ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
361
ALOE O`SIMLIGINING FOYDALI XUSUSIYATLARI
Nurmamatova Muxlisa
Mengziyoyeva Dildora
Denov tadbirkorlik va pedagogika instuti
Biologiya yo’nalish talabalari.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14493793
Annotatsiya.
Eng keng tarqalgan tur Aloe vera yoki "haqiqiy aloe". U turli farmatsevtika
maqsadlarida standart manba sifatida yetishtirilgani uchun shunday nomlangan. Aloe ferox kabi
boshqa turlar ham shunga o'xshash ilovalar uchun yovvoyi tabiatdan etishtiriladi yoki
yig'iladi. Aloe turi o'zining dorivor va kosmetik xususiyatlari bilan mashhur. Aloe turlarining
75% atrofida dorivor maqsadlarda foydalaniladi.
Kalit so`zlar:
Aloe, flavonoidlar, aminokislotalar, fenolik kislotalar, polisaxaridlar, topical
foydalanish, herpes simplex, liken planus, ppsoria.
USEFUL PROPERTIES OF ALOE VERA
Abstract.
The most common species is Aloe vera or "true aloe". It is so named because it
is cultivated as a standard source for various pharmaceutical purposes. Other species, such as
Aloe ferox, are cultivated or collected from the wild for similar applications. aloe species is known
for its medicinal and cosmetic properties. About 75% of aloe species are used for medicinal
purposes.
Key words:
Aloe, flavonoids, amino acids, phenolic acids, polysaccharides, topical use,
herpes simplex, lichen planus, ppsoria.
ПОЛЕЗНЫЕ СВОЙСТВА РАСТЕНИЯ АЛОЭ
Аннотация.
Самый распространенный вид — Алоэ вера или «настоящее алоэ».
Он назван так потому, что его выращивают в качестве стандартного источника
для различных фармацевтических целей. Другие виды, такие как Алоэ Ферокс,
выращиваются или собираются в дикой природе для аналогичных целей. Виды алоэ
известны своими лечебными и косметическими свойствами. Около 75% видов алоэ
используются в лечебных целях.
Ключевые слова:
Алоэ, флавоноиды, аминокислоты, фенольные кислоты,
полисахариды, местное применение, простой герпес, красный плоский лишай, ппсориоз.
Aloe o‘simligining nomi arabcha
alloeh
so'zidan olingan bo'lib , "achchiq va porloq
modda" degan ma'noni anglatadi.
Aloe - issiq, quruq iqlimda o'sadigan kaktusga o'xshash o'simlik.
U dunyoning subtropik mintaqalarida, jumladan Texas, Nyu-Meksiko, Arizona va
Kaliforniyaning janubiy chegara hududlarida etishtiriladi.
Ko'pgina
aloe
turlari katta, qalin,
ega.
Aloe o'simligi lolaguldoshlar (Liliaceae) oilasiga mansub,
bo'yi 4 m gacha yetadigan doim yashil daraxtsimon yoki o't-o'simlik. Barglari qini yordamida
poyada ketma-ket joylashadi, ko'pincha poyasining yuqori qismida to'pbarg hosil qiladi.
Barglari qalin, sershira, yumshoq, qilichsimon, yuqori tomoni botiq, pastki tomoni do'ng
bo'lib chiqqan, qirrasi tikanlar bilan qoplangan, uzunligi 60-65 sm, qalinligi12-15 mm ga yetadi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
362
Gullari chiroyli va turli rangda bo'lib poyasining yuqori qismdagi to'pbarg o'rtasidan
chiqqan uzun silindirsimon gul o'qiga joylashgan shingilni hosil qiladi. Mevasi-uch qirrali
silindirsimon ko'sakcha
quvurli, ko'pincha sariq, to'q sariq, pushti yoki qizil bo'lib, oddiy yoki
shoxlangan, bargsiz poyalarning tepasida joylashgan, zich to'plangan va marjonlarni hosil
qiladi. Aloening ko'p turlari poyasiz ko'rinadi, rozet to'g'ridan-to'g'ri zamin darajasida o'sadi;
boshqa navlarning go'shtli barglari bahorgi shoxlangan yoki shoxlanmagan
bo'lishimumkin.
1-rasm Aloe veraning ko’rinishi
O'rta Osiyoda bir yillik o'simlik sifatida yetishtirilgan. Aloening 250 dan ortiq turlari
mavjud bo'lib, ulardan faqat 15 tasi dorivor hisoblanadi. Dorivor xom ashyo olish uchun aloening
4 ta turidan foydalaniladi. Bular aloe vera (aloe barbaodensis), aloe daraxti (arborescens aloe), aloe
sokotrinskoe (aloe succotrina) va ajoyib aloe (aloe freaks) hisoblanadi.
Aloe vera
- aloe turkumiga mansub shirali oʻsimlik turi. 500 ga yaqin turga ega
aloe
keng
tarqalgan hamda dunyoning koʻplab mintaqalarida invaziv tur sanaldi ( 1-rasm ).
Aloe mahalliy (teriga surtiladi) va og'iz orqali qo'llaniladi. Akne, liken planus (terida yoki
og'izda juda qichiydigan toshmalar), og'iz bo'shlig'i submukoz fibrozi, og'izning yonishi sindromi,
kuyishlar va radiatsiyadan kelib chiqqan terining toksikligi uchun aloedan mahalliy foydalanish
tavsiya etiladi.
Aloedan og'iz orqali foydalanish vazn yo'qotish, diabet, gepatit va yallig'lanishli ichak
kasalliklari (Kron kasalligi va yarali kolitni o'z ichiga olgan ichak yallig'lanishidan kelib
chiqadigan kasalliklar guruhi) uchun tavsiya etiladi.
Aloeni
o'z ichiga olgan qayta ishlanmagan
aloe odatda laksatif sifatida ishlatiladi, qayta ishlangan sharbat esa odatda sezilarli aloinni o'z
ichiga olmaydi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
363
Cancer Research
UK
ma'lumotlariga ko'ra , T-UP deb nomlangan potentsial halokatli
mahsulot konsentrlangan aloedan tayyorlanadi va saraton kasalligini davolash uchun targ'ib
qilinadi. Ularning ta'kidlashicha, "hozirda aloe mahsulotlari odamlarda saraton kasalligini oldini
olish yoki davolashda yordam berishi mumkinligi haqida hech qanday dalil yo'q".
Klinik
tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, aloe asosidagi jelni kuniga ikki marta (tibbiy sovun va tretinoin jeli
bilan birga) topikal qo'llash akne yaxshilanishi mumkin.Klinik tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, aloe
gelini topikal qo'llash kuyishni davolashni tezlashtirishi mumkin. Shuningdek, aloe vera bilan
davolash kuyish og'rig'ini kamaytirishi mumkinligi haqida dalillar mavjud.
Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, aloedan topikal foydalanish, shuningdek, herpes simplex,
liken planus yoki psoriaz bilan kasallangan odamlarga yordam berishi mumkin.Uchta sinov (jami
236 nafar kattalar ishtirokchisi bilan) irritabiy ichak sindromi belgilari uchun aloe vera og'iz
dozalarini qo'llashni baholadi. Aloe vera diabetik oyoq yaralari va tish blyashka uchun klinik
(inson) sinovlarida o'rganilgan, ammo aloe vera bu holatlar uchun foydali ekanligini ko'rsatish
uchun etarli ilmiy dalillar yo'q. 2009 yilgi sharh maqolasida laboratoriya, hayvonlar va klinik
sinovlar aralashmasidan olingan ma'lumotlar o'rganildi va aloening turli xil teri kasalliklari uchun
klinik samaradorligini o'rganish uchun ko'proq tadqiqotlar zarur degan xulosaga keldi. Aloe
jelidan mahalliy foydalanish odatda yaxshi muhosaba qilinadi. Biroq, vaqti-vaqti bilan aloe
gelidan mahalliy foydalanish bilan yonish, qichishish va ekzema haqida xabarlar mavjud. Aloe
lateksdan og'iz orqali foydalanish qorin og'rig'iga va kramplarga olib kelishi mumkin. Shunday
qilib, inson salomatligiga aloqadorligini baholash uchun ko'proq tadqiqotlar talab etiladi.
Aloe lateksdan haddan tashqari foydalanish ba'zi yurak muammolari uchun ishlatiladigan
digoksin preparatining salbiy ta'siri xavfini oshirishi mumkin. Aloe - ham jel, ham lateks shaklida
- og'iz orqali qabul qilinganda, homiladorlik paytida va emizishda xavfli bo'lishi mumkin.
Aloe
vera Aloe barbadensis
Miller o'simligidan kelib chiqqan bo'lib, uning tarkibida salomatlikni
qo'llab-quvvatlaydigan 200 dan ortiq bioaktiv birikmalar mavjud. Ushbu birikmalarning aksariyati
barglarning ichki shaffof jelida joylashgan.
Aloe vera
dori-darmonlar va terini parvarish qilish vositalarida - ko'pincha jel va kremlarda
qo'llaniladi. To'g'ridan-to'g'ri teriga surtilganda namlovchi va yarani davolovchi xususiyatlarni
ko'rsatdi.Uning sog'lom birikmalariga polisakkaridlar, flavonoidlar, aminokislotalar va fenolik
kislotalar kiradi. Polisaxaridlar: O'simlik hujayralarini energiya bilan ta'minlaydigan uglevod
molekulalari. Yarani davolash uchun ishlatiladigan ba'zi materiallar va dorilar
aloe
vera
tarkibidagi polisakkaridlardan olinadi. Flavonoidlar: saratonga qarshi,antioksidant,
antioksidant, yallig'lanishga qarshi va virusga qarshi xususiyatlarni o'z ichiga olgan tabiiy o'simlik
moddalari. Bu moddalar yurak va miyani himoya qilishi ham isbotlanganaAminakislatalar;
oqsillarning asosiy qurilish bloklari. Aminokislotalar ko'p funktsiyalarni bajaradi, jumladan,
organizmga oziq-ovqat mahsulotlarini parchalash va tana to'qimalarini tiklashga yordam beradi.
Shuningdek, ular tana uchun energiya manbai bo'lib xizmat qiladi. Aloe vera o'simligi
tarkibi boyligi uchun ham ko'plab soxalarda foydali xomashyo xisoblanadi.
Gastreontologiyada qo'llanilishi: ich qotishini yo'qotadi, ovqat hazm qilishni yaxshilaydi,
ichak motorikasini yaxshilaydi va asemannan tufayli oshqozon shilliq qavatini tiklaydi, oshqozon
va o'n ikki barmoqli ichak yarasini davolaydi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
364
Aloe sharbatidan gastrit, enterokolit, kolit, gastroenteritda qo'llaniladi. Kam
dozalardaqo'llangan aloe sharbati ovqatni hazm qilish jarayonini yengillashtiradi, safro ajralishini
yaxshilaydi, ichaklar peristaltkasini normallashtiradi.
Dermatologiyada qo'llanilishi: Aloe bakteritsid yallig'lanishga qarshi, antioksidant va
yaralarni davolovchi xususiyatga ega va turli dermatitlar, toshmalar, toshbaqa kasalligi, ekzema,
akne, kuyish va to'shak yaralarini davolash uchun ishlatiladi. Aloe o'simligidan tayyorlangan
jelidan ko'zlar ostidagi shishni, sovuqdan terining shikastlanishi, sivilsalar va furunkullarda
foydalaniladi.
O'rta Osiyoda bir yillik o'simlik sifatida yetishtirilgan.
XULOSA.
Ushbu tezisga xulosa qilib shuni aytishimiz mumkinki aloe birinchi navbatda manzarali,
shifobaxsh, foydali o'simlik xisoblanadi. Aloening juda ham ko'plab turlari bo'lib ularning barchasi
ham dorivor hisoblanadi. Bu o'simlikning dorivorligidan to'g'ri foydalanish, ular tarkibidagi
moddalarni toza holda ajratib olish va ulardan dorivor pereparatlar tayyorlab xalq tabobotida va
tibbiyotda foydalanishni o'rganish lozim. Bunday foydali tarkibi jixatdan boy o'simlikni
ko'paytirish va oqilona foydalanishimiz kerak. Bu o'simlikni o'stirish uchun maxsus
plantatsiyalarni ko'paytirishimiz mumkin. O'simlik tarkibidagi moddalar organizmdagi yomon va
yaxshi xolesterin darajasini tartibga solib, qon tomirlarga tiqilib qolishiga to'sqinlik qiladi.
REFERENCES
1.
Jo'rayeva M.A. Dorivor o'simliklar atlasi (o'quv qo'llanma) Toshkent. Noshir nashriyoti-
2019. 5-6 bet.
2.
Xolmatov X.X., Axmedov U.A. Farmakognoziya— 1 qism.-Toshkent: Fan,- 408 bet.
3.
Xolmatov X.X., Axmedov U.A. Farmakognoziya — 2 qism.-Toshkent: Fan,- 400 bet.
4.
Pulatova T.P, Xolmatov X.X. Farmakognoziya amaliyoti — Toshkent: Abu Ali Ibn Sino
nomidagi tibbiyot nashriyoti, 2002.-360 bet.
