2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
481
BO’LAJAK O’QITUVCHILARNING JISMONIY MADANIYATINI SPORT
PEDAGOGIKASI VOSITASIDA RIVOJLANTISHNING METODIK TIZIMI
Nishonov Shuxratjon Abdullayevich
Farg’ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti preventiv tibbiiyot asoslari, jamoat salomatligi,
jismoniy tarbiya va sport kafedrasi assistenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15120922
Annotatsiya.
Bugungi kunda bo‘lajak o‘qituvchilarning jismoniy madaniyatini sport
pedagogikasi vositasida rivojlantirishning metodik tizimi ishlab chiqilgan. Ushbu tizim orqali
jismoniy tayyorgarlik darajasini oshirish, sog‘lom turmush tarziga motivatsiyani kuchaytirish
hamda sport faoliyatiga qiziqishni shakllantirish maqsad qilingan. Samarali pedagogik usullar
va sport mashg‘ulotlarini tashkil etish yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Natijada sport pedagogikasining
jismoniy tarbiya jarayonidagi ahamiyati va uning ta’sirchanligi aniqlangan.
Kirish so’zlar:
Jismoniy madaniyat, Sport pedagogikasi, Motivatsion yondashuv,
Pedagogik jarayon, Insonparvarlashtirish, Gumanistik yo‘nalish, Jismoniy tarbiya.
Kirish
Bo‘lajak o‘qituvchilarning jismoniy madaniyatini sport pedagogikasi vositasida
rivojlantirish, ularda yangicha dunyoqarash va tafakkurni tarbiyalash hamda jismoniy ta’lim sifati
va samaradorligini oshirishda ularning kasbiy kompetetligidan yuqori darajada foydalana olishda
motivatsion yondashuvdan foydalanish, motivatsion favoliyatni yuzaga keltirish va shu asosda
ijtimoiy o‘zgarishlarga erishish maqsad qilmoqda.
Bo‘lajak o‘qituvchilarning jismoniy madaniyatini sport pedagogikasi vositasida
rivojlantirish jarayoni pedagogik jarayonni inosnparvarlashtirish, kuch vositasida emas,
tushuntirish, ruhiy ta’sir ko‘rsatish asosida ta’lim sifatiga erishishga yo‘naltirilgan bo‘lmog‘i
lozim. Pedagogik jarayonning gumanistik yo‘naltirilganligi ta’limning ilg‘or prinsiplaridan biri
bo‘lib, jamiyat va shaxs maqsadlarini o‘zaro uzviy mujassamlashtirishni talab qiladi. Ta’limni
insonparvarlashtirish zamonaviy jamiyatdagi ko‘p qirrali jarayonda muhim o‘rin egallaydi.
Jismoniy ta’lim mazmunini insonparvarlashtirish – bu jismoniy ta’lim va tarbiya fanlari va
gumanitar bilimlarni aks ettiruvchi fanlarni integratsiyalash; ijtimoiy fanlar (huquq, falsafa, etika,
estetika, adabiyot, psixologiya va boshq.)ni jismoniy tarbiya fanlarini o‘qitilishida foydalanish,
inson huquqlari, erkinliklari, uning sha’ni va etnomadaniy xususiyatlarini hurmat qilish, madaniy
qadriyatlar va axloq normalarini egallash, qurilayotgan jamiyatga, tabiatga g‘amxo‘r munosabatda
bo‘lishga asoslanadi.
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
482
Bundan tashqari, mazkur tamoyil pragmatizatsiya (aytib o‘tilgan fanlar mazmunining
tayyorgarlik yo‘nalishi, bitiruvchining pedagogik faoliyati xususiyatiga yaqinligi), diversifikatsiya
(majburiy va elektiv (talabaning tanloviga ko‘ra) gumanitar fanlar doirasini kengaytirish) va
integratsiya (fanlararo kurslarni o‘qitish va o‘rganishni tashkil qilish)da o‘z aksini topadi.
Bo‘lajak
o‘qituvchilarning jismoniy madaniyatini sport pedagogikasi vositasida rivojlantirishda ularning
irodaviy sifatlarini ham rivojlantirish talab etiladi. Bu boradagi asosiy maqsadlar quyidagilardan
iborat: jismoniy madaniyat yo‘nalishi talabalarida jismoniy tarbiyaga bo‘lgan qiziqishni va
talablarni imkon darajada qoniqtirish, jismoniy tarbiya ishlarini takommilashtirishda qo‘shimcha
tashqi resurslarni jalb etish, jismoniy tarbiyaning ta’limiy va tarbiyaviy sifatlarini oshirish.
Talabalar sog‘ligini mustahkamlash, ularda sabr-toqat, matonat, qat’iyatlik, mustaqillik,
intiluvchanlik kabi sifatlarni rivojlantirish juda muhim jarayon degan fikrni bildirishdi. Talabalar
esa ushbu jarayondan manfaatdor shaxslar sifatida jismoniy tarbiyada o‘zlariga yoqgan sport
turlari bilan shug‘ullanish imkoniyatlariga ega bo‘lish, asosiy jismoniy sifatlarni rivojlantirishga
bo‘lgan ehtiyojlarini qoniqtirish (yigitlar - kuch, chaqqonlik, tezkorlik, chidamkorlik; xotin-qizlar-
egiluvchanlik, chaqqonlik, chidamkorlik, tezkorlik), qat’iyatlilik, jasurlik, matonat va
mustaqillikni rivojlantirish kabi sifatlarga ega bo‘lish istagini bildirishdi.
Bularni birlashtiruvchi maqsad, talabalarda irodaviy sifatlarni rivojlantirish jarayonini
ishga tushirish emas, balki shu yo‘nalishda aniq maqsadga yo‘naltirilgan va urg‘u berilgan ishlarni
tashkillashtirish va amalga oshirishdir.
Jismoniy tarbiya darsi jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanishning asosiy shakli bo‘lib,
talabalarning irodaviy sifatlarini rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi. Boshqa shakllardan farqli
o‘laroq dars shakli bir necha ustunliklarga ega: dars-eng ommaviy shaklda tashkillashtirilgan,
tizimli va majburiydir; ilmiy asoslangan dastur asosida o‘tkazilib, uzoq muddatga mo‘ljallangan;
jismoniy tarbiya mutaxassisi rahbarligida o‘tkaziladi; dars o‘tishda talabalarning yoshi, jinsi,
jismoniy va individual xususiyatlari hisobga olinadi; tibbiy guruhi, sport natijalari, harakat
qobiliyatlaridan qat’iy nazar, barcha talabalarning har taraflama rivojlanishida yordam beradi.
Jismoniy mashg‘ulotlarning darsdan tashqari shakllari (sport turlari bo‘yicha sport
to‘garaklari, maktab musobaqalari, jismoniy tarbiya oyliklari va tadbirlari va boshqalar)
talabalarda ommaviy sport turlariga bo‘lgan qiziqishlarni orttiradi, sog‘lom, faol va mazmunli dam
olishni ta’minlaydi.
Shu bilan birga bo‘lajak jismoniy tarbiya o‘qituvchilarida irodaviy sifatlarni
rivojlantirishda darsdan tashqari jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanish katta ahamiyatga ega.
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
483
REFERENCES
1.
Abdullayeva Sh.A., Xurramov E.E. Bo‘lajak jismoniy tarbiya o‘qituvchilarini innovatsion
faoliyatga tayyorlash. Zamonaviy ta’lim jurnali, 2016. №5. – 17 b.
2.
Bekov D.X. Talabalar o‘rtasida jismoniy tarbiya va ta’lim uslublaridan foydalanish tartibi //
Mejdunarodnыy nauchnыy jurnal «Internauka» // № 7 (29), 2017. – 129 s.
3.
Daukeyeva A.O. Bo‘lajak o‘qituvchilarning akmeologik kompetentligini rivojlantirishning
psixologik- pedagogik shartlari. – Nukus: NDPI. 2020. – 12 b.
4.
Eshnazarov J. Jismoniy madaniyat tarixi va boshqarish. – Toshkent: Fan va texnologiya.
2008. – 69 b.
5.
Ubaydullayev R.M.
Bo‘lajak o‘qituvchilarning sog‘lom turmush tarzi jismoniy
madaniyatini sport pedagogikasi vositasida rivojlantirish texnologiyasi. // "Zamonaviy ta'lim
tizimini rivojlantirish va unga qaratilgan kreativ g‘oyalar, takliflar va yechimlar" ilmiy-
amaliy anjumani materiallari, 2024.
6.
Usmanova Sh.Sh., Yoqubova D.M.
Jismoniy tarbiya va sport pedagogikasi. // O‘zbekiston
davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti o‘quv qo‘llanmasi, 2019.
7.
Asqarov F.A.
Bolalar jismoniy tarbiyasi nazariyasi va texnologiyalari. // Namangan davlat
universiteti o‘quv qo‘llanmasi, 2022.
