Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
146
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA INNOVATSION
TEXNOLOGIYALARNI SHAKLLANTIRISH VA RIVOJLANTIRISH
TENDENSIYALARI
G.B. Amanturdiev, N.G. Amanturdieva, D.G. Amanturdieva
O‘
zbekiston Respublikasi Toshkent viloyatidagi
“
Astraxan davlat texnika
universiteti
”
filiali
Annotasiya:
Ushbu maqolada mamlakatimizda 2022
–
2023-yillarda nashr
qilingan darcliklar va chop etilgan turli
o‘
quv va ilmiy maqolalardan foydalanib,
olib borilgan izlanishlarni tahliliy qayta ishlashga asoslangan b
o‘
lib, chorva
mollaridan olingan mahsulotlar ishlab chiqarishning innovatsion texnologiyalari
sarhisob qilingan. Shu bois innovatsiyalar faoliyati mahsulot ishlab chiqarish agrar
sanoatida samaradorligining k
o‘
rsatkichlarini natijalarini tahlil va monitoring
qilish keltirilgan.
Kalit
s
o‘
zlar:
Agrar
sanoati,
innovatsion,
raqobatbardoshlik,
kommunikatsiya vositalari, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik, innovatsion
faoliyat, innovatsion loyiha, innovatsion mahsulotlar, innovatsion texnologiya,
fermerlik, iqtisodiy samaradorlik, shorvachilikda innovatsiya.
Аннотация
:
В данной статье обобщены инновационные технологии
производства продуктов животноводства на основе аналитической
обработки исследований, выполненных с использованием учебников и
научных статей, опубликованных в нашей стране в 2022–2023 годах.
В статье представлен анализ и мониторинг результатов, отражающих
эффективность внедрения инновационных решений в сельскохозяйственной
отрасли производства продукции.
Ключевые
слова:
аграрная
отрасль,
инновации,
конкурентоспособность, средства связи, малый бизнес и частное
предпринимательство, инновационная деятельность, инновационный
проект, инновационная продукция, инновационные технологии, фермерство,
экономическая эффективность, инновации в молочном животноводстве.
Abstract.
This article, based on analytical processing of research conducted
using textbooks and various educational and scientific articles published in our
country in 2022
–
2023, summarizes innovative technologies for the production of
livestock products.
Therefore, an analysis and monitoring of the results of innovation
performance indicators in agro-industrial production is presented.
Keywords:
Agricultural industry, Innovation in livestock farming, innovative,
competitiveness in the industry, communication tools, small business and private
entrepreneurship, innovative activity, innovative project, innovative products,
innovative technology, farming, economic efficiency.
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
147
Kirish
O‘
zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 8-fevraldagi PQ
–
120-son
O‘
zbekiston Respublikasida chorvachilik sohasi va uning tarmoqlarini
rivojlantirish b
o‘
yicha 2022
–
2026-yillarga m
o‘
ljallangan dasturi tasdiqlandi.
Mazkur qarorda chorvachilik sohasi va uning tarmoqlarini jadal
rivojlantirish, respublika aholisini oziq-ovqat mahsulotlari bilan barqaror
ta
’
minlash va ishlab chiqarish imkoniyatlarini kengaytirish b
o‘
yicha ustuvor
maqsad va vazifalarni belgilashga qaratilgan
[1].
Bundan tashqari, Qishloq x
o‘
jaligini 2030 yilgacha rivojlantirishning
ustuvor y
o‘
nalishlari, jumladan, agroinnovatsion
g‘
oyalarni joriy etish, mehnat
unumdorligini oshirish va mahsulot sifatini oshirishni belgilab beruvchi Qishloq
x
o‘
jaligini rivojlantirish strategiyasi qabul qilindi.
Bugungi kunda respublikamizda jami 18032 ta chorvachilik x
o‘
jaliklari
mavjud b
o‘
lib, shundan 7614 tasi qoramolchilik, 3263 tasi q
o‘
y va echkichilik,
142 tasi yilqichilik, 52 tasi tuyachilik, 1163 tasi parrandachilik, 4829 tasi
baliqchilik, 715 tasi asalarichilik va 254 tasi quyonchilik y
o‘
nalishida tashkil
etilgan [2].
O‘
zbekiston Respublikasi Qonuni Qonunchilik palatasi tomonidan 2020-yil
7-aprelda qabul qilingan va Senat tomonidan 2020-yil 19-iyunda ma
’
qullangan.
Tadqiqotning maqsadi va vazifalari
Chorvachilik va uning tarmoqlarida ozuqa bazasini mustahkamlash hamda
ozuq-ovqat ishlab chiqarish salohiyatini oshirishda quyonchilik tarmo
g‘
i ham
alohida
o‘
rin egallagan. Xozirda mamlakatimizda quyonchilik tarmo
g‘
ini yanada
rivojlantirish va kooperatsiya tizimi asosida mahsulot ishlab chiqarish hajmini
k
o‘
paytirishda yangi innovacion texnologiyalarini qollash kerak b
o‘
ladi.
Qishloq x
o‘
jaligi korxonalari, ayniqsa, chorvachilik tarmo
g‘
ida innovatsion
texnologiyalarni joriy qilmasdan turib, samaradorligini oshirish mumkin emas.
S
o‘
nggi
o‘
n yilliklarda texnologik tuzilmaning (jarayonning) faol
shakllanishi va rivojlanishi sodir b
o‘
ldi, uning asosini biotexnologiya, genetik
muhandislik,
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari,
nozik
kimyo,
nanotexnologiyalar, yangi materiallar, muqobil energiya va boshqalar tashkil
etadi.
Axborot-texnika va kommunikatsiya vositalarini rivojlantirishdagi
muvaffaqiyatlar qishloq x
o‘
jaligi ishlab chiqarishiga innovatsiyalarni joriy etishga
b
o‘
lgan munosabatni qayta k
o‘
rib chiqishni taqozo etmoqda.
Ma
’
lumotlar natijalarini tahlilini yi
g‘
ishda va ularga ishlov berishda hamda
naslchilik ishlarini qayd etib borishda zootexnikaviy jarayonini avtomatlashtirish
hamda modertnizaciyalash kerak[3].
Innovatsiya
–
fuqarolik muomalasiga kiritilgan yoki shaxsiy ehtiyojlar
uchun foydalaniladigan, amaliyotda q
o‘
llanilib katta ijtimoiy-iqtisodiy samaraga
erishishiladigan mahsulotlar miqdor va sifat jihatini oshirishni ta
’
minlaydigan
hamda joriy qilingan yangilikga aytiladi.
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
148
Materiallar va tadqiqot usullari
Chorvachilikda innovatsion texnologiyalarni rivojlantirishning
o‘
ziga xos
nozik jihatlarni mavjud b
o‘
lib, ularni
o‘
zlashtirish uchun uzoq vaqt talab etiladi.
Shunday qilib xozirgi chorva hayvonlarning yangi zotlari va turlarini
yaratish uchun 30 yildan 40 yilgacha vaqt ketadi.
Import qilingan naslli mollarning genetik jihatdan yangilangan naslli podasiga
ega b
o‘
lishda va
o‘
zimizning reproduktiv naslchilik x
o‘
jaliklarini tarkibini yaratishda,
elita sigirlardan olingan embrion transplantasiyasi uslubidan unumli foydalanib
naslchilik selektsiya sur
’
atini tezlashishi bilan bo
g‘
liqdir.
Tadqiqot natijalari
Embrionlar transplantaciyasi
–
bu innovatsion biotexnologik usul b
o‘
lib, u
yuqori qiymatda ega zotdor madaniy hayvonlar (donorlar) bachadonshdan
k
o‘
plab embrionlarni rivojlatirib va keyinchalik bir yoki bir nechta embrionlarni
olib kamroq qiymatga ega (resipiyentlarga) hayvonlarga k
o‘
chirib
o‘
tkazish orqali
k
o‘
plab yuqori mahsuldor hayvonlar tarkibni yaratish bilan birga hayvonlar
guruhini takomillashtirish imkonini beradi [5].
Mutaxassislarning ta
’
kidlashicha, bugungi kunda AQSh, Braziliya va Yangi
Zelandiya mamlakatlarida hayvonlarni klonlash innovacion texnologiyasi tobora
keng rivojlanmoqda. Klonlash
–
bir individning jinsiy aloqaziz avlodidan tashkil
topgan individlar guruhiga aytiladi.
O‘
zbekiston bozorlarida chorva mollarini k
o‘
paytirish va ishlab chiqarilgan
g
o‘
sht va sut hajmini oshirish uchun ushbu texnologiyadan foydalanishga hali
tayyor emas. Sababi shundaki, ushbu texnologiyalardan foydalanish juda
murakkab va k
o‘
p e
’
tibor talab qiladigan jarayon b
o‘
ladi.
Buning uchun birinchi navbatda embrion k
o‘
chirish va muvoffaqiyatli
uru
g‘
lantirishni yaxshilab
o‘
rganish va q
o‘
llashni
o‘
zlashtirib olish kerak va
shundan keyingina hayvonlarning klonlarini yaratish haqida
o‘
ylashingiz
mumkin [6].
Avstriyaning Vena tibbiyot universiteti mutaxasislari bilan hamkorligida
O‘
zbekiston Respublikasi olimlari
o‘
rtasida SARS-CoV-2 virusiga qarshi
immunitetli sut olish loyihasi amalga oshirilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi
huzuridagi Xalqaro molekulyar allergologiya markazining Biotexnologiya va
qiyosiy tibbiyot guruhi olimlari Xitoy-
O‘
zbekiston ZF-UZ-VAC2001 vaksinasi bilan
emlangan sigirdan immun sutining tajriba namunalari olindi.
Olingan immunitet suti SARS-CoV-2 virusini inson hujayrasining
ACE-2 retseptorlari bilan bo
g‘
lanishini zararsizlantirish qobiliyatiga ega, bu
virusning hujayralarga kirishi va k
o‘
payishi ehtimolini kamaytiradi.
Immunitetli sut va undan tayyorlangan mahsulotlar ishlab chiqarishga keng
miqyosida foydalanish uchun tavsiya etilishi mumkin.
Ma
’
lumkiy Agrar sanoatida uqori samaradorli il
g‘
or innovatsion
texnologiyalaridan keng miqyosda foydalanish va joriy qilmoq hamda
mahsulotlarni sifat va miqdor k
o‘
rsatkichi oshirish, birgalikda parallel ravishda
ilm-fan nuqtai nazardan maqsad sari izlanishlar natijasida utuqlarga erishish ham
inobatga olinishi zarur [4].
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
149
Buning uchun qishloq x
o‘
jaligida qaysi tarmoqlarni rivojlantirish
kerakligini aniq belgilab, soha egalarini etakchi xorijiy ulmiy tashkilotlarga qisqa
muddatli ilmiy stajirovkalarda mukammal tayyorlab kadrlarni tayyorlash, qayta
tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini yaratish lozim.
Xulosa
Xozirgi zamon talabi shuni taqovoza qiladikim, Innovatsion
texnologiyalarni barqaror ravishda rivojlantirishning birdan-bir ti
o‘
li mahsulot
etishtirish va tubdan yangi turlarini yaratish uchun ilmiy tadqiqot natijalaridan
foydalanish, yangi innovatsion texnologiyalarni yaratish va q
o‘
llash bilan bo
g‘
liq
mamlakatning innovatsion muhitini shakllantirish va rivojlantirish hisoblanadi.
Hayvonlarni oziqlantirishda foydalanishda funktsional ozuqalar sezilarli
darajada tejashga olib kelishi mumkin, hamda ularning
o‘
sish va rivojlanish
fiziologik xolatiga ijobiy ta
’
sir k
o‘
rsatadi, mollarning yuqori reproduktiv
xususiyatini oshiradi va turli oziqalarni organizmni
o‘
zlashtirish unumdorligi
ortadi.
Shu bois innovatsion texnologiyalar barcha uslublari va vositalarni
mujassam
o‘
zida ifodalaganligi sababli chorvachilikda mahsulot ishlab
chiqarishni t
o‘
liq modernizatsiya qilish va innovatsion joriy etishni jarayonida
ilm-fan bilan bo
g‘
liq xolda ra
g‘
batlantirish mexanizmlarini takomillashtirish
maqsadga muvofiqdir.
Xulosa qilib aytganda, qishloq x
o‘
jaligi korxonalari (kichik biznes, xususiy
tadbirkorlar va fermer x
o‘
jaliglari) chorvachilik tarmo
g‘
ida innovatsion
texnologiyalarni joriy qilmasdan turib, iqtisodiy samaradorligini oshirish
mumkin emas. Chunki aholini jadal
o‘
sishini inobatga olgan xolda, ularni g
o‘
sht va
sut mahsulotlariga b
o‘
lgan talabini qondirish uchun uqori samara beradigan
texnologiyalaridan foydalanish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Mirziyoev SH. M/
O‘
zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 8-
fevraldagi PQ-120-son qarori.
2.
O‘
zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 23-
oktabrdagi “2020
-
2030-yillarda
O‘
zbekiston Respublikasi qishloq x
o‘
jaligini rivojlantirish
strategiyasini tasdiqlash t
o‘g‘risida”gi PF
-5853-son qarori
3.
Qonunchilik palatasi tomonidan 2020-yil 7-aprelda qabul qilingan. Senat
tomonidan 2020-yil 19-iyun kuni ma
’
qullangan.
O‘
zbekiston Respublikasi qonuni.
4. Amanturdiev G.B.
–
q.x.f.n., dotsent,
O‘
zbekiston Respublikasi Toshkent
viloyatidagi
“
Astraxan davlat texnika universiteti
”
filiali.
5. Yekaterina Zimina.
«IN VITRO Rossiya» (Voronejskaya obl.,
transplantasiya embrionov, iskusstvennoye osemeneniye, reproduksiya KRS).
6. Wilmut, I., & Taylor, J. (2018). Cloning After Dolly. Cellular
Reprogramming. 20(1): 1-3. doi:10.1089/cell.2018.29011.psiw.
