Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
129
TAJRIBADAGI ZOTDOR QUYONLARNING QON K
O‘
RSATKICHLARI
Allashev Farrux Serverovich
Quyonchilik seleksiyasi va genetika markazi kichik ilmiy xodimi
Yusupov Otajon Y
o‘
ldosh
o‘g‘
li
Samarqand davlar veterinariya meditsinasi, chorvachilik va biotexnologiyalari
universiteti Toshkent filiali (PhD) tayanch doktoranti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada chet eldan keltirilgan Kaliforniya zotiga
mansub
erkak quyon bolalarining qon tarkibidagi shaklli elementlarni tahlil qilindi
va bu k
o‘
rsatkichlar quyonlarning tashqi muhitga moshlashuvchanligi k
o‘
rsatiladi.
Kalit s
o‘
zlar:
Gemotologik k
o‘
rsatkichlar, eritrosit, gemoglabin, leykotsit,
Kaliforniya zori, erkak quyon, ur
g‘
ochi quyon.
Abstract:
In this article, the shape elements in the blood of male rabbits of the
California breed imported from abroad were analyzed, and these indicators show
the adaptability of rabbits to the external environment.
Keywords:
Hematological parameters, erythrocyte, hemoglobin, leukocyte,
Californian bull, male rabbit, female rabbit.
Kirish
Har bir chorvador x
o‘
jalik yuritishda oqilona usullarni q
o‘
llashni, ya
’
ni kam
xarj texnologiyalarni joriy etish evaziga sifatli, raqobatbardosh eksportbop
maxsulot etishtirish y
o‘
llari t
o‘g‘
risida izlanishlar olib borishlari kerak. Fermer
x
o‘
jaliklarida, aholi xonadonlarida, yordamchi x
o‘
jaliklarda quyonchilikni
rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Buning uchun barcha toifadagi
x
o‘
jaliklarda imkoniyatlar etarli.
Onalik sifati va uyadagi quyonlarning yashovchanligi quyonlarni
seleksiyalashda muhim belgi hisoblanadi. Quyonlarda onalik sifatining namoyon
b
o‘
lishini
o‘
rganish nafaqat shaxsiy tomorqa quyonchilik x
o‘
jaliklari uchun, balki
sanoat miqyosidagi quyonchilik tarmo
g‘
i uchun ham muhim sanaladi. Quyon
bolalari
o‘
n kunlik yoshigacha k
o‘
zi yumiq holda b
o‘
ladi. 19-20 kunligidan uyadan
chiqib, mustaqil ravishda ozuqa granulalarini yeya boshlalaydi. Agar ona quyon
bolalarini yetarlicha emizmasa, uya juda issiq b
o‘
lsa, yoki harorat juda past b
o‘
lsa
quyon bolalari uyadan ertaroq chiqishlari ham mumkin.[ 2. 223 b].
Tarkibida oqsil miqdori q
o‘
y, mol, ch
o‘
chqa g
o‘
shtlariga qaraganda yuqori,
vitamin va minerallari k
o‘
p. Quyon g
o‘
shti tarkibidagi vitaminlar va temir, fosfor,
kobalt, marganets, ftor, kaliy moddalarini boshqa hech qaysi g
o‘
sht bilan
tenglashtirib b
o‘
lmaydi.[4. 7-9 b]
Quyonlarning b
o‘g‘
ozlik davri qisqa b
o‘
lganligi jihatidan boshqa turdagi
qishloq x
o‘
jaligi hayvonlaridan keskin farq qiladi. Ular embrion davrida va
tu
g‘
ilgandan keingi dastlabki 3-3,5 oy ichida jadal
o‘
sadi 4-5 oylik yoshida voyaga
yetadi va quyon bolalari beradi. Yil davomida intensiv bola olishda foydanalinsa
o‘
rtacha 72-80 kg g
o‘
sht ishlab chiqarish mumkin.[3. 10-15 b].
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
130
Quyonchilik seleksiyasi va genetika markaziga olib kelingan,Kaliforniya
populyasiyadagi quyon bollalarining qon taxlili Toshkent viloyatining Qibray
tumani Quyonchilik seleksiyasi va genetika markazi laboratoriyasida qonning
gematologik k
o‘
rsatkichlari zamonaviy Mindray BC-20s avtomatik gematologik
(analizatorda) qon k
o‘
rsatkichlarini
o‘
rganildi.
Qon organizmda juda muhim k
o‘
plab murakkab funksiyalarni bajaradi,
moddalar almashinuvi jarayonida qatnashib organlar va t
o‘
qimalarni t
o‘
yimli
moddalar bilan ta
’
minlaydi. Organizmda suv me
’
yorini ushlab turadi va
hujayralarda kechayotgan jarayonlarga oziq moddalar va suv ta
’
minotini, shu
bilan birga moddalar termoregulyasiyasini hamda transportirovkasini amalga
oshiradi. SHu bois tadqiqotlarda tajribadagi,Kaliforniya populyasiyadagi ur
g‘
ochi
va erkak quyon bolalarini qonini tarkibini
o‘
rganish katta ilmiy va amaliy
ahamiyat kasb etadi.
Tajribamizning asosiy vazifalaridan biri quyonlar qonining gematologik va
biokimyoviy
tarkibi
k
o‘
rsatkichiga
qarab
ularni
tashqi
muhitga
moslashuvchanligi, t
o‘
la qiymatli oziqlantirishning qonning gematologik,
biokimyoviy k
o‘
rsatkichlariga hamda rezistentligi (chidamlilik darajasi) tashqi
muhitga moslasha olishiga baho berish mumkin.
1-jadval
Kaliforniya zotiga mansub erkak quyon bolalarining qon gematologiyasi
va bioximiyasi n=10
K
o‘
rsat-
kichlar
Jinsi
Zotdor-
ligi
Gemo-
globin,
%
Eritro-sitlar,
ml 8/ml
3
Leyko-
sitlar,
ming/ml
3
С
a,
mg%
F,
mg%
Jami
Erkak
Kaliforniya
723
5,43
697,0
52,2
71
O‘
rtacha
-
-
72,3
5,3
697,
5,22
7,1
Sx=
-
-
1,075
0,08
0,06
0,09
0,14
Cv%
-
-
4,704
4,84
2,71
5,48
6,12
1-jadvalni taxlil qilganimizda qondagi gemoglobin miqdori,Kaliforniya
ur
g‘
ochi populyasiyadagi yosh quyonlarda
o‘
rtacha 71,5
±
1,128 g, %-ni, erkak
quyon bolalarida
72,3±1,075
g, %-ni tashkil qildi. Tajriba boshida qon tarkibidagi
gemoglobin miqdori 1,1% farq qilib, tajriba boshida katta farq b
o‘
lmadi. Qondagi
eritrotsit va leykotsitlar miqdori esa ikkala jinsdagi quyon bolalarida unchalik
katta
o‘
zgarishlar sezilmaganligini ularning
o‘
rtacha k
o‘
rsatkichi qon tarkibidagi
eritrotsitlar miqdori 5,45
±
0,17- mil/ml
3-
dan 5,43
±
0,08 mil/ml
3-
ni yoki b
o‘
lmasa
0,37%-ni tashkil qildi, leykotsitlar miqdori b
o‘
yicha esa quydagicha b
o‘
ldi
6,78
±
0,10-5,22
±
0,06 ming/ml
3
–
ni tashkil qildi.
YOsh quyonlarning gematologik
k
o‘
rsatkichlari fiziologik me
’
yor darajasida b
o‘
ldi.
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
131
Xulosa
Tajribamizda chetdan olib kelingan Kaliforniya zotiga mansub erkak va
ur
g‘
ochi quyonning avlodlarini qonining gemotologik k
o‘
rsatkichlari
o‘
rganildi.
Xulosa qilib aytganda quyonlar qonining meyorida b
o‘
lishi ularga t
o‘
la qiymatli
ratsion asosida berilganda yuzaga kelishi va ularning tashqi muhitga tez
moslashishini taminlab berdi.
Foydalanilgan adabiyotlar r
o‘
yxati:
1. K.I.Xidirov, F.S.Allashev, Tajribadagi mahalliy populyasiyadagi
quyonlarning tana ekstereri k
o‘
rsatkichlari Chorvachilik va Nasilchilik ishi
jurnali
, №1,
mart Toshkent 2023 y
2. Plotnikov, V.G., Firsova N.M. Quyonlarni k
o‘
paytirish, oziqlantirish va
saqlash.
–
M.: Agopromizdat, 1989.
–
223 b.
3. R.I.Ruziev, D.Q.Yuldoshov, K.I.Xidirov, F.B.bahriddinov, F.S.Allashev
QUYONLARNI SAQLASH, OZIQLANTIRISH VA NASLCHILIK ISHLARI
MONOGRAFIYA “FAN ZIYONET”
NASHRIYOTI Toshkent 2023 10-15.b.
4. Xolmatov A.X Quyonchilik 100 kitob t
o‘
plami 81-kitob 2021y 7-9 b.
