Authors

  • Odinabonu Qahramonova

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.science-research.33727

Keywords:

Society sociology history development social.

Abstract

Modern sociology as a science was not formed from scratch, it was preceded by centuries of searching for the truth about what human society is and what place a person occupies in it. The effectiveness of sociology relies on the broad resonance of the results, the understandable explanation of the current problems of everyday life. In this scientific article, we will reflect on the history of the formation of the science of sociology.

background image

ISSN:

2181-3906

2024

International scientific journal

«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»

VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

43

SOTSIOLOGIYA FANINING SHAKLLANISH TARIXI

Qahramonova Odinabonu

Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o’zbek tili va adabiyoti universiteti,

O’zbek tili ta’limi fakulteti, Ijtimoiy-gumanitar fanlar kafedrasi,

Sotsiologiya yo’nalishi 1-bosqich talabasi.

https://doi.org/10.5281/zenodo.11480691

Annotatsiya.

Zamonaviy sotsiologiya fan sifatida noldan shakllanmagan, undan oldin

asrlar davomida haqiqatni izlash, insoniyat jamiyati nima va unda inson qanday o'rin egallashi
haqida. Sotsiologiyaning samaradorligi natijalarning keng rezonansiga, kundalik hayotning
dolzarb muammolarini tushunarli tushuntirishga tayanadi. Ushbu ilmiy maqolada sotsiologiya
fanining shakllanish tarixi haqida fikr yuritamiz.

Kalit so’zlar:

Jamiyat, sotsiologiya, tarix, rivojlanish, ijtimoiy.

HISTORY OF THE FORMATION OF THE SCIENCE OF SOCIOLOGY

Abstract.

Modern sociology as a science was not formed from scratch, it was preceded by

centuries of searching for the truth about what human society is and what place a person occupies
in it. The effectiveness of sociology relies on the broad resonance of the results, the understandable
explanation of the current problems of everyday life. In this scientific article, we will reflect on the
history of the formation of the science of sociology.

Key words:

Society, sociology, history, development, social.

ИСТОРИЯ СТАНОВЛЕНИЯ НАУКИ СОЦИОЛОГИИ

Аннотация.

Современная социология как наука формировалась не на пустом месте,

до этого она веками была поиском истины о том, что такое человеческое общество и
какое место в нем занимает человек. Эффективность социологии опирается на широкий
резонанс результатов, понятное объяснение актуальных проблем повседневной жизни. В
этой научной статье мы поразмышляем над историей становления науки социологии.

Ключевые слова:

Общество, социология, история, развитие, соц.


Kirish

Jamiyat o'z tarixida shakllanish va rivojlanishning ko'plab bosqichlarini boshdan

kechirdi. Qadim zamonlardan to hozirgi kungacha. Va shu vaqt ichida yangi ijtimoiy
institutlarning paydo bo'lishi, jamiyatning ijtimoiy tuzilishidagi o'zgarishlar, tushuntirish va
jamiyat rivojlanishining yangi nazariyalarining paydo bo'lishini talab qiladigan ijtimoiy
faktlarning paydo bo'lishi doimiy jarayon bo'lib o'tdi. Davom etayotgan o'zgarishlarning
mohiyatini tushuntirish uchun ijtimoiy o'zgarish va rivojlanish jarayonini o'rganishga doimiy
ravishda yangi va yangi yondashuvlar paydo bo'ldi.

Adabiyotlar tahlili
Frantsuz faylasufi Ogyust Kont yosh ilm-fan rivojlanishining asosiy yo'nalishlarini

jamiyatning rivojlanish qonuniyatlari to'g'risida to'liq tushuntirishga va asoslashga muvaffaq
bo'ldi. U o'rganilayotgan ijtimoiy hodisalarni empirik o'rganishga intildi. Uning fikriga ko'ra,
ijtimoiy hayot muammolarini samarali hal qilish uchun ijtimoiy fan tabiiy fanlarda qo'llaniladigan
usullardan foydalanishi kerak. Dastlab u o'z fanini ijtimoiy fizika, keyinchalik esa sotsiologiya deb
atagan.


background image

ISSN:

2181-3906

2024

International scientific journal

«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»

VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

44

Uning fani ikki qismdan iborat edi: ijtimoiy statika va ijtimoiy dinamika.
Ularning nomidan allaqachon jamiyatning rivojlanish jarayonini o'rganish yo'nalishlari

aniq:

Jamiyat tuzilishini o'rganish, go'yo hozirgi paytda rivojlanishda to'xtab qolgan muzlatilgan

holatda.

Ijtimoiy o'zgarish jarayonlarini o'rganish.
Shu ma'noda, u sotsiologiyada biologik yo'nalishning asoschilaridan biri bo'lgan ingliz

olimi Gerbert Spenserning asarlarida davom etdi. Jamiyat, Spenserning fikriga ko'ra, biologik
organizmdir har bir ijtimoiy institut (organ) ma'lum funktsiyalarni bajarish uchun javobgardir va
butun jamiyat hayotiga hissa qo'shadi.

1

Spenser jamiyatning rivojlanish jarayoni va biologik organizmning rivojlanish jarayoni

o'rtasidagi farqni ularning faoliyatining maqsadi va xususiyatlari deb hisoblagan. Biologik
organizmning qismlari uning hayotiy faoliyatini ta'minlash uchun mavjud. Ijtimoiy organizm
jamiyat, ya'ni umuman organizm o'zining "qismlari" - alohida a'zolari manfaati uchun mavjudligi
bilan ajralib turadi.

Xulosa
Jamiyat, evolyutsionistlar nuqtai nazaridan, individual shaxslar, hujayralar yig'indisi emas,

balki individualdan yuqori yaxlitlik bo'lgan organizmdir. Jamiyat evolyutsiyaning ma'lum bir
bosqichida,

evolyutsiyaning

yagona

qonunlari

individual

organizmlarni

yaratishdan

"superorganizmlar" ni yaratishga o'tganda paydo bo'ladi, ya'ni odamlar va hayvonlar
hamjamiyati. Evolyutsionizmning yorqin vakillari O. Komte va G. Spenser edi.


REFERENCES

1.

Aron Raimon sotsiologik fikrning rivojlanish bosqichlari, M., 1999

2.

Zborovskiy G. E. Orlov G. P. Sotsiologiya, M., 2004 Yil

3.

Zborovskiy G. E., Orlov G. P. sotsiologiyaga kirish, Yekaterinburg, 2000 yil

4.

Sotsiologiya tarixi / Ed.

5.

Kapitonov E. A. sotsiologiya tarixi, Rostov-don, 2002 yil

6.

Komarov M. S. sotsiologiyaga kirish, M., 2003

7.

Sotsiologiya asoslari: ma'ruzalar kursi / Ed. M., 1999 yil

8.

Zaitov E.X., Jiyanmuratova G.Sh., Nurqulov B.G., Ilhomov U.U. Ma'lumotlarni qayta
ishlash

va

tahlil.

–

Toshkent:

Zuxro

baraka

biznes,

2024.–180b./

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYA
AAAJ&cstart=20&pagesize=80&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:LO7wyVUgiFc
C

9.

Gulnоz J., Bunyоd N. YОSHLАR IJTIMОIY-SIYОSIY FАОLLIGINI ОSHIRISH–
USTUVОR VАZIFА //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA
JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.

1

1. Aron Raimon sotsiologik fikrning rivojlanish bosqichlari, M., 1999

2. Zborovskiy G. E. Orlov G. P. Sotsiologiya, M., 2004 Yil


background image

ISSN:

2181-3906

2024

International scientific journal

«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»

VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

45

10.

Sherbutayevna

J.

G.

et

al.

YOSHLAR

HUQUQIY

MADANIYATINI

YUKSALTIRISH–DAVLAT

SIYOSATINING

USTUVOR

VAZIFASI

//ZAMONAVIY

DUNYONING

IJTIMOIY

MANZARASI

VA

JAMIYAT

TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.

11.

Джиянмуратова Г. YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA NISBATAN
ISHONCHI MUAMMOSI: NAZARIY ASOSLAR //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ
ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №. SI-1.

12.

Sherbutayevna J. G. et al. ABSENTEIZM IJTIMOIY HODISA SIFATIDA //Tafakkur
manzili. – 2023. – Т. 2. – С. 4-10.

13.

Sh J. G. Gofurov O. Ul. Mehnat bozori. Bandlik va ishsizlik muammolari. Risola.–
Toshkent: O ‘zMU, 2023.–117 b.

14.

Жиянмуратова Г. Ш. Ёш сайловчи электорал хулқ-атворига таъсир кўрсатувчи
омиллар/ЎзМУ хабарлари.–Тошкент, 2022. – № 1/11/1.–Б. 86-89./https://scholar.
google. com/citations.

15.

Джиянмуратова Г. Ш. ELEKTORAL XULQ-ATVORGA RATSIONAL-
INSTRUMENTAL YONDASHUVNING PAYDO BO ‘LISHI VA RIVOJLANISHI
TARIXI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2022. – Т. 5. – №. 3.

16.

Sherbutaevna J. G. Rational-instrumental theory of electoral behavior. – 2022.

17.

Жиянмуратова Г. Ўзбекистон ёшларининг электорал маданияти. Монография.–
Тошкент, 2021.–122 б.

18.

Gulnoz J. Sotsiologiya tarixi.–T.: Innovatsiya-Ziyo, 2020.–466 b.




References

Aron Raimon sotsiologik fikrning rivojlanish bosqichlari, M., 1999

Zborovskiy G. E. Orlov G. P. Sotsiologiya, M., 2004 Yil

Zborovskiy G. E., Orlov G. P. sotsiologiyaga kirish, Yekaterinburg, 2000 yil

Sotsiologiya tarixi / Ed.

Kapitonov E. A. sotsiologiya tarixi, Rostov-don, 2002 yil

Komarov M. S. sotsiologiyaga kirish, M., 2003

Sotsiologiya asoslari: ma'ruzalar kursi / Ed. M., 1999 yil

Zaitov E.X., Jiyanmuratova G.Sh., Nurqulov B.G., Ilhomov U.U. Ma'lumotlarni qayta ishlash va tahlil. – Toshkent: Zuxro baraka biznes, 2024.–180b./ https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAAJ&cstart=20&pagesize=80&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:LO7wyVUgiFcC

Gulnоz J., Bunyоd N. YОSHLАR IJTIMОIY-SIYОSIY FАОLLIGINI ОSHIRISH–USTUVОR VАZIFА //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.

Sherbutayevna J. G. et al. YOSHLAR HUQUQIY MADANIYATINI YUKSALTIRISH–DAVLAT SIYOSATINING USTUVOR VAZIFASI //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.

Джиянмуратова Г. YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA NISBATAN ISHONCHI MUAMMOSI: NAZARIY ASOSLAR //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №. SI-1.

Sherbutayevna J. G. et al. ABSENTEIZM IJTIMOIY HODISA SIFATIDA //Tafakkur manzili. – 2023. – Т. 2. – С. 4-10.

Sh J. G. Gofurov O. Ul. Mehnat bozori. Bandlik va ishsizlik muammolari. Risola.–Toshkent: O ‘zMU, 2023.–117 b.

Жиянмуратова Г. Ш. Ёш сайловчи электорал хулқ-атворига таъсир кўрсатувчи омиллар/ЎзМУ хабарлари.–Тошкент, 2022. – № 1/11/1.–Б. 86-89./https://scholar. google. com/citations.

Джиянмуратова Г. Ш. ELEKTORAL XULQ-ATVORGA RATSIONAL-INSTRUMENTAL YONDASHUVNING PAYDO BO ‘LISHI VA RIVOJLANISHI TARIXI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2022. – Т. 5. – №. 3.

Sherbutaevna J. G. Rational-instrumental theory of electoral behavior. – 2022.

Жиянмуратова Г. Ўзбекистон ёшларининг электорал маданияти. Монография.–Тошкент, 2021.–122 б.

Gulnoz J. Sotsiologiya tarixi.–T.: Innovatsiya-Ziyo, 2020.–466 b.