Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
124
АКСЕЛЕРАЦИОН УСУЛИДА ҚУЁНЛАРНИНГ КЛИНИК
КЎРСАТКИЧЛАРИ
Ф.Б.
Бахридинов
Қуёнчилик
селекцияси ва генетика маркази
Аннотация
:
Акселерацион технологияси йил давомида оптимал
шароитда қуёнларни туғдириш ҳисобига гўшт маҳсулдорлигини оширишга
ва сифатли мўйна олишга ёрдам беради. Йил давомида махсулот ишлаб
чиқариш уяларни иситиш ва қишда қуёнларни илиқ сув билан боқиш орқали
таъминланади.
Калит сўзлар:
она қуён, шароит, озиқлантириш, урчитиш, қуён
болалари, физиологик холати,
Кириш
Акселерацион усулидан фойдаланган ҳолда қуёнларни саноат
усулида кўпайтириш ҳозирги кунда Россия, Хитой, Германия, Украинада энг
фойдали уй бизнесидан бири ҳисобланади. Куёнлар икки она қуёнларга
мўлжанланган ярим автоматик мини комплексларда парвариш қилинади.
Улар қўллайдиган технология совуқ иқлимга мослаштирилган, бизнинг
иссиқ иклиммизга мос эмас, чунки миникоплекслар ёпиқ холда ишланган
ва уларда микроиқлим яратиш назарда тутилмаган. Биз ишлаб чиқадиган
технология усти ёпиқ атрофи очиқ (совуқ кунларда ёпилади) енгил
конструкцияли куёнхоналарда парвариш қилинади. Туғилган қуён
болалари онаси тагида уч ой боқилади ва уларнинг тирик вазни бу даврда
3 кг ошади, яшовчанлиги юқори бўлади ва фермер хўжаликлари ва ахоли
хонадонларига соғлом насли қуён етказиб бериш имкони бўлади. Бу ўз
навбатида қуёнлар импортини қамайтиради.
Тадқиқот материаллари ва услуб
Тошкент вилоятининг Қибрай туманидаги “Қуёнчилик селекцияси ва
генитика маркази”да республикада урчитилаётган қуёнларнинг биологик
хусусиятларини ва маҳсулдорлик кўрсаткичларини ўрганиш
бўйича
“Қуёнчилик селекцияси ва генетика маркази” томонидан тажриба ўтказиш
учун қуёнхоналарни тайёрлаш ишлари, жорий таъмирлаш ишлари амалга
оширилиб, ресурс тежамкор миниферма конструкцияси ишлаб чиқилди,
ясатилинди ва жихозланди.
Битта миниферма эгалладиган майдон 1,65 м
2,
иккита она қуён ва
20 қуён болаларига мўлжанланган (1
-
расм). Миниферма 52х42х32
туғириқхона, 42х34х15 хашак учун бўлим, 1,5 л сиғимга эга нипелли сувдон
ва 2,5 кг комбикормга мўлжанланган охур билан жихозланган.
Миниферманинг поли 1,2х1,2 см ячейкалик пўлат симли сетка билан
қопланган. Қуёнлар нажаси туника поддон орқали махсус идишга
йиғилади.
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
125
1-
расм. Миниферма 52х42х32
Бундай минифермалар очиқ жойларда, дарахтлар соясида
жойлаштиришга мўлжанланган ва хафтада бир
-
икки марта қуёнларни
озуқа ва сув билан таъминлаш ва йиғилган гўнгни тозалаш кифоя қилади.
Бундай минифермаларда қуёнлар ўзларини комфорт сезади.
Кузатувлар шуни кўрсатдики улар ёзда +40+45
0
С да ва қишда
-10-15
0
С
ўзларини яхши хис қилиши аниқланди.
Олинган натижалар
Чидамли ҳайвонларни аниқлаш учун қаршилик билан боғлиқ
физиологик кўрсаткичлар ҳам қўлланилади, бу мақсадлар учун тананинг
терморегуляция қобилиятидан фойдаланиш мумкин.
Тажрибажаги қуёнларнинг клиник кўрсаткичлари 1
-
жадвалда
келтирилган. Тажриба қуёнларнинг клиник кўрсаткичлари меъёрлар
даражасида бўлган, лекин гуруҳлар бўйича фарқланиш кузатилган.
Жадвал тахлили бўйича ҳаво ҳарорати +38
0
С бўлганда очиқ ҳавода
минифермада боқилган қуёнлар ўзларини яҳши хис қилишганлиги
кузатилди. Тоза ҳаво, озуқа ва сув билан доимий таъминот, стресс ҳолати
йўқлиги уларнинг клиник кўрсаткичларига ижобий таъсир кўрсатди.
Қуёнҳонада боқилган қуёнлардан она қуёнларнинг тана ҳарорати эрталаб
0,1; кундузи 0,2; кечқурин 0,3
0
С,
30-
кунлик ёш қуён болаларида
0,5; 0,3 и 0
0
С;
60-
кунлик ёш қуён
болалари
0,1; -0,4; 0,2
0
С. паст бўлганлиги кузатилди.
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
126
1-
жадвал
Тадқиқотдаги қуёнларнинг клиник кўрсатгичлари
Кўрсаткич
Очиқ ҳаво (минифермаларда)
Қуёнҳона
эрталаб
пешин
кечқурун
эрталаб
пешин
кечқурун
Она қуёнлар
Тана ҳарорати,
0
С
38,6±0,02
39
,2±0,021
38,9±0,019
38,7±0,02
39,4±0,021
38,6±0,019
Пульс, 1 мин
137±3,4
184±5,9
177±6,1
142±3,4
194±5,9
181±6,1
Нафас олиш,
1мин
89±5,2
121±4,8
114±6,7
92±5,2
129±4,8
124±6,7
30-
кунлик ёш қуён болалари
Тана ҳарорати,
0
С
38,5±0,014
39,0±0,02
39,1±0,016
39,0±0,014
39,3±0,02
39,1±0,016
Пульс, 1 мин
132±5,1
185±6,5
180±7,2
139±5,1
196±6,5
183±7,2
Нафас олиш,
1мин
79±3,1
117±2,9
98±4,3
89±3,1
131±2,9
118±4,3
60-
кунлик ёш қуён болалари
Тана ҳарорати,
0
С
38,4±0,011
38,9±0,23
38,7±0,02
38,5±0,011
39,3±0,23
38,9±0,02
Пульс, 1 мин
141±6,8
193±8,6
181±7,5
152±6,8
219±8,6
192±7,5
Нафас олиш,
1мин
94±5,3
129±4,9
121±5,6
98±5,3
141±4,9
136±5,6
90-
кунлик ёш қуён болалари
Тана ҳарорати,
0
С
38,8
±0,012
39,1±0,09
39,0±0,1
39,1±0,07
39,4±0,06
39,2±4,8
Пульс, 1 мин
137±5,2
162±4,1
148,3±6,4
142±6,1
188±7,3
169±6,3
Нафас олиш,
1мин
86±3,3
171±5,1
139±4,9
92±3,3
192±4,8
166±3,9
Очиқ ҳавода минифермадаги қуёнлар ўзларини тинч сезишган: она
қуёнларнинг пульс частотаси 8, 10, 4;
30-
кунлик ёш қуён болаларида
7, 11, 3; 60-
кунлик ёш қуён болалари
11, 23, 11 кам бўлган.
Тадқиқотимизда ҳаво ҳарорати +38
0
С бўлганда қуёнларнинг эрталаб
ва кундузги пульс ва нафас олиш частоталари орасида боғликлик
мавжудлиги аниқланган ва олинган маълумотлар натижасида қуёнларнинг
иссиқга чидамлик даражаси аниқланган (2
-
жадвал).
Натижада очиқ ҳавода
боқилган қуёнларнинг чидамлик даражаси қуёнҳонада боқилган
қуёнларникидан она қуёнларда 43,7%,
30-
кунлик ёш қуён болаларида
60,4% ва 60
-
кунлик ёш қуён болаларида 11,7% юқори бўлган.
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
127
2-
жадвал
Тажриба қуёнларнинг иссиқга чидамлик даражаси (n=10)
Қуёнлар
гуруҳи
Тажриба гуруҳлар
фарқи +,
-
II
I
Она қуёнлар
465,41±86
,2
670,01±102,5
-204,6
30-
кунлик ёш қуён болалари
423,51±77,9
679,39±99,6
-255,88
60-
кунлик ёш қуён болалари
661,3±91,7
739,29±113
,1
-77,99
90-
кунлик ёш қуён болалари
792,9±99,7
896,5±81,6
-103,6
Қуёнларни
клиник кўрсаткичларини ўрганиш натижасида
тажрибадаги қуёнларнинг иссиқ иқлим шароитида чидамлик
(адаптация) коэффициенти аниқлади
(3-
жадвал
).
3-
жадвал
Тажриба қуёнларнинг адаптация коэффициенти
(n=10)
Қуёнлар
гуруҳи
Тажриба гуруҳлар
фарқи
+,-
II
I
Она қуёнлар
2,374±0,23
2,420±0,18
-0,046
30-
кунлик ёш қуён
болалари
2,439±0,19
2,479±0,11
-0,04
60-
кунлик ёш қуён
болалари
2,385±0,15
2,458±0,13
-0,073
90-
кунлик ёш қуён
болалари
2,0±0,12
2,1±0,09
-0,1
Бу кўрсаткич бўйича ҳам очиқ ҳавода минифермаларда боқилган
қуёнлар устунлик қилган.
Иссиқлик баланси:
5º С ташқи ҳароратда қуёнининг тана ҳарорати 37,5° С бўлади.
10º С ташқи ҳароратда қуёнининг тана ҳарорати 38º С бўлади.
20ºС ташқи ҳароратда қуёнининг тана ҳарорати 38,7º
C
бўлади.
30-
35ºС ташқи ҳароратда қуёнининг тана ҳарорати 40,5ºС бўлади.
40º
C
ташқи ҳароратда эса қуёнининг тана ҳарорати 41,6º
C
бўлади.
Бундан ташқари қуённинг жун қопламидан келиб чиқиб тана
ҳарорати турлича бўлади, масалан шиншила зотларида тана ҳарорати
38,5-
39,5º ташкил қилса, уларнинг елка қисмидаги ҳарорати 34,7º
C,
ёнбошида 34ºС, сон қисмида 33,5ºС, ангор қуён зотлари эса 35,4ºС; 35,8ºС;
36ºС бўлади.
Хулосалар
1.
Минифермаларда қуёнлар ўзларини комфорт сезади. Кузатувлар
шуни кўрсатдики улар ёзда +40+45
0
С да ва қишда
-10-25
0
С ўзларини яхши
хис қилиши аниқланди.
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
128
2.
60
кунлик
акселерат
қуён
болалари
тна
ҳарорати
тенгдошларникидан 0,3
0
С га пастроқ бўлган, юрак уруши 9,1%, нафас
олиши 9,0% юқори кўрсаткичга эга бўлди. Акселерация усулида
минфермаларда парвариш қилинган қуёнлар камроқ стрессга чалинишини
ҳулоса қилсак бўлади.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати:
1.
Хидиров К.И., Баҳриддинов Ф.Б., Асраев У.Н., Мансуров О.М.,
Маманов Д.Ш. “Аҳоли ҳонадонларида қуёнларга микроиқлим яратиш ва
озиқлантиришни ташкил қилиш бўйича” ТАВСИЯНОМА 2023
2.
Хидиров К.И., Рузиев Р.И., Юлдашев Д.Қ. “Фермер хўжаликларида
қуёнларни боқиш технологияси”
номли мақола «Chorvachilik va naslchilik
ishi» ж. №
-
4. Тошкент 2022 й.
3.
Рузиев Р.И., К.И.Хидиров “Турли зотлардаги қуёнларнинг ўсиши,
ривожланиши ва гўшт маҳсулдорлиги” Илм
-
фан тараққиётида замонавий
методларнинг қўлланилиши мавзусидаги илмий онлайн конференция
тўплами 2022 йил 27
-
июнь, 24
-(06)-
сон.
4.
Хидиров К.И., Рузиев Р.И., Юлдашев Д.Қ. “Фермер хўжаликларида
қуёнларни боқиш технологияси”
номли мақола «Chorvachilik va naslchilik
ishi» ж.
№
-
4. Тошкент 2022 й.
5.
Юлдашев Д.Қ, Аллашев Ф.С.
“
Қуёнлар
қонининг морфологик ва
биокимёвий кўрсаткичлари”. Ветеринария медицинаси журнали, 2023 й.,
3-
сон, 32
-
34 бет.
