Mahalliy laktobatsilla shtammlarini yallig‘lanishga qarshi faolligini o‘rganish

CC BY f
68-73
2
Поделиться
Кутлиева, Г., & Нурмухамедова, Д. (2023). Mahalliy laktobatsilla shtammlarini yallig‘lanishga qarshi faolligini o‘rganish. Актуальные проблемы современной фармакотерапии, 1(1), 68–73. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/problems-modern-pharmacotherapy/article/view/21066
Г Кутлиева, Институт микробиологии Академии наук Республики Узбекистан

к.ф.н. старший научный сотрудник

Д Нурмухамедова, Институт микробиологии Академии наук Республики Узбекистан

PhD поддерживает докторанта

Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

O‘zRFA mikrobiologiya instituti “Probiotiklar mikrobiologiyasi va biotexnologiyasi” laboratoriyasida mahalliy sut mahsulotlari hamda ona suti bilan oziqlanadigan chaqaloq axlati namunasidan sut achituvchi bakteriyalarining quyidagi shtammlarini ajratib olindi: Weissella cibaria WC- 1, Weissella cibaria WC-2, Weissella viridescens WV, Lactobacillus plantarum CM, Lactobacillus plantarum OC, Lactobacillus plantarum Б-20 hamda , Lactobacillus plantarum C-3 lar. Tanlangan mahalliy shtammlarning probiotik xususiyatlari, bezararligi, o‘tkir toksikligi o‘rganildi, to‘g‘ri ichak yarali kolitida qo‘llash bo‘yicha klinik oldi sinovlaridan ijobiy natijalar qayd etildi. Tadqiqotlar davomida o‘rganilayotgan shtammlar asosida to‘g‘ri ichak yarali kolit yallig‘lanish kasalliklarini davolash va oldini olish maqsadida qo‘llashga tavsiya etildi .


background image

«Актуальные проблемы современной фармакотерапии»

Республиканская научно

-

практическая конференция

68

MAHALLIY LAKTOBATSILLA SHTAMMLARINI YALLIG‘LANISHGA

QARSHI FAOLLIGINI O‘RGANISH

G.J. Qutlieva, D.K. Nurmuhamedova

O‘zRFA Mikrobiologiya instituti, b.f.n katta ilmiy xodimi,

O‘zRFA Mikrobiologiya institute PhD tayanch doktoranti


Annotatsiya:

O‘zRFA mikrobiologiya instituti “Probiotiklar mikrobiologiyasi

va biotexnologiyasi” laboratoriyasida mahalliy sut mahsulotlari hamda ona suti

bilan oziqlanadigan chaqaloq axlati namunasidan sut achituvchi bakteriyalarining

quyidagi shtammlarini ajratib olindi: Weissella cibaria WC- 1, Weissella cibaria

WC-2, Weissella viridescens WV, Lactobacillus plantarum CM, Lactobacillus

plantarum OC, Lactobacillus plantarum Б-20 hamda , Lactobacillus plantarum

C-3 lar. Tanlangan mahalliy shtammlarning probiotik xususiyatlari, bezararligi,

o‘tkir toksikligi o‘rganildi, to‘g‘ri ichak yarali kolitida qo‘llash bo‘yicha klinik oldi
sinovlaridan ijobiy natijalar qayd etildi. Tadqiqotlar davomida o‘rganilayotgan

shtammlar asosida to‘g‘ri ichak yarali kolit yallig‘lanish kasalliklarini davolash va

oldini olish maqsadida qo‘llashga tavsiya etildi .

Kalit so‘zlar:

probiotiklar, yarali kolit (YK), Kron kasalligi (KK)

TADQIQOT MAQSADI

Yarali kolit (YK) yo‘g‘on ichak shilliq qavatida surunkali yallig‘lanish bilan

tavsiflanadi. Ko‘pgina izlanishlarga qaramasdan, ushbu kasallikning etiologiyasi

noaniq bo‘lib qolmoqda, patogenetik mexanizmlari hali hanuz yaxshi

tushunilmagan. Bizning bilimlarimizning zamonaviy arsenali, kasallikning

patogenezini o‘rganish va YK ni davolashning yangi usullarini ishlab chiqishda

sezilarli yutuq bo‘lishiga qaramay, muammoni hal qilingan deb hisoblashimizga

imkon bermaydi. Uzoq muddatli surunkali yallig‘lanish yo‘g‘on ichak shilliq

qavatida patologik jarayonni rivojlanish ehtimoli bilan bog‘liq. Genetik xavf

yallig‘lanishli ichak kasalliklarining rivojlanish xususiyatlarini aniqlaydi: yarali

kolit (YK) yoki Kron kasalligi (KR), ammo aniqlangan anomaliyalarning atigi

20%i ma’lum genetik lokuslar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Genetik variantlarni

dekodlash juda qiyin, ammo bu kasalliklarning murakkab patogenezini

o‘rganishga imkon beradi.

So‘nggi o‘n yilliklarda butun dunyoda, shu jumladan megapolislarda, o‘sish

tendensiyasi eng yuqori bo‘lgan sanoatlashgan mamlakatlarda, yallig‘lanishli

ichak kasalliklarining tez sur’atlarda o‘sishi kuzatilmoqda (R. Boyapati, J. Satsangi,

2015) [1]. Yarali kolitni o‘rganish bo‘yicha tadqiqotlarning ilmiy natijalariga

ko‘ra, uning shakllanishi tashqi va ichki muhitning turli omillariga bog‘liq, ya’ni


background image

«Актуальные проблемы современной фармакотерапии»

Республиканская научно

-

практическая конференция

69

multifaktorial etiologiyaga ega, uning rivojlanishida yagona sabab yo‘q. Shu

munosabat bilan, ko‘plab olimlar patologiyaning sabablari noma’lum va

diagnostika va davolashda oldingi tadqiqotlar tajribasiga asoslanganligini

ta’kidlaydilar [2].

Shunday qilib, tadqiqotlarga ko‘ra, rivojlanish sababi ichak

mikroflorasining buzilishi hisoblanadi. Ichakda foydali mikroorganizmlar

guruhlaridan biri laktobakteriyalar bo‘lib, ularning ishtirokisiz tananing normal

ishlashini tasavvur qilib bo‘lmaydi. Misol uchun, laktobakteriyalar (atsidofil) va

sut achituvchi bakteriyalari o‘z vaqtida ichak harakatini ta’minlaydi, allergik

reaksiyalar va ich qotishidan himoya qiladi [3, 4]. Neytral mikrofloraga

Escherichia coli

va enterokokklarni kiritish mumkin, chunki ularning tanaga

foydali ta’siri haqida hali hech qanday dalil yo‘q. Mikroorganizmlarning

immunitet holatiga ta’siri haqida nazariya ilgari surildi. Shunday qilib, ular

organizmda antiviral immunitetni shakllantirish tufayli tashqi salbiy omillardan

himoya qiladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, ustun bo‘lgan foydali mikroflora

qarish jarayonini sekinlashtiradi va ko‘plab patologiyalarning rivojlanishiga

to‘sqinlik qiladi [5]. Ichak mikroflorasining asosiy massalaridan biri tayoqchalar

va kokklardir (masalan, stafilokokklar), ular oddiy mikroflora hisoblanadi va
shartli patogen flora hisoblanadi. Ularning koloniyalarining “kritik massa”dan

oshmaydigan o‘sishi uchun shartlar bo‘lmasa, ular mutlaqo zararsizdir [6].

Laboratoriyadagi ketma-ket skrining tekshiruvlarini o‘tkazgan ilmiy

ishlanmalarimiz quyidagi mahalliy shtammlarni ajratib olish imkonini berdi:

Lactobacillus plantarum

C-3,

Lactobacillus plantarum

CM,

Lactobacillus plantarum

OC,

Lactobacillus plantarum

Б-20,

Weissella cibaria

WC-1,

Weissella cibaria

WC-1,

Weissella cibaria

WC -2,

Weissella viridescens

WV-1.

MATERIALLAR VA USULLAR

Tadqiqotlar vazni 18-

21 g boʻlgan har ikki jinsdagi 120 ta yetuk

sichqonlarda oʻtkazildi. Tajriba hayvonlari ustida ilmiy ishlar Oʻzbekiston

Respublikasi Farmakologiya qoʻmitasi talablari asosida olib borildi. Tajriba

hayvonlari Toshkent farmatsevtika instituti vivariysiga qabul qilinib, hayvonlar

ikki haftalik karantinga joylashtirildi. Hayvonlar ochiq tizimli xonada 18-

25 ° С

haroratda, tabiiy yorug

lik, suv va maxsus oziq-ovqatdan erkin foydalanish

imkoniyatiga ega bo

lgan xonada saqlangan. Tajriba hayvonlariga yarali kolitni

chaqirishdan oldin, ya’ni eksperiment avvalida hayvonlar tana vazni tortildi.

Tajriba davomida sichqonlarning axlatining tabiati, ularning harakat faolligi, tuk

qoplamalarining holati kuzatildi va hayvonlarning nobud bo

lish ko

rsatkichlari

alohida qayd etildi.

Eksperimental yarali kolit Fitzpatrik va boshqalar usuliga ko

ra, 4% li sirka

kislotasining bir martalik inyeksiyasi bilan chaqirildi. Gistomorfologik va

biokimyoviy ko

rsatkichlarga ko

ra bu usul odamlarda yarali kolitga mos keladi.

Eritmaning bir tekis taqsimlanishini ta’minlash uchun hayvonlar taxminan bir

daqiqa davomida tik holatda ushlab turildi. Tadqiqot ob’yekti

Lactobacillus


background image

«Актуальные проблемы современной фармакотерапии»

Республиканская научно

-

практическая конференция

70

plantarum

C-3,

Lactobacillus plantarum

CM,

Lactobacillus plantarum OC

,

Lactobacillus plantarum

Б

-20,

Weissella cibaria

WC-1,

Weissella cibaria

WC-2,

Weissella viridescens

WV-1 mahalliy shtammlari va solishtirish maqsadida Bifikol

preparati tanlab olindi. Hayvonlar 9 guruhga bo

lingan: 1-guruh

yarali kolit

patologiyasi bo

lgan nazorat hayvonlari, 2-guruh

sichqonlarga 1 ml dozada

Lactobacillus plantarum

C-3 olgan hayvonlar, 3-guruh

Lactobacillus plantarum

CM

, 4-guruh

Lactobacillus plantarum

OC , 5-guruh

Lactobacillus plantarum

Б

-20,

6-guruh

Weissella cibaria

WC-1, 7-guruh

Weissella cibaria

WC-2, 8-guruh

Weissella viridescens

WV-1, va 9-guruh

ushbu sichqonlar uchun 1 ml dozada

Bifikol bilan davolash olib borilgan hayvonlar. Tajriba hayvonlarida kolit

modellashtirilgandan 3 kun o

tgandan keyin, 27 kun davomida eksperimental

hayvonlarga kuniga 2 marta to

g

ri ichakka (rektal) 0,5 ml yuqoridagi

laktobakteriya

shtammlari

tegishli

dozalarda

yuborildi.

Hayvonlar

davolanishning 3, 6 va 9-kunlarida tajribadan chiqarildi. Tajriba davomida

hayvonlarning vizual tekshiruvi o

tkazildi, yo

g

on ichak shilliq qavatining (CLMS)

holati baholandi va hosil bo

lgan yarali jarohatlar soni aniqlandi. Zararlilik

darajasi shkala bo

yicha quyidagicha ball bilan baholandi: shish

1 ball;

giperemiya

2 ball; qon ketishlar: aniq

3 ball, qo

shilish

4 ball; eroziyalar: bitta,

har bir eroziya

5, qon ketishi bilan eroziya

6 ball; oshqozon yarasi

7 ball.

Ballar har bir tajriba hayvoni uchun alohida hisoblab chiqilgan. Bundan tashqari,

oshqozon yarasi maydoni, tana vazni va rektal harorati o'lchandi. Nazorat

patologiyasi bo

lgan hayvonlarda regeneratsiya jarayonlari sekin sodir bo

ldi, bu

yallig

lanishning qolgan belgilaridan dalolat beradi: qon ketish, shishish, qonli

axlat va giperemiya. Eksperimental hayvonlarning tana vaznini o

lchash

davolashning 3, 9-kunlarida o

tkazildi (1-jadval).

Tadqiqotlar natijalari shuni ko

rsatdiki, 2 kundan 6 kungacha

induksiyalangan yarali kolitli eksperimental sichqonlarda diareya qon bilan
aralashgan. 3-kundan boshlab nobud bo

lish holati (15%) nazorat guruhidan

tashqari (patologiyasiz) barcha eksperimental guruhlarda kuzatildi. Hayvonlarda

o

tkir kolitning ko

payishidan keyin 36 soat ichida yurak faolligining pasayishi,

beqaror yurish va og

riqli holat kuzatildi. Hayvonlarni ko

zdan kechirganda, tuk

qoplamasi o

zgargan va

xira rangga ega ekanligi ma’lum bo‘

ldi. 20-kuni

eksperimental sichqonlar tashqi ko

rinishida nazorat guruhidagi sichqonlardan

farq qilmadi; ularning tashqi qoplamasi silliq, toza, jismoniy faollik normal

holatga to

g

ri keldi, axlatning konsistensiyasi normal holatga qaytdi.


background image

«Актуальные проблемы современной фармакотерапии»

Республиканская научно

-

практическая конференция

71

1-jadval

Yarali kolitning eksperimental modelida o‘rganilgan shtammlarning

sichqonlarda tana vaznining dinamikasiga ta’siri

Jadvaldan ko

rinib turibdiki, o

rganilayotgan shtammlar bilan davolashda:

Lactobacillus planta

rum C-3,

Lactobacillus plantarum

CM,

Lactobacillus

plantarum

OC,

Lactobacillus plantarum

Б

-20,

Weissella cibaria

WC-1,

Weissella

cibaria

WC-2,

Weissella viridescens

WV-1 lar tegishli dozalarda, nazorat guruhi

hamda Bifikol bilan sinovdan o

tgan sichqonlar taqqoslanganda sezilarli vazn

ortganligi aniqlandi.

2-jadval

Eksperimental yarali kolitli modellarda o‘

rganilgan shtammlarning

sichqonlarning rektal haroratiga ta’siri

Tajriba hayvonlari guruhlari

Hayvonlar tana vazni

Boshlang

ich

Davolanishning

3-kuni

Davolanishni

9-kuni

1.

Nazorat

19,2±0,70

17±0,27

18,7±0,45

2.

Lactobacillus plantarum

CM

19,5±0,85

17,5±0.80

22,3±0,58

3.

Lactobacillus plantarum

OC

19,7±0,56

17,8±0,75

21±0,65

4.

Lactobacillus

plantarum

Б

-20

19,3±0,56

18,3±0,45

20,6±0,55

5.

Lactobacillus plantarum

C-3

18,8±0,65

17,1±0,37

21,3±0,62

6.

Weissella cibaria

WC-1

19,2±0,60

16,8±0,31

20,8±0,47

7.

Weissella cibaria

WC-2

18,7±0,60

16,3±0,49

20,1±0,51

8.

Weissella viridescens

WV-1

18,8±0,65

16,9±0,70

20,5±0,53

9.

Bifikol

21,3±0,56

19,3±0,57

22,4±0,58

Tajriba hayvonlari guruhlari

Kunlik kuzatuv

Dastlabki

ma’lumotlar

3-kun

9-kun

1.

Nazorat

37,6±0,2

39,8

±

0,2

37,5

±0,3

2.

Lactobacillus plantarum CM

37,4

±0,2

38,6

±0,1

37,1

±0,1

3.

Lactobacillus plantarum OC

37,8

±

0,3

38,8

±0,1

37,0

±0,1

4.

Lactobacillus

plantarum

Б

-20

37,3

±

0,2

38,6

±0,3

37,5

±

0,2


background image

«Актуальные проблемы современной фармакотерапии»

Республиканская научно

-

практическая конференция

72

Rektal haroratni o

rganishda quyidagi natijalarga erishildi: jadvaldan

ko

rinib turibdiki, tajriba hayvonlarining to

g

ri ichak harorati nazorat guruhidagi

hayvonlardan bir oz farq qildi. Shunday qilib, tajribaning 9-kunida hayvonlarning

rektal harorati nazorat guruhidagi hayvonlarning ko

rsatkichlari bilan bir xil

ekanligi kuzatildi.

Tadqiqotning keyingi bosqichi 20 kun davomida tekshirilgan test skriningidan

iborat bo

ldi. Bunda 4% li sirka kislotasi yordamida chaqirilgan yarali kolitni

modellashtirish shish, giperemiya, qon ketishi, yo

g

on ichak shilliq qavatida aniq

destruktiv o

zgarishlarning paydo bo

lishi va rivojlanishi bilan kechdi.

3-jadval

Turli guruhlardagi hayvonlar orasida yaralar maydonining o‘zgarishi

Guruh

Doza

Shilliq qavatning

shikastlanishi, ball

Yara hajmi,

mm

2

1.

Nazorat

-

4,16

±0,

47

2,92

±

0,31

2.

Lactobacillus plantarum

CM 1ml/sichqonda

1,54

±

0,11

1,03

±

0,58

3.

Lactobacillus plantarum

OC

1ml/sichqonda

1,34

±

0,24

1,15

±

0,15

4.

Lactobacillus

plantarum

Б

-20 1ml/sichqonda

1,84

±

0,61

1,75

±

0,78

5.

Lactobacillus plantarum

C-3

*

1ml/sichqonda

3,65

±

0,54

2,13

±

0,43

6.

Weissella cibaria

WC-1

1ml/sichqonda

2,34

±

0,31

1,33

±

0,38

7.

Weissella cibaria

WC-2

1ml/sichqonda

2,44

±

0,51

1,45

±

0,45

8.

Weissella viridescens

WV-1

1ml/sichqonda

1,94

±

0,71

1,53

±

0,68

9.

Bifikol

1ml/sichqonda

2,40

±0,7

1

1,35

±

0,44

*

nazorat bilan solishtirganda og

ish sezilarli (R < 0,05)

3-

jadvalda keltirilgan eksperimental ma’lumotlar natijasida ma’lum

bo‘ldiki,

Lactobacillus plantarum

CM,

Lactobacillus plantarum

OC,

Lactobacillus

plantarum

Б

-20,

Weissella cibaria

WC-1,

Weissella cibaria

WC-2,

Weissella

viridescens

WV-1 mahalliy shtammlari bilan davolash olib borilgan hayvonlarda,

yaralar hajmi hayvonlarning nazorat (davolashsiz) guruhiga nisbatan

1,61 baravar kamaydi, bu yerda shilliq qavatning shikastlanish darajasi

2,18 baravarga kamaydi. Shu sababli, yuqorida qayd etilgan o

rganilgan mahalliy

faol shtammlar yarali kolit tajriba hayvon modelida regeneratsiya jarayonini faol

5.

Lactobacillus plantarum C-3

37,6

±

0,3

39,3

±0,2

37,8

±

0,3

6.

Weissella cibaria WC-1

37,4

±

0,3

38,7

±0,3

37,9

±

0,3

7.

Weissella cibaria WC-2

36,8

±

0,2

37,9

±0,2

37,6

±

0,2

8.

Weissella viridescens WV-1

36,9

±

0,2

38,3

±0,2

37,4

±

0,2

9.

Bifikol

37,6

±

0,3

38,6

±0,2

37,3

±

0,3


background image

«Актуальные проблемы современной фармакотерапии»

Республиканская научно

-

практическая конференция

73

qo

llab quvvatladi, yallig

lanishga qarshi antimikrob xususiyatlarni ko

rsatdi.

Bifikol preparati qo

llanilgan yarali kolit modeli bilan solishtirilganda tajribada

qayd etilgan shtamm namunalari tananing holatiga ko

‘proq foydali ta’sir

ko

rsatdi.

XULOSA

Xulosa qilib aytganda, eksperimental yarali kolit modelida mahalliy

shtammlar:

Lactobacillus plantarum

CM,

Lactobacillus plantarum

OC,

Lactobacillus plantarum

Б

-20,

Weissella cibaria

WC-1,

Weissella cibaria

WC-2,

Weissella viridescens

WV-1 yallig

lanishga qarshi va regenerativ faollikni

ko

rsatdi. Ulardan yo

g

on va to

g

ri ichak yarali kolitida qo

llash bo

yicha klinik

oldi sinovlaridan ijobiy natijalar olindi. Tadqiqotlar davomida o

rganilayotgan

shtammlar asosida to

g

ri ichak yarali kolit yallig

lanish kasalliklarini davolash va

oldini olish maqsadida qo

llash tavsiya etiladi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

RO‘YXATI

:

1.

Ray Boyapati, Jack Satsangi, Gwo-Tzer Ho. Pathogenesis of Crohn's

disease Prime Rep 2015 Apr 2;7:44. doi: 10.12703/P7-44. Collection 2015.

2.

Lucia Hrnčířová, Jan Krejsek, Igor Šplíchal, Tomáš Hrnčíř. Crohn's

disease: a role of gut microbiota and Nod2 gene polymorphisms in disease

pathogenesis Acta Medica (Hradec Kralove) 2014;57(3):89-96.

3.

Károly Lapis. Barrier

- and autophagic functions of the intestinal epithelia:

role of disturbances in the pathogenesis of Crohn's disease Orv Hetil 2010 Oct

3;151(40):1645-55.

4.

Strober W, Asano N, Fuss I, Kitani A, Watanabe T.Cellular and molecular

mechanisms underlying NOD2 risk-associated polymorphisms in Crohn's disease.

Immunol Rev. 2014 Jul;260(1):249-60.

5.

Galluzzi L, Kepp O, Zitvogel L, Kroemer G. Curr Bacterial invasion: linking

autophagy and innate immunity. Biol. 2010 Feb 9;20(3):R106-8.

6.

Кренделев М.С. НОРМАЛЬНАЯ МИКРОФЛОРА РОТОВОЙ ПОЛОСТИ

ЧЕЛОВЕКА // Современные проблемы науки и образования. –

2015.

№ 5.

Библиографические ссылки

Ray Boyapati, Jack Satsangi, Gwo-Tzer Ho. Pathogenesis of Crohn's disease Prime Rep 2015 Apr 2;7:44. doi: 10.12703/P7-44. Collection 2015.

Lucia Hrnčířová, Jan Krejsek, Igor Šplíchal, Tomáš Hrnčíř. Crohn's disease: a role of gut microbiota and Nod2 gene polymorphisms in disease pathogenesis Acta Medica (Hradec Kralove) 2014;57(3):89-96.

Károly Lapis. Barrier- and autophagic functions of the intestinal epithelia: role of disturbances in the pathogenesis of Crohn's disease Orv Hetil 2010 Oct 3;151(40):1645-55.

Strober W, Asano N, Fuss I, Kitani A, Watanabe T.Cellular and molecular mechanisms underlying NOD2 risk-associated polymorphisms in Crohn's disease. Immunol Rev. 2014 Jul;260(1):249-60.

Galluzzi L, Kepp O, Zitvogel L, Kroemer G. Curr Bacterial invasion: linking autophagy and innate immunity. Biol. 2010 Feb 9;20(3):R106 8.

Кренделев М.С. НОРМАЛЬНАЯ МИКРОФЛОРА РОТОВОЙ ПОЛОСТИ ЧЕЛОВЕКА // Современные проблемы науки и образования. – 2015. – № 5.

inLibrary — это научная электронная библиотека inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана АСТ - Архитектура, строительство, транспорт Open Journal System - Престиж вашего журнала в международных базах данных inDesigner - Разработка сайта - создание сайтов под ключ в веб студии Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil - ilmiy elektron jurnali yuridik va jismoniy shaxslarning in-Academy - Innovative Academy RSC MENC LEGIS - Адвокатское бюро SPORT-SCIENCE - Актуальные проблемы спортивной науки GLOTEC - Внедрение цифровых технологий в организации MuviPoisk - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Мультибрендовый онлайн шоп METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды SMARTY - Увеличение продаж вашей компании ELECARS - Электромобили в Ташкенте, Узбекистане CHINA MOTORS - Купи автомобиль своей мечты! PROKAT24 - Прокат и аренда строительных инструментов