МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 03, Март
64
https://universalpublishings.com
MAHALLA INSTITUTINING IQTISODIYOTDAGI O‘RNI: IJTIMOIY-
IQTISODIY BARQARORLIKNI TA’MINLASHDAGI STRATEGIYALAR
Jo‘rayeva Lola
Termiz davlat universiteti o’qituvchisi
Rahimov Sobirjon Azamat oʻgʻli
Rustamov Sanjar Oʻktamovich
Safarov Fayzullo Akbarali oʻgʻli
Xamroyev Baxtiyor Bahrom oʻgʻli
Ziyodullayev Jahongir Otovulla oʻgʻli
Termiz davlat universiteti talabalari
Annotatsiya
Mazkur maqolada mahalla institutining iqtisodiyotdagi o‘rni va uning ijtimoiy-
iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi strategiyalari tahlil qilinadi. Mahalla
institutining iqtisodiy rivojlanishga ta’siri, bandlik darajasini oshirish, tadbirkorlikni
qo‘llab-quvvatlash va mahalliy infratuzilmani yaxshilashdagi roli ilmiy-nazariy
jihatdan asoslanadi. Shuningdek, maqolada ushbu institutning kelajakdagi rivojlanish
istiqbollari ham yoritiladi.
Kalit so’zlar.
Mahalla instituti, iqtisodiy barqarorlik, tadbirkorlik, infratuzilma,
bandlik, innovatsion yondashuvlar.
Abstract
This article analyzes the role of the mahalla institute in the economy and its
strategies for ensuring socio-economic stability. The impact of the mahalla institute on
economic
development,
its
role
in
increasing
employment,
supporting
entrepreneurship, and improving local infrastructure is scientifically and theoretically
substantiated. The article also highlights the future development prospects of this
institution.
Keywords.
Neighborhood Institute, economic sustainability, entrepreneurship,
infrastructure, employment, innovative approaches.
KIRISH
Mahalla institutining O‘zbekiston iqtisodiyotidagi o‘rni tobora ortib bormoqda.
Ushbu institut nafaqat ijtimoiy muammolarni hal qilishda, balki hududiy iqtisodiy
taraqqiyotda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Mahalla yetakchilari jamiyatning barcha
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 03, Март
65
https://universalpublishings.com
qatlamlari bilan bevosita ishlash orqali iqtisodiy rivojlanish jarayonlariga ta’sir
ko‘rsatishi mumkin.
Mahallalar
ijtimoiy-iqtisodiy
barqarorlikni ta’minlashda tadbirkorlikni
rivojlantirish, investitsiyalarni jalb qilish va aholining iqtisodiy faolligini oshirish
orqali muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, mahallalar hududiy infratuzilmani yaxshilash
va bandlikni oshirish orqali ham iqtisodiy rivojlanishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston tajribasida mahalla institutining islohotlar va innovatsion
yondashuvlar orqali hududiy taraqqiyotga ta’sir qilish imkoniyatlari kengayib
bormoqda. Ushbu maqolada mahalla institutining iqtisodiyotdagi o‘rni va ijtimoiy-
iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi strategiyalari tahlil qilinadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Mahalla institutining iqtisodiy barqarorlikka ta’siri bo‘yicha turli tadqiqotlar olib
borilgan. Xususan, O‘zbekiston olimlari mahalla institutining tadbirkorlikni
rivojlantirish, bandlikni oshirish va investitsiyalarni jalb qilish borasidagi rolini keng
o‘rganib kelmoqda.
Ba’zi tadqiqotlarda mahallaning ijtimoiy kapitalni shakllantirishdagi o‘rni
ta’kidlanadi. Ijtimoiy kapital jamiyatdagi iqtisodiy faoliyatni rag‘batlantirish va
aholining iqtisodiy faolligini oshirishda muhim omil hisoblanadi. Shu bilan birga,
iqtisodchilarning fikriga ko‘ra, mahalla institutlari kichik biznes va oilaviy
tadbirkorlikni rivojlantirish orqali mahalliy iqtisodiyotning barqarorligini ta’minlaydi.
Xalqaro tajribada ham mahalla institutlariga o‘xshash tizimlar orqali hududiy
iqtisodiy rivojlanishga erishilgan. Masalan, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlarida
mahallalar kichik va o‘rta biznesni rivojlantirishga faol jalb etiladi. Bu esa mahallaning
iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi rolini tasdiqlaydi.
Tadqiqotda tizimli yondashuv, taqqoslash usuli va statistik tahlil metodlaridan
foydalanildi. Mahalla institutining iqtisodiy barqarorlikka ta’siri iqtisodiy
ko‘rsatkichlar va hududiy rivojlanish dinamikasi orqali o‘rganildi.
Birinchidan, mahalla institutining iqtisodiy rivojlanishga ta’siri holat tahlili
usulida ko‘rib chiqildi. Ikkinchidan, tadbirkorlikni rivojlantirish va bandlikni oshirish
strategiyalari bo‘yicha ilmiy-nazariy tahlil o‘tkazildi. Uchinchi bosqichda esa hududiy
iqtisodiyot ko‘rsatkichlari asosida mahalla institutining iqtisodiy barqarorlikni
ta’minlashdagi o‘rni o‘rganildi.
NATIJALAR
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 03, Март
66
https://universalpublishings.com
Mahalla institutining iqtisodiyotdagi roli quyidagi asosiy jihatlar bilan
tavsiflanadi:
Strategik yo‘nalishlar
Ta’sir doirasi
Tadbirkorlikni
rivojlantirish
Mahalliy ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish
sohalari rivojlanadi
Bandlikni oshirish
Ish o‘rinlari yaratilishi va ishsizlik kamayishi
Infratuzilmani yaxshilash
Yo‘llar, kommunal xizmatlar va bozor infratuzilmasi
rivojlanishi
Ijtimoiy-iqtisodiy
barqarorlik
Mahalliy
jamiyatning
iqtisodiy
barqarorligi
mustahkamlanadi
Mahallalar orqali amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar tadbirkorlik
muhitini yaxshilash, ishsizlikni kamaytirish va ijtimoiy-iqtisodiy muammolarni hal
etishda muhim rol o‘ynamoqda.
Mahalla instituti O‘zbekistonda ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning muhim
omillaridan biri hisoblanadi. Mahalla nafaqat ijtimoiy tuzilma sifatida, balki iqtisodiy
rivojlanishga ta’sir ko‘rsatuvchi muhim institut hamdir. Uning iqtisodiyotdagi o‘rni
quyidagi asosiy yo‘nalishlar bo‘yicha namoyon bo‘ladi:
1. Mahalla iqtisodiy faollikni rag‘batlantirish markazi
Mahalla tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlovchi asosiy maydonlardan biri bo‘lib,
aholi orasida kichik biznes va hunarmandchilikni rivojlantirishga yordam beradi.
Mahalla yetakchilari fuqarolarning iqtisodiy bilimlarini oshirishga, davlat tomonidan
ajratilayotgan kredit va imtiyozlardan samarali foydalanishga ko‘maklashadi.
2. Ish o‘rinlarini yaratish va bandlikni oshirish
Mahalla hududida kichik va o‘rta biznesning rivojlanishi yangi ish o‘rinlari
yaratishga xizmat qiladi. Ayniqsa, hunarmandchilik, dehqonchilik, xizmat ko‘rsatish
sohasi va oilaviy tadbirkorlik orqali ishsizlikni kamaytirish mumkin. Mahalla
qo‘mitalari tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash, huquqiy maslahat berish va ishga
joylashish imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha muhim rol o‘ynaydi.
3. Mahalliy iqtisodiy infratuzilmani rivojlantirish
Mahalla hududida infratuzilmani yaxshilash iqtisodiy rivojlanishga xizmat
qiladi. Ichki yo‘llarning ta’mirlanishi, bozor va savdo maydonlarining tashkil etilishi,
kommunal xizmatlarning yaxshilanishi mahalliy iqtisodiy faollikni oshirishga imkon
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 03, Март
67
https://universalpublishings.com
beradi. Mahallalarda ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish tarmoqlarining rivojlanishi
aholining iqtisodiy farovonligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
4. Ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash
Mahalla ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda vositachi rolini bajaradi.
Mahalla fuqarolar yig‘inlari aholining muammolarini hal qilish, ehtiyojmand oilalarga
yordam berish, davlat va jamiyat o‘rtasida ko‘prik vazifasini bajarish orqali
barqarorlikni ta’minlaydi. Bu esa iqtisodiy o‘sish uchun muhim shartlardan biridir.
Mahalla institutining iqtisodiyotdagi o‘rni beqiyos bo‘lib, uning samarali
faoliyati butun jamiyat rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, mahallalarni
iqtisodiy rivojlantirishga qaratilgan davlat dasturlarining joriy etilishi va mahalla
yetakchilarining bilim va ko‘nikmalarini oshirish muhim hisoblanadi.
XULOSA
Mahalla instituti hududiy iqtisodiyotning muhim elementi bo‘lib, tadbirkorlikni
rivojlantirish, investitsiyalarni jalb qilish va bandlikni oshirish orqali iqtisodiy
barqarorlikni ta’minlaydi. Mahallalar orqali aholining iqtisodiy faolligi oshirilishi,
mahalliy biznes loyihalarini qo‘llab-quvvatlash va infratuzilmani yaxshilash iqtisodiy
rivojlanishning muhim yo‘nalishlari hisoblanadi.
Kelajakda mahalla institutining iqtisodiyotdagi rolini yanada kuchaytirish uchun
quyidagi chora-tadbirlar amalga oshirilishi lozim:
Mahalla yetakchilari uchun iqtisodiy bilimlarni oshirish bo‘yicha maxsus
dasturlar ishlab chiqish.
Mahallalarni tadbirkorlik markazlari sifatida rivojlantirish.
Innovatsion texnologiyalar va raqamli iqtisodiyotni mahalla tizimiga joriy etish.
Ushbu yondashuvlar mahallaning iqtisodiyotdagi rolini mustahkamlashga
hamda hududiy iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
To‘rayev, J. (2022). Mahalla institutining ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishdagi o‘rni. Toshkent: Iqtisodiyot nashriyoti.
2.
Karimov, S. (2021). O‘zbekistonda hududiy iqtisodiy taraqqiyot va
mahalla boshqaruvi. Samarqand: Ilm-fan markazi.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 03, Март
68
https://universalpublishings.com
3.
Karimov, I. A. (2015). O‘zbekistonning iqtisodiy taraqqiyot strategiyasi.
Toshkent: O‘zbekiston.
4.
Xodjayev, B. (2020). Hududiy iqtisodiyot va innovatsion rivojlanish.
Toshkent: Fan.
5.
Abdullayev, A. (2019). Mahalla institutining iqtisodiy barqarorlikka
ta’siri. O‘zbekiston iqtisodiy jurnali, 3(2), 45-60.
