
qo'llab-quvvatlovchi tuzilmalardan kelib chiqadi va og'iz va maxilofasiyal mintaqadagi
eng keng tarqalgan infektsiyalardir. Odontogen infektsiyalar davolanmasa, og'ir
bo'lishi mumkin va o'lim darajasi 10 dan 40% gacha bo'lishi mumkin. Bundan
tashqari, odontogen infektsiyalarning taxminan 70% periapikal yallig'lanish, ya'ni
o'tkir
yuzaga
keladi
. Odontogen infektsiyaning keyingi eng keng tarqalgan shakli
. Kam ta'minlangan hududlarda ko'proq tarqalgan bo'lishiga qaramasdan,
odontogen infektsiyalar butun dunyo bo'ylab odamlarga, hatto rivojlangan
mamlakatlarda ham ta'sir qiladi.
Odontogen sinusit
- bu paranasal havo sinuslarining yallig'lanishi. Odontogen sinusit - bu
paranasal sinuslarning yallig'lanish holati bo'lib, u tish patologiyasi natijasidir,
ko'pincha oldingi dentoalveolyar muolajalar, yuqori tish tishlari infektsiyalari yoki
yuqori tish travması natijasida yuzaga keladi. Tishlar bilan bog'liq infektsiyalar
maksiller
sinusit
holatlarining
taxminan
20%
uchun
javobgar
bo'lishi
mumkin. Bunday holatning sababi odatda yuqori orqa tishning periapikal yoki
periodontal infektsiyasi bo'lib, bu erda yallig'lanish ekssudati yuqoridan suyak orqali
eroziyalanib,
oqadi . Tish patologiyasini tibbiy davolash va davolash
odontogen sinusitni davolashda muhim boshlang'ich bosqich bo'lib qolmoqda, ammo
so'nggi adabiyotlar bemorlarning muhim qismi kasallikni muvaffaqiyatli hal qilish
uchun
endoskopik
sinus
operatsiyasini
talab
qilishi
mumkinligini
Odontogen infektsiya maksiller sinusni o'z ichiga olgandan so'ng, u
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 02, февраль
117
https://universalpublishings.com
KT o'ng maksiller va o'ng old etmoid sinuslarning to'liq xiralashganligini
ko'rsatuvchi ostiomeatal bo'linma bilan bog'liqligini ko'rsatadi.
Odontogen infektsiyaning asoratlari
Odontogen infektsiyani, agar infektsiyaning dastlabki bosqichlarida davolansa,
nisbatan oson boshqarish mumkin. Biroq, odontogen infektsiyani davolashda e'tiborga
olinishi kerak bo'lgan ba'zi omillar mavjud. Odontogen infektsiyalarni davolashning
asosiy murakkablashtiruvchi omili tizimli kasalliklar va ba'zi dorilar tomonidan
buzilishi mumkin bo'lgan xost himoya mexanizmidir. Quyidagi jadvalda himoya
mexanizmining buzilishining eng keng tarqalgan sabablari ko'rsatilgan.
Murakkabliklar uchun xavf omillari
Tizimli kasallik
Giyohvand moddalar bilan bog'liq
Sitotoksik dorilar
Allergik reaktsiya
Agar davolanish kechiktirilsa, odontogen infektsiya qo'shni to'qimalarga tarqalishi
va natijada hayot uchun xavfli sharoitlarga olib kelishi mumkin. Ko'pincha nafas olish
obstruktsiyasi va
tushuvchi
mediastinit,
plevropulmoner
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 02, февраль
118
https://universalpublishings.com
. karotid qobig'i va bo'yinbog'
organlarga gematogen tarqalish va
Xulosa
: Odontogen osteomielit o‘z vaqtida aniqlanmasa, suyak destruksiyasiga,
septik asoratlarga va hatto umumiy intoksikatsiyaga olib kelishi mumkin. Shu sababli,
tish sog‘lig‘iga alohida e’tibor berish, erta diagnostika va kompleks davolash
usullaridan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. Profilaktik choralar sifatida
muntazam stomatologik ko‘riklar va tish gigiyenasiga rioya qilish tavsiya
etiladi.Odontogen
infektsiya
ichida yoki yaqin atrofdagi to'qimalarda paydo
odoús
–
“tish”)
-genḗs,
-genôs
–
'birth') so'zlaridan olingan . Odontogen infektsiyani aniqlashning eng keng tarqalgan
sabablari tish karieslari, chuqur plomba, ildiz kanallarini muvaffaqiyatsiz davolash,
periodontal kasallik va perikoronitdir. Odontogen infektsiya mahalliy infektsiya
sifatida boshlanadi va u boshlangan mintaqada lokalizatsiya qilinishi yoki qo'shni yoki
uzoq hududlarga tarqalishi mumkin.
Ma'lumotnomalar
1.
Ximenes, Y; Bagan, QK; Murillo, J; Poveda, R (2004).
Murakkabliklar. Tizimli ko'rinishlar"
(PDF) . Medicina Oral, Patologia Oral va
Cirugia Bucal . 9 Suppl: 143– 7, 139– 43.
2.
Ogle, Orrett E. (2017 yil aprel). "Odontogen infektsiyalar". Shimoliy Amerika
stomatologiya
klinikalari . 61 (2): 235- 252.
3.
Fragiskos, Fragiskos D. (2007).Og'zaki jarrohlik. Berlin:
4.
Bali, RishiKumar; Sharma, Parvin; Gaba, Shivani; Kaur, Avnet; Ganghas, Priya
"Odontogen infektsiyalarning asoratlarini ko'rib chiqish"
jarrohlik milliy jurnali . 6 (2): 136- 43.
5.
