№ 2 (73) (2013): Биология ва тиббиёт муаммолари

№ 2 (73) (2013): Биология ва тиббиёт муаммолари
Nashr qilingan: 14-06-2022

Статьи

61-63 497 57

Болаларда темир танқислиги камқонлиги ва гижжа инвазиясини даволаш натижалари

М Ниязова, Ф Шакиров
Гижжа инвазияси юкори хавфи бўлган 130 нафар болалардан 97 (75,2%) нинг ахлат таҳлилида гижжа тухумлари топилган. 97 нафар болаларнинг 96 (91,8%) нафарида кам қонликнинг клиник белгилари аниқланди. Бу болаларда гижжага қарши дори воситаси ва темир препаратлари билан даво олиб борилди. Даво олиб борилгандан бир ойдан ўтгандан
сўнг болалар қайта текширилганда уларнинг
cоғлиғи ижобий тамонга ўзгарганини аниқланди.
Лаборатор қон таҳлили ҳам болаларнинг танасидан гижжаларнинг 100% ҳайдалганини ва гемоглобин миқдорини ижобий томонга ўзгарганини – ўрта ҳисобда бир ой ичида гемоглобинни 10 г/л кўтарилганини кўрсатди.
103-114 263 42

Посттравматические рубцовые стриктуры магистральных желчных протоков (обзор литературы)

З Курбаниязов, К Саидмурадов, С Давлатов, О Холбутаев
Ятрогенные повреждения желчных протоков при холецистэктомии по прежнему являются основной причиной развития стриктур желчных протоков. Авторы, занимающиеся проблемой реконструктивной хирургии внепеченочных желчных путей, отмечают, что по сравнению с традиционной холецистэктомией внедрение лапароскопической холецистэктомии
повлекло за собой увеличение частоты повреждений желчных протоков в 2-4 раза и в процентном соотношении составляет 0,1-3% [2, 5, 7, 10, 17, 28, 28, 41, 45, 47, 48, 57, 59]
99-102 121 35

Аёллар ички жинсий аъзоларининг хомила давридаги бойламлари

Д Проняев
Анатомик текширишларнинг классик усулларини куллаган холда (топографо-анатомик кесмаларни тайёрлаш, микроскоп остида оддий ва юпка препаровка килиш, суратга тушириш ва препаровка килиш вактида визуализация максадида кон томирларни инъекция килиш), хомила даврининг хар хил ёшидаги 30 та хомила тузилишининг узига хос
хусусиятлари, топографияси ва морфометрик
маълумотлари урганилди. Аёллар ички жинсий
аъзолари бойламларининг морфометрик узгариш
динамикаси ва асосий компонентлари урганилди. Бачадон кенг бойламлари тухумдоннинг хусусий бойламлари каби аёллар ички жинсий аъзоларининг топографияси шаклланишида ва морфогенезга кам таъсир этади. Бизнинг фикримизча, бу эмбрионал
морфогенез генетик хусусиятларига боглик. Тухумдонни тутиб турувчи бойламлар ва тухумдон узини шаклланишида атрофдаги аъзолар (кур ичак, чувалчангсимон усимта, кутарилувчи чамбар ичак, унг сийдик йули, туткич илдизининг унг тамони) катта таъсир курсатади.
94-98 131 32

Экспериментал термик жарохатдан сунг упка респиратор булими альвеоляр макрофагларнинг динамикада электронмикроскопик узгариши

З Небесна
Ок каламушлар тажрибасида, упка респиратор булими альвеоляр макрофагларнинг III даражали куйишидан сунг шок, эрта ва кечки токсемия, септикотоксемия боскичлари субмикроскопик холати урганилди.
Тажрибанинг эрта даврида (1, 7 сутка) макрофагларнинг кайта тикланиши аникланди,
бу уларнинг юкори функционал фаоллигидан дарак беради. Субмикроскопик бу холат плазмолемма, бирламчи лизосома ва фагосомаларнинг инвагинацияси билан намоѐн булади. Кечки даврда купгина макрофаглар тузилиши нихоятда узгаради. Патоген термик омил таъсирида макрофагларнинг
цитоплазмасида деструктив бузилган органеллалар ва иккиламчи лизосомалар йигилади.
87-93 103 45

Сурункали яллигланиш фонида сийдик пуфаги раки: иммуногистохимик бахолаш

Р Молчанов, И Шпонька
Бактерияларнинг уропатоген штаммлари
томонидан чакирилган сурункали яллигланиншнинг сийдик пуфаги ракига таъсири кам урганилган муаммо хисобланади. Текширишдан максад CD95, p53, Ki - 67, Bcl - 2, BAX, Е-кадгерин, β-катенин, ЦОГ-2, eNOS ва
iNOS маркерларни сийдик пуфаги юзаки раки ва
кушма яллигланиш жараёнининг клинико-патологик хусусиятлари билан алокасини текшириш булди. Сийдик пуфаги юзаки раки билан огриган 44 нафар беморларда юкорида келтирилган маркерларни биоптатларда иммуногистохимик текшириши утказилди. Беморлар сийдик йули кушимча инфекцияси борлиги ва йуклигига караб 2 гурухга булинди. Натижалар ва хулосалар. 1. Усма
тукималарининг биоптатларида p53, Ki67 маркерларининг ошиши ва СD95, BAX, E-кадгерин, β-катенин маркерларининг назоратдагига нисбатан камайганлиги аникланди. Бу апаптоз фаоллигининг
пасайганлиги, пролиферациянинг ошганлиги ва
уротелий адгезив хусусиятларининг камайганлигидан дарак беради. 2. Усма тукимасида ЦОГ-2 ва iNOS экспрессиясининг ошиши, усманинг кейинги ривожланишига ижобий шароит яратади. Яллигланиш жараёни фонида iNOS экспрессиясининг ошиши, усма
жараёни кечишига яллигланиш салбий таъсир
килганлигидан дарак бериши мумкин. 3. I гурухда p 53 ва Ki67, bcl - 2 ва BAX маркерлар орасида хамда II гурухда bcl – 2 ва Ki67, BAX, β-катенин маркерлари орасида кучли бевосита экспрессиянинг булиши яллигланиш фонида текширилган омилларнинг ва усма жараёни кечиши характери узгаришидан дарак беради.
83-86 132 27

Гепатоканцерогенезда иммун ва цитокин тизим бузилиши коррекциясида кулланиладиган иммуномодуляторлар

Г Касымова
Гепатоканцерогенез иммун тизимда дисбаланс хамда ФНО-α ва ИЛ-1β даражасининг реципрок узгаришлари билан кечади. Усма жараёнининг кучайиши билан бу узгаришлар янада чукурлашади. Гепатоканцерогенезда
доксорубицин ва ронколейкин ёки лактофлор
билан комбинацияланган фармакотерапияда
химия воситасининг иммун тизимига токсик
таъсирини камайтиради, усмага карши цитокин
тизимини активлаштиради. Бу усма жараёни
ривожланишини секинлаштириб, тажриба
хайвонларининг улим курсаткичини камайтирди.
79-82 142 29

Хомила ривожланишдан орқада қолиши шаклланишида йўлдош ўсиш омили ва нейроспецифик оқсил s100b ни ўзаро боғлиқлиги

Х Акрамова, А Джалилов
89 нафар оналар ва уларни болаларини текшириш асосида, улардан 40 нафар онадан нормал вазнли соғлом чақалоқ ва 49 онадан муддатдан аввал туғилган чақалоқларда PLGF ва S100b ни ўзаро боғлиқлигини хамда, хомила ривожланишдан орқада қолиши шаклланиши исботланди. Шу билан бир қаторда, олинган натижалар клиник симптомлар билан бирга чақалоқларни объектив саралашга ёрдам бериб, неврологик ўзгаришлар бўйича хавф гурухига
киритиш ва даволашни эрта бошлаш, реабилитацияга бўлган харажатни камайтиради.
75-78 341 69

Эрта ёшдаги болаларда пневмонияларда юрак-қон томир тизимидаги ўзгаришлар

Э Шамансурова, З Кутлумуратова, С Убайдуллаева, М Шайхова
Бу мақолада ўткир пневмония билан касалланган 120 та эрта ёшли болаларни текширувлари намоён килинган. Ҳамма болаларга клиник - лаборатор текширувлар қилинган. Бу текширув кўрсатдики, ўткир пневмония билан касалланган 85 % эрта ёшдаги болаларда юрак – қон томир системаси томонидан турғун ўзгаришлар бўлган, булар юрак миокардини яллиғланиши ва қон зардобида кардиоспецифик ферментларни кўтарилиши билан намоён булади.
72-74 244 42

15-18 ёшли болаларда ноинфекцион касалликлар хавф омиллари тошкент шаҳри мисолида

С Убайдуллаева, Н Тоирова, Н Саматова
Қуйидаги мақолада Тошкент шахрида яшовчи 15-18 ёшдаги ўсмир болаларда ноинфекцион касалликлар хавф омилларининг тарқалганлигини ўрганилган эпидемиологик текширувлар натижаси ёритилган. Юқори даражада кам харакатчанлик, туз
сезувчанлигини бузилиши, дислипидемия каби
омилларнинг тарқалганлиги, айниқса ноинфекцион касалликларга наслий моиллик эканлиги аниқланди. Олинган маълумотлар ўсмир болаларда сурункали ноинфекцион касалликларни олдини олиш ва кўп омилларнинг профилактикаси чораларини эрта бошланиши кераклигидан далолат беради.
68-71 209 39

Кам коронар захираси булган хомиладорлар абдоминал тугругида мультимодал комбинациялашган анестезия

А Семенихин, М Матлубов, Р Юсупбаев, О Ким
Кам коронар резерви булган хомиладорларни абдоминал тугрук жараёнида мультимодал комбинирланган анестезиянинг таккосллаб кулланилиши автоном нерв тизимининг кон айланиш тизими холатини «нормал хомиладорлик» диапозонига: яъни гемодинамиканинг гипокинетик типини физиологик мухим булган умумий периферик
томирлар каршилигининг пасайиши ва
миокарднинг кислородга талабини камайтириш
оркали эукинетик типга, автоном нерв тизими
тонусини – физиологик симпатикотонияга
утишига имкон берди.Утказилган текширишлар
шуни курсатдики, туккан аёлларда операциядан
кейинги даврда эукинетик ёки гемодинамиканинг шунга якин типига ва автоном нерв тизимининг оптимал тонуси сакланади, мустакил нафас тез тикланиб узайтирилган сунъий упка вентиляциясини талаб килмайди ва шу билан бирга операциядан
кейинги огриксизлантиришни юкори самарадорлигини таъминлаш имконини берди (эпидурал блокада).
64-67 1037 58

Оператив офтальмология махаллий анестезиясида новокаин ва лидокаинни таккослаш характеристикаси

Б Рахмонкулов, Н Бектемирова, А Мирахмедов, С Авезова, Т Абдухакимов
Катаракта (орттирилган) диагнози билан махаллий огриксизлантириш оркали операция килинган 49 бемор урганилди. Барча беморларга ретробульбар блокада ва юз нерви блокадаси кулланилди. Махаллий анестетиклардан новокаин ва лидокаин ишлатилди.
Огриксизлантириш давомийлиги лидокаин
кулланилган беморларда новокаинга караганда 2-3 баробар куплиги аникланди.
6-9 249 38

Болаликда гипоспадия сабабли жарроҳлик операцияси ўтказганларнинг ҳаёт сифатини баҳолаш

А Шамсиев, З Назарова, Д Атакулов, Ф Рахимов, С Ихматиллаев
Гипоспадия - ўғил болаларда сийдик чиқариш каналининг энг куп учраётган нуқсони бўлиб, барча урологик касалликларнинг 1-4% ини ташкил қилади.
Ишнинг мақсади: болаликда тана гипоспадия туфайли операция ўтказганларнинг ҳаёт сифатини баҳолаш.
Болаликда гипоспадиянинг тана тури билан 1990-2000 йилларда РИПИАТМ Самарқанд болалар жарроҳлиги филиалининг урология бўлимида жарроҳлик операцияси ўтказган 34 та 14 ёшдан катта беморларда муолажа сифати баҳоланди. Изланиш доирасида беморларнинг уруғдонларнинг функционал
ҳолати, уродинамика, ҳамда психологик ва сексуал ҳолати баҳоланди. Ёшига қараб, изланиш иштирокчилари 3 гуруҳга ажратилди. Текширув натижалари 4 (11.8%) иштирокчиларда стриктура сабабли пешобнинг чиқиши қийинлашгани кузатилди. Эякулят таҳлили 2 нафар иштирокчида олигоспермия ва 1 нафар беморда азоспермия аниқланди. Тест
натижаларига кўра, 13 нафар (76.5%) иштирокчиларда ҳаёт сифатида ҳеч қандай
сезиларли ўзгаришлар аниқланмади. Қолган 4
нафар (23.5%) беморларда ҳаёт сифатига сезиларли салбий таъсир кўрсатувчи омиллар аниқланди. Мазкур изланиш болаликда гипоспадия сабабли жарроҳлик операциясини ўтказган беморларнинг ҳаёт сифатини ўрганиш, ҳар бир ҳолатга индивидуал ёндошиб, даво
усулларини оптимизациялаш учун самарали ва
адекват эканлигини кўрсатди. Жарроҳлик операциясидан кейин беморлар уларнинг яқинлари билан психологик реабилитация ўтказиш муҳим.
56-60 140 51

Самарканд вилояти ахолиси уртасида мурожаат килганлар буйича охирги 10 йил давомида эндокрин касалликларнинг таркалиши

Т Мухамедов, С Исмаилов, Д Бердыкулова, С Габченко
Ушбу тадкикотда Самарканд вилоятида яшовчи ахоли уртасида эндокрин касалликларнинг таркалганлик курсаткичлари тахлили келтирилган. Бундан ташкари 2003-2012 йй. вилоят эндокринология диспансерида
руйхатда турган беморлар сони, янги аникланган
беморлар сонига нисбатан, ёши, жинси ва яшаш
жойи буйича камайиши, улим ва ногиронликнинг усиши келтирилган. Бу курсаткичлар ахолига курсатилаётган тиббий ёрдам курсатиш сифатини яхшилаш, беморларнинг фаол аникланишини, даволашни ва диспансер назоратини уз вактида утказишни такозо килади.
52-55 164 32

Quality of the life of patients after the transferred heart attack of the myocardium

К Мубораков, Э Шамансурова
Маколада 30та миокард инфаркти утказган беморлар устида текширишлар олиб борилди ва маълумотлар йигилди. Беморларни Миннесота суровномаси утказиш асосида маълумотлар йигилди. Беморларда реабилитация
тадбирлари утказилгандан кейин хает сифати
самарадорлиги яхшиланганлиги, касаллик белгилари камайганлиги ва функционал фаолияти ошганлиги шифокор назоратидаги беморларда курилди.
46-51 125 51

Перитонитнинг хар хил шаклларида нутритив терапия

Э Курбанов, Б Остонов, Т Абдихакимов, А Мирахмедов
Биз томондан 2011 – 2012 йилда Тошкент Тиббиет академияси 2 – реанимациясида турли шаклдаги перитонит билан етган 23 бемор урганилди. Урганилган беморлар икки гурухга ажратилди.
1 гурух - асосий (15 бемор) - асосий даво билан бир каторда биз томондан ишлаб чикилган нутрицион терапия дастури олиб борилди. 2 – гурух – назорат ( 8 бемор) – базис даво билан стационардаги анъанавий
озиклантириш дастури олиб борилди. Биз томондан ишлаб чикилган нутрицион дастур факат асосий гурухга олиб борилди. 1 – гурухдаги беморларга “Инфезол – 100” “Аминосол” 500.0 мл каби
алмаштирилмайдиган аминокислоталар эритмалари ва егли эмульсиялардан “Липорфундин” еки “Липовеноз” 10% 500.0 мл вена ичига бир суткага жунатилди. Беморларни урганиш шуни курсатдики, 1 – гурухдаги
беморларда умумий натижалар ва оксил
алмашинуви курсаткичлари анча тез тикланган.
41-45 171 51

Лапароскопик холецистэктомияда тромбоэмболик асоратларни олдини олиш

Н Ибрагимов, Э Курбанов, З Урунов, Р Шарипов, А Джелилов, Д Давыдов, Е Анашкина, Т Абдихакимов, А Мирахмедов
Ушбу маколада тромбоэмболик асоратларни профилактикасида НМГ ва НФГларни киесий куллаш куриб чикилган. Чунки тромбоэмболик асоратлар бемор хаети учун катта хавф тугдиради ва замонавий
тиббиетда долзарб муаммо хисобланади. Биз
утказган тажриба натижаларига кура надропарин
кальций ва энаксапарин натрийларнинг иккаласи
хам тромбоэмболик асоратларни профилактикасида баробар юкори самарали хисобланади. Энаксипарин натрий надропарин кальцийга караганда юкорирок геморрагик потенциалга эга. Шунинг учун коагулопатияси булган ва операциядан кейин кон кетишга мойиллиги булган беморларда надропарин
калъцийни куллаш максадга мувофик.
37-40 228 49

Гименолепидознинг клиник ва иммунологик таърифи

Т Вахобов, Д Саидахмедова, Л Качугина, Т Куркина, Ф Абдиев
Мазкур хисобот даврида гименолепидоз билан зарарланган шахслар орасида клиник ва иммунологик тадкикотлар утказилди. Копрологик усуллари ёрдамида гименолепидоз билан огриган 3-15 ёшдаги болалар текширилган эди. Изланишлар Узбекистон Республикаси хамда Россия Федерацияси ССВ ларига карашли Иммунология институтлари томонидан
кулланган 1 ва 2 боскич тестлари буйича
утказилди. Шу катори тана иссиклик нукталарининг биполяр фаолиятини Чжен-Цзю ташхисоти кулланди. Олинган натижалар шуни курсатдики, сог болалар гурухига нисбатан субклиник шаклида кечаётган гименолепидоз гурухида 11-та кон курсаткичиси
(лимфоцитларва Т-лимфоцитлар сони вафоизи,
Т-хелперларнинг сони, фитогемагглютининда
лимфоцитларнинг бласттрансформация реакцияси, А ва Е синф иммуноглобулинлар, Е – розетка тузувчи нейтрофиллар, Д – фагоцитозни утказадиган хужайралар ва Чжен-Цзю ташхисотнинг курсатгичлари) клиник шаклига нисбатан эса – 14 иммунологик реакциялик курсатгичлари буйича.
33-36 239 46

Замонавий боскичда болаларда йугон ичак тугма патологиясининг диагностикасида анъанавий рентгенологик текширишнинг роли

А Боднарь
Маколада сурункали кабзият билан огриган болаларда йугон ичагининг рентгенологик текшириш натижалари келтирилган. Колостаз клиник кечиши, ичаклар мотор-эвакуатор функциясининг бузилиши
билан огриган болаларнинг ривожланиш аномалияси баён этилган. Утказилган текширишлар сурункали кабзият билан огриган болаларда моториканинг бузилиши ва йугон – ингичка ичак рефлюкси билан кечадиган йугон ичак хар хил ривожланиш аномалиясининг булиши характерли эканлиги аникланди. Беморларда йугон – ингичка ичак рефлюксининг булиши, яъни йугон ичак махсулотларини ингичка ичакка утиши, огрикли абдоминал синдром ривожланишини таъминлайди.
28-32 151 41

Кардиология диспансерида артериал гипертензияда даволаш сифатини фармако – иктисодий тахлили

В Блихар
Маколада формуляр тизим вазифаси афзаллигини бахолаш максадида 2012 й. Тернополь шахри кардиология диспансерида артериал гипертензия билан даволанган 205 нафар бемор фармако-иктисодий тахлил натижалари курсатилган. Частотали, АВС, VEN, ва статистик тахлиллардан фойдаланилган. Маълум булишича, агар врачлар тамонидан асосий касалликни даволаш учун максадли
дорилар гурухи белгиланган нормативлар асосида кулланилса, маблагнинг куп кисми кушимча касалликларни даволаш учун етади.
14-27 316 67

Интраоперацион ут йуллари шикастланишида хирургик даволашнинг узига хос хусусиятлари

М Акбаров, З Курбаниязов, М Нишанов, К Рахманов, С Давлатов
Ут йуллари шикастланиши билан 103 нафар беморнинг хирургик даволаш натижалари тахлил килиб чикилди. Жигардан ташкари ут йулларининг тулик шикастланишида асосий операция булиб Ру буйича ГепЕА хисобланади, бу 64 нафар беморда бажарилди ва операциядан кейин узок даврда 95,3% беморда ижобий натижа курсатди. Ут йулларини кайта тикловчи
операциялар факатгина киррали шикастланишларда куллаш мумкин. Ут йуллари тулик шикастланишларида кулланилган ББА хаммасида операциядан кейнги даврда ут йулларининг чандикли стриктураси билан
якунланди. ГепДА хам даволаш натижаларини кониктирмади. Операциядан кейинги якин ва узок даврда 20,3% ва 36,4% беморларда асорат кузатилди. 33,9% беморга кайта операциялар бажарилди. Улим курсаткичи 5,8%ни ташкил этди
10-13 151 24

Хомиладорлик даврида цитомегаловирус билан инфицирланган болаларда цитокин спектр ва юрак уриш мароми ўзгарувчанлиги кўрсаткичларининг ўзаро боғлиқлик қонуниятларининг ўзига хослиги

Ш Агзамова, Ф Шакиров
Сурункали TORCH инфекциялари қайд этилган оналардан туғилган, она қорнида цитомегаловирус билан инфицирланган 35 нафар бола ва инфицирланмаган 25 нафарэрта ёшдаги болаларнинг кардиоритмографик ва иммунологик текшириш натижалари берилган.Она қорнида цитомегаловирус билан инфицирланишнинг болада спектрал
дифференциал белгилари топилган. Юрак уриш
мароми ўзгарувчанлигининг параметрлари ва
цитокин спектрининг кўрсаткичлари ўртасидаги
боғлиқлик аниқланган.