Barcha maqolalar

34-36 59 0

“Covid-19” infektsiyasini davolash uchun ishlatilgan dorilarning O’zbekiston boyicha farmakoepidemiologiyasi

I Mavlyanov, A Olimov
2020 Yil mart oyida jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) Coronaviridac oilasining RNK o'z ichiga olgan SARS-CoV-2 virusi keltirib chiqaradigan yangi koronavirus infektsiyasi (COVID-19) pandemiyasini e'lon qildi. SARS-CoV-2 asosan havo tomchilari orqali tez tarqaladi. Kasallikning og'irligi engil yoki o'rtacha og'ir shakllardan nafas olish etishmovchiligi bo'lgan og'ir virusli pncvmoniyaga qadar bclgilanadi.
10-12 219 0

Ҳомиладорликни кўтараолмасликда жинсий йўллар инфекцияси

Д Абдуллаев, Л Абдуллаева
Маколада жинсий йуллар инфекцияси билан огриган аёлларда хомиладорлик даврида кузатиладиган асоратлар, жумладан хо.мила тушиши хавфи, хомиладорликни кутараолмаслик, муддатидан олдинги тугрук ва уларнинг хомиладорликнинг кечишига таъсири ёритилган.
68-69 347 0

Ҳомиладорликка цитомегаловирус инфекциясининг таъсири

С Ахмедова, Б Негмаджанов, Л Хамроева, В Ким
Цитомегаловирус инфекция (ЦМВИ) турли хил ихтисос шифокорлари (инфекционистлар, гинекологлар, иммунологлар, педиатрлар, венерологлар ва х.к.) орасида кескин кизикиш уйготади. Бундай кизикиш бу инфекциянингтурли туман клиник шакллари, белгилари ва юкиш йуллари билан боглик.
183-186 142 0

Ҳомиладорликда цитомегаловирусли инфекция

М Хамдамова, А Хамдамов, М Кодиров
Ситомегаловирус инфекциясининг тарқалиши ва қайта фаоллашишига ёрдам берадиган физиологик иммуносупрессия деб аталадиган барча омиллар орасида биринчи ўрин ҳомиладорликка тегишли. Ситомегаловирус инфекцияси (СМВИ) - герпесвируслар оиласидан ДНК ўз ичига олган вирус келтириб чиқарадиган касаллик, бирламчи ёки иккиламчи иммунитет танқислиги шароитида клиник кўриниши мумкин бўлган инфекцияларни англатади. Да Иммунитетга эга одамларда кўп ҳолларда клиник белгиларсиз давом этади. Айнан шу ҳолат ҳомиладорлик даврида СМВИ муаммосига алоҳида қизиқишни белгилайди [1, 2, 3].
142-145 213 0

ҲОМИЛАДОРЛИК ДАВРИДА ОИВ-СЕРОПОЗИТИВ АЁЛЛАРДА АНТИРЕТРОВИРУС ТЕРАПИЯСИ

Л Сафарова, Л Абдуллаева
ОИВ инфексиясини юқтирган онадан болага perinatal юқиш хавфини камайтиришга қаратилган профилактик чора-тадбирлар замонавий акушерликнинг долзарб вазифаларидан биридир.
2-129 93 0

Ҳомиладорларда сovid-19 нинг она-йўлдош-ҳомила тизимидаги гемодинамиканинг ҳолатига таъсири

Gulruh Indiaminova

Ҳозирги кунда COVID-19 пандемияси бутун дунё бўйлаб миллионлаб инсонларга, шу жумладан ҳомиладор аёлларга таъсир қилган глобал муаммога айланди. 64 000 ҳомиладор аёлни қамраб олган 192 та тадқиқот натижаларини бирлаштирган халқаро мета-анализ маълумотларига кўра, «...SARS-CoV-2 ёки COVID-19да пневмония билан касалланиш 7,4%, ўткир респиратор дистресс синдроми 13,4%; реанимация бўлимига ётқизилганлар - 3,3%, шундан ЎСВ - 1,6% ва ўлим кўрсаткичини 0,8% ташкил этилганлиги аниқланди…»[1] Айни пайтда бутун инсониятдан фарқли равишда ҳомиладор аёллар ноёб «иммунологик» ҳолат сифатида ва ҳомиладорлик даврида барча орган ва тизимлар фаолиятининг ўзгариши билан ажралиб турадиган алоҳида гуруҳни ташкил этиб, вирусли инфекцияларга нисбатан юқори сезувчанлиги сабабли COVID-19 ўтказган ҳомиладор аёлларда она-йўлдош-ҳомила тизимининг функционал ҳолатини ўрганиш замонавий тиббиёт амалиётида ечими топилиши зарур бўлган муаммо ҳисобланади.


Жахонда COVID-19 нинг ҳомиладор аёллар ва ҳомила ҳолатига таъсирини ўрганишга, келиб чиқиши мумкин бўлган асоратларни эрта ташхислаш, энг мақбул даволаш усулларини ишлаб чиқиш ва олдини олишга қаратилган қатор илмий татқиқотлар олиб борилмокда. Бу борада ҳомиладор аёлларда она-йўлдош-ҳомила тизимидаги гемодинамикани, ҳомиладорларликнинг I, II ва III триместрларида COVID-19 ўтказган аёлларда фето-плацентар тизимнинг қон томирлари фаолиятини, томирлар эндотелийси ҳолатини, гемостаз тизимини ва йўлдош морфологиясини ўрганиш натижасида ҳомиладорликнинг турли муддатларида СOVID-19 ўтказган аёлларда ҳомиладорлик ва туғруқни олиб боришни такомиллаштирилган усулини ишлаб чиқишга қаратилган илмий тадқиқотларни олиб бориш муҳим аҳамият касб этмоқда.


Мамлакатимизда соғлиқни сақлаш тизими олдига аҳолига кўрсатилаётган тиббий хизматлар сифатини ошириш ҳамда жахон андозаларига мослаштириш, жумладан репродуктив ёшдаги аёллар саломатлигини сақлаш, уларда учрайдиган касалликларни эрта ташхислаш ва асоратларини камайтиришга қаратилган қатор вазифалар юклатилган. Бу борада соғлиқни сақлаш тизимини тубдан такомиллаштириш бўйича «...мамлакатимизда аҳолига кўрсатилаётган тиббий ёрдамнинг самарадорлиги, сифати ва оммабоплигини ошириш, шунингдек, касалликларни эрта ташхислаш ва даволашнинг юқори технологик усулларини жорий қилиш, патронаж хизматини яратиш, соғлом турмуш тарзини қўллаб-қувватлаш ва касалликларни олдини олиш ва самарали ташхислаш…»[2] каби вазифалар белгиланган. Ушбу вазифалардан келиб чиқган ҳолда, СOVID-19 билан касалланган аёлларда ҳомиладорлик, туғруқ ва туғруқдан кейинги даврнинг кечиши ва асоратлар ривожланишини, она-йўлдош-ҳомила тизими қон томирлар холатини, қоннинг гемостаз тизимида бузилишларни аниқлаш натижасида эрта ташхислаш ва даволаш тартибини такомиллаштириш ҳамда ҳомиладорликнинг турли муддатларида СOVID-19 ўтказган аёлларда ҳомиладорлик ва туғруқ тактикаси алгоритмини ишлаб чиқиш орқали ривожланмаган ҳомиладорлик ва ҳомиланинг антенатал ўлими каби асоратларни олдини олиш ва оналар ўлими кўрсаткичини камайтириш имконини беради.


Ушбу диссертация тадқиқоти Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28 январдаги ПФ–60-сонли «Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида»ги, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 7 декабрдаги ПФ–5590-сонли «Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш тизимини тубдан такомиллаштириш бўйича комплекс чора-тадбирлар тўғрисида» ги Фармонлари, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 28 июлдаги ПҚ-5199-сонли «Соғлиқни сақлаш соҳасида ихтисослаштирилган тиббий ёрдам кўрсатиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Қарори ҳамда мазкур фаолиятга тегишли бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишга муайян даражада хизмат қилади.


Тадқиқотнинг республика фан ва технологиялари ривожланишининг устувор йўналишларига мослиги. Мазкур тадқиқот республика фан ва технологиялар ривожланишининг VI. «Тиббиёт ва фармакология» устувор йўналишига мувофиқ бажарилган.


Муаммонинг ўрганилганлик даражаси. Жахон илмий адабиётларида ҳамда бугунги кунга қадар глобал миқёсда олиб борилган тадқиқотлар натижаси шуни кўрсатмоқдаки, вирусли касалликларнинг онадан ҳомилага юқиши (herpes вируси бундан мустасно) одатда гематоген йўл билан амалга ошади, бунда она қонида айланиб юрган вирус йўлдошга ўтади, ундан кейин эса ҳомилани зарарлайди. COVID-19 инфекциясининг вертикал йўл билан онадан ҳомилага берилиши бугунги кунга қадар ўз исботини топмади (Alzamora M.C. et al., 2020). S. Khan ва ҳаммуаллифлар (2020) ўз изланишларида SARS-CoV-2 вируси билан зарарланган онадан туғилган чақалоқлардан 2 нафарида неонатал пневмония аниқланганлигини, туғруқдан кейин 24 соат мобайнида чақалоқлар ҳалқумидан олинган суртмада SARS-CoV-2 коронавируси аниқланганлигини келтиришган. Аммо уларда ҳомила йўлдоши, қоғоноқ сувлари, киндик тизимчасидан олинган қон коронавирусга текширилмаган (Khan S. et al., 2020).


SARS-CoV-2 вирусининг инсон организмига таъсирини ўрганишга қаратилган кўплаб тадқиқотлар шуни кўрсамоқдаки, бу вирус айнан қон томирларга таъсир этиб, кўплаб орган ва тизимларда васкулитлар ривожланишига олиб келади (Baud D. Et al., 2020). Бу маълумотлардан шундай хулосага келиш мумкинки, қон томирлар эндотелийсининг тизимли зарарланиши фето-плацентар тизимда бузилишлар ривожланишига, йўлдошнинг оксидловчи стрессига олиб келиши мумкин ва натижада ҳомиладорликда кўплаб асоратлар келиб чиқишига сабаб бўлиши мумкин.


Ўзбекистонда Абдуллаева Л.М. (2021), Ихтиярова Г.А. (2021), Махкамова И.М. (2021), Пахомова Ж.Е. (2021) ва бошқаларининг янги коронавирус инфекциясининг ҳомиладорлик ва туғруқ оқибатларига таъсирига оид тадқиқотлари диққатга созовордир, аммо SARS-CoV-2 вируси яқинда кашф қилинганлиги, вирус ҳақида, унинг таъсири, шунингдек унинг онадан ҳомилага юқиш йўллари, касаллик ривожланиш хавф омиллари ва касаллик натижасида ўлим кўрсаткичи ҳақидаги маълумотлар етрали эмас. COVID-19 билан касалланган ҳомиладорлар ҳақидаги хабарларга таяниб тавсияномалар ишлаб чиқиш учун етарлича маълумотлар мавжуд эмас.


Ушбу муаммоларни ҳал қилиш, соғлиқни сақлашнинг асосий вазифаларидан бири бўлган акушерлик ва гинекология амалиётида ҳомиладорликнинг турли триместрларида COVID-19 ўтказган ҳомиладорларда она-йўлдош-ҳомила тизимининг функционал ҳолатини ўрганиш, COVID-19 ўтказган аёлларда ҳомиладорлик ва туғруқни олиб бориш алгоритмини яратиш, асоратларни  эрта ташхислаш ва даволашда янги даво усулларини ишлаб чиқишга қаратилган илмий тадқиқотларни амалга ошириш имконини беради.


Тадқиқотнинг диссертация бажарилган олий таълим муассасасининг илмий-тадқиқот ишлари режалари билан боғлиқлиги. Диссертация тадқиқоти Самарқанд давлат тиббиёт университети амалий тадқиқот лойиҳасининг илмий-тадқиқот ишлари режасига мувофиқ №01980006703 “Диагностика, даволаш ва профилактиканинг замонавий усулларини ишлаб чиқиш” (2020-2022 йй.) мавзуси доирасида бажарилган.


Тадқиқотнинг мақсади ҳомиладорликнинг турли муддатларида COVID-19 ўтказган аёлларда она-йўлдош-ҳомила тизимининг функционал ҳолатини ўрганиш орқали ҳомиладорлик ва туғруқни олиб бориш алгоритмини ишлаб чиқишдан иборат.


Тадқиқотнинг вазифалари: СOVID-19 нинг ҳомиладорлик, туғруқ ва туғруқдан кейинги даврнинг кечишига таъсирини аниқлаш; ҳомиладорликнинг I, II ва III триместрларида СOVID-19 ўтказган ҳомиладорларда она-йўлдош-ҳомила тизими қон томирларининг фаолиятини баҳолаш; ҳомиладорликнинг I, II ва III триместрларида СOVID-19 ўтказган ҳомиладорларда қон томирлар эндотелийси ҳолатини, гемостаз тизими ва йўлдошдаги морфологик ўзгаришларни тахлил қилиш; соғлиқни сақлаш амалиёти учун COVID-19 ўтказган ҳомиладор аёлларда асоратлар ривожланишининг хавф даражасини баҳолаш учун дастур ишлаб чиқиш; олинган маълумотлар асосида ҳомиладорликнинг I, II ва III триместрларида СOVID-19 ўтказган аёлларда ҳомиладорлик ва туғруқни олиб бориш алгоритмини ишлаб чиқиш.


Тадқиқотнинг объекти сифатида Самарқанд вилояти перинатал маркази ва СOVID-19 билан касалланган хомиладор аёллар учун ихтисослаштирилган туғруқ марказига мурожаат қилган 105 нафар ҳомиладор аёллар олинган.


Тадқиқотнинг предметини умумий клиник ва лаборатор текширувлар учун беморларнинг веноз қони ва унинг зардоби, морфологик ва гистологик текширувлар учун йўлдош тўқимаси ва шунингдек ПЗР-текшируви учун бурун-ҳалқум ажралмалари ташкил этган.


Тадқиқотнинг усуллари. Тадқиқотда умумий клиник, лаборатор, акушерлик, инструментал, морфологик, молекуляр-биологик ва статистик тадқиқот усулларидан фойдаланилган.


Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат: илк бор СOVID-19 билан касалланган аёлларда ҳомиладорлик, туғруқ ва туғруқдан кейинги даврнинг кечиши ва асоратларининг ривожланиши касаллик ўтказилган хомиладорлик триместри ва унинг оғирлик даражаси билан боғлиқлиги аниқланган; СOVID-19 ўтказган ҳомиладорларда она-йўлдош-ҳомила тизими қон томирларининг холати (резистентлик ва пульсацион индекслари, Эндотелин-1 кўрсаткичлари) ва гемостаз тизимидаги бузилишлар (D-димер, тромбоцитлар агрегацияси) билан касалликнинг клиник кечиши ўртасидаги тўғри корреляцион боғлиқлик аниқланган; илк бор СOVID-19 ўтказган аёлларда ривожланмаган ҳомиладорликка олиб келиш хавф омиллари шкаласини (аёллар ёши, ТВИ, акушерлик анамнези, хомиладорлик муддати, гемостаз тизими холати, эндотелий функцияси ва касалликнинг оғирлик даражаси) қўллаш СOVID-19 билан касалланган аёлларда ҳомиладорлик асоратларининг ривожланиш даражасини бахолаш учун  прогностик маркер эканлиги аникланган; илк бор ҳомиладорликнинг турли муддатларида COVID-19 ўтказган аёлларда ҳомиладорлик ва туғруқни олиб боришда она-йўлдош-ҳомила тизимидаги гемодинамиканинг ҳолатини тиклаш учун самарали терапияни танлаш тромбофилик асоратлар сонини камайтиришига олиб келиши исботланган.


Тадқиқотнинг амалий натижаси қуйидагилардан иборат: COVID-19 ўтказган ҳомиладорларда асоратлар ривожланиш даражасини аниқлаш мақсадида фето-плацентар тизимида қон айланиш ҳолатини допплерография, гемостаз тизимида D-димер кўрсаткичи, тромбоцитларнинг агрегацион функцияси ҳамда Эндотелин-1 кўрсаткичларини комплекс бахолаш ёндошуви тавсия этилган; COVID-19 билан касалланган ҳомиладорлик муддати ва оғирлик даражасига асосланган ҳолда ҳомиладорликнинг турли триместрларида COVID-19 ўтказган аёлларда ҳомиладорлик ва туғруқни олиб боришнинг даволаш-профилактик алгоритми ишлаб чиқилган; ҳомиладорликнинг турли триместрларида СOVID-19 ўтказган ҳомиладорларда асоратлар ривожланишининг хавф омилларини баҳолаш учун ишлаб чиқилган шкала диагностик ва прогностик мезон сифатида тавсия этилган.


Тадқиқот натижаларининг ишончлилиги тадқиқотда қўлланилган назарий ёндашувлар ва усуллар, олиб борилган тадқиқотларнинг услубий жиҳатдан тўғрилиги, етарли даражада беморлар сони танланганлиги, қўлланилган усулларнинг замонавийлиги, уларнинг бири иккинчисини тўлдирадиган клиник-лаборатор, инструментал, гинекологик ва статистик тадқиқот усуллари асосида СOVID-19 ўтказган аёлларда ҳомиладорлик ва туғруқни олиб боришнинг даволаш-профилактикасига қаратилган чора тадбирларнинг ўзига хослиги ҳалқаро ҳамда маҳаллий тажрибалар билан таққослангани, хулоса, олинган натижаларнинг ваколатли тузилмалар томонидан тасдиқланганлиги билан асосланади.


Тадқиқот натижаларининг илмий ва амалий аҳамияти. Тадқиқот натижаларининг илмий аҳамияти ҳомиладорларда она-йўлдош-ҳомила тизимининг гемодинамик ҳолатига COVID-19 нинг таъсири механизмларини ёритиб бериш, ҳомиладорликнинг I, II ва III триместрларида COVID-19 ўтказган аёлларда қон томирлар эндотелийси, гемостаз тизими ҳолати ҳамда йўлдош морфологиясидаги ўзгаришларнинг касаллик келиб чиқишида ўрнини аниқлаш ва бу соҳада мамлакатимизда ўтказиладиган кейинги чуқур изланишлар учун асос бўлиши билан изоҳланади.


Тадқиқот натижаларининг амалий аҳамияти фето-плацентар тизимнинг ва қон томирлар эндотелийсининг функционал ҳолатини аниқлаш бўйича тавсияларни асослаш, касаллик ўтказилган ҳомиладорлик муддати ва оғирлик даражаси билан боғлиқ равишда ҳомиладорликнинг турли триместрларида COVID-19 ўтказган аёлларда ҳомиладорлик ва туғруқни олиб бориш бўйича ишлаб чиқилган алгоритмни қўллаш орқали юзага келиши мумкин бўлган асоратларнинг олдини олиш ва оналар ўлими кўрсаткичини камайтириши билан изоҳланади.


Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Самарқанд вилоят Перинатал маркази бўйича 01.09.2022 йилдаги 128/1-сонли буйруқ ҳамда Самарқанд шаҳар 1-сон туғруқ мажмуаси бўйича 03.10.2022 йилдаги 58/1-сонли буйруқ билан амалиётига жорий этилган.


Ҳомиладорликнинг турли триместрларида COVID-19 ўтказган аёлларда хомиладорлик даврида она-йўлдош-хомила тизимидаги ўзгаришлар оддий ва самарали текширув усули бўлган УТТ ва допплерография текшируви орқали аниқланиши ҳисобига 53 000 сўм иқтисод қилинган; асоратлар белгисини эхосуратда ташхислаш учун нафақат акушер-гинеколог, балки неонатолог ва терапевтлар томонидан аниқланади, яъни унга махсус малака оширган шифокорларнинг кераги йўқлиги исботланиб, ортиқча сарф харажатлар билан янги кадр тайёрлашни шарт эмаслиги ҳисобига давлат бюджети маблағларини иқтисод қилишга эришилган. СOVID-19 ўтказган ҳомиладорларда гемостаз тизимидаги бузилишлар эрта аниқланганда: беморнинг шифохонада қолиш муддатини 10,5 кундан 7,5 кунгача қисқартириб, шифохонадаги ётоқ кун миқдорини камайтирган; шифохонада бўлиш даврининг бир неча кунга қисқартирилиши ҳисобига дори-дармон кам талаб этилган (1 кунга ўртача 130 000 сўм дори воситалари сарфланади).


Вирусли инфекциялар билан касалланган ҳомиладор аёлларни самарали ва безарар УТ ва допплерография текширувларидан ўтказиш 85 000 сўм иқтисод қилинишига хизмат қилган: эрта ҳомиладорлик даврининг 16 ҳафтагача (10-11 ҳафта - фетометрия), 19–21, 32–33, 38-40 ҳафталик муддатларида ўтказилди; ортиқча текширув усулларидан фойдаланиш зарурати йўқлиги хисобига сарф харажатларни 23,5% каматириш имконини берган; гемостаз тизимидаги ўзгаришлар ва эндотелиал дисфункцияни тез, кам харажат ва самарали текширув усулларидан фойдаланилиш ҳисобига эрта аниқлаш ҳомиладорларда кузатилиши мумкин бўлган асоратларнинг олди олиш орқали кўп харажатли ва кўп вақт талаб қилувчи текширув ва даволаш усулларини қўлламаслик ҳисобига 106 000 сўм иқтисод қилинган: коагулограмма 105 (100%) беморда аниқланди ва бу ўз навбатида вақтни тежаб, самарадорликни оширди; эндотелин-1 105 (100%) нафар беморда аниқланиб, самарадорликни 78,6% га оширган.


Бачадон-йўлдош ва ҳомила-йўлдош тизимида қон айланишининг функционал имкониятларини яхшилаш, вирусли инфекцияларни ўтказган аёлларда ҳомиладорлик ва туғруқ вақтида юзага келиши мумкин бўлган асоратларни комплекс таҳлил қилиш, ҳомиладорлик ва туғруқни олиб боришда диагностика, профилактика ва прогностик тадбирларини такомиллаштириш COVID-19 ўтказган ҳомиладорлар аёлларда тирик, соғлом ва яшашга лайоқатли чақалоқлар туғилишига, оналар ўлими, перинатал ўлим даражасини камайтиришга эришилган, туғруқдан кейинги чилла даврида 43% аёлларнинг касалликдан кейинги реабилитациясига эътибор қаратилган, COVID-19 ни оғир шаклда ўтказган 23,8% аёлларнинг ҳаёт сифати яхшиланган. «Ҳомиладорларда COVID-19 нинг она-ҳомила-йўлдош тизимидаги гемодинамиканинг ҳолатига таъсири» мавзусида илмий янгиликларни бошқа соғлиқни сақлаш муассасаларига жорий этиш бўйича Соғлиқни сақлаш вазирлигига Самарқанд Давлат тиббиёт университетининг 2022 йил 9 ноябрдаги 4295-сонли хати юборилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2022 йил 15 декабрдаги 8н-з/679-сон маълумотномаси).


Тадқиқот натижаларининг апробацияси. Мазкур тадқиқот натижалари 12 та илмий анжуманларда, жумладан, 5 та халқаро ва 7 та республика илмий-амалий анжуманларида муҳокамадан ўтказилган.


Тадқиқот натижаларининг эълон қилиниши. Диссертация мавзуси бўйича жами 19 та илмий иш чоп этилган, жумладан Ўзбекистон Республикаси Олий аттестатсия комиссиясининг диссертацияларнинг асосий илмий натижаларини чоп этиш тавсия этилган илмий нашрларда 8 та мақола, жумладан 7 таси республика ва 1 таси хорижий журналларда нашр этилган.


Диссертациянинг тузилиши ва хажми. Диссертация таркиби кириш, бешта боб, хотима, хулоса, фойдаланилган адабиётлар рўйхатидан иборат. Диссертациянинг хажми 113 бетни ташкил этган.


136-138 117 0

Ҳомиладорларда вирусли гепатит «с» ни кечиши

С Шокирова, С Ибрагимова, Ш Ғофурова, О Мирзаабдуллахожиева
Вирусли гепатит С бугунги кунда замонавий акушер – гинекологиянинг долзарб муаммоларидан бири бўлиб қолмоқда. Ҳомиладорларда вирусли гепатитлар ҳомиладор бўлмаган аёлларга нисбатан оғир кечади. Ўз навбатида, она ва ҳомила учун жиддий хавф туғдиради. Бу гурухга кирувчи аёллар гестация даврида асоратларнинг оғир кечиши билан хавф гурухига кирадилар(она ва ҳомила учун)
122-125 90 0

Ҳомиладор аёлларда пешоб йўлларининг инфекцияснни да волаш

H Муминова
Тошкент врачлар малакасини оши- риш института.
Акушерлик ва гинекология кафедраси. Н.Х. Муминова. Ҳомиладорларда пешоб йулларининг инфекцияси 4-8% гача учрайди. Тадқиқотларимизнинг асосий мақсади ПЙИ билан оғриган ҳомиладорларни даволаш ва қайталаниш ҳолатларини олдини олиш. Цистит
ташҳиси кўйилган 17-29 ёшдаги ҳомиладорларга антибиотиклар ва фитопрепарат Реналка билан даволандилар. Реналкани I чой кошикдан х 2- 3 мартагача 10 кундан 1 ойгача кабул килдилар. Даволаш натижасида ПЙИнинг клиникаси 3- соатдан бошлаб, лаборатор кўрсаткичлар 48-соат давомида самарали якунланди. Ҳомиладорларда ПЙИ ни эрта муддатдан даволанса пешоб ва ўт пуфагининг яллигланишини 87,3% гача ва у билан бирга акушерлик асоратларини хам камайишига олиб келади
1-22 41 0

Ҳар хил типдаги аллергик реакцияларнинг вирусли В гепатитида клиникпатогенетик аҳамияти

Жанабай Жанибеков

Тадқиқот объектлари: 40 нафар ўткир вирусли В гепатита (ЎВВГ) ва 120 нафар сурункали вирусли В гепатита (СВВГ) беморлари
Ишнинг мақсади: Ҳар хил типдаги аллергик реакцияларнинг ВВГ нинг чўзилчан ёки сурункали шаклига ўтишидаги клиник-патогенетик аҳамиятини ўрганиш.
Тадқиқот усуллари: Клиник-лаборатор, аллергологик, иммунологик, статистик.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: Ўткир ВВГ (ЎВВГ) беморларида I типдаги аллергик белгилари қайд этилган, юқори фаолдаги патологик жараёнли сурункали ВВГ (СВВГ) хасталарида эса тез ва секин ривожланадиган аллергик реакциялар яқколрок намоён бўлиши исботланган. ЦИК курсаткичи ОВВГ беморларда цитолиз активлиги даражаси билан боғлилик йуқлиги, юқори фаолдаги патологик жараёнли СВВГ беморларда эса бу боғлилик юқори бўлганлиги ташхис қуйиш ва прогноз килиш учун ахамиятли бўлиши мумкин. ЎВВГ беморларида чўзилган шаклига ўтишидаги патогенетик аҳамиятли III ва IV типдаги аллергик реакцияларидан ташкари II типдаги аллергик реакциянинг фагоцитларга, асосан нейтрофилларга, цитотоксик таъсири билан алохида ахамияти эга. ЎВВГ ва СВВГ ларида кетотифен препаратининг даволаш мажмуасидаги клиник-патогенетик самараси баҳоланган.
Амалий ахамияти: II (НЕК), III (АИК) ва IV (ЛМТР) типдаги аллергик реакциялар маркерларини аниқлаш ЎВВГ ларни чўзилган ёки сурункали шаклларга ўтишини башоратлайдиган мезонлар сифатида хизмат қилиши мумкин. ЎВВГ ва патологик жараён юкори фаолликда бўлган СВВГ касалларини комплекс даволаш мажмуасида кетотифен препаратини ишлатиш мақсадга мувофикдир
Тадбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлиги: Диссертация ишининг натижалари ЭМЮКИТИ клиникаси, Қорақалпоғистон Республикаси болалар юқумли касалликлар шифохонасида тадбиқ этилган. Диссертация материалларидан Тошкент тиббиёт академияси, ТошПМИ нинг Нукус филиалида талабаларга маъруза ўқиш ва амалий машғулотларни ўтказишда фойдаланилмокда. Диссертация материаллари бўйича «Вируслы гепатитлер ВГА, ВГВ, ВГД, ВГС, ВГЕ» ўкув-методик қўлланма (Нукус, 2005) ва 1 та ахборот хати чоп этилган ва тарқатилган. Иқтисодий самарадорлиги ҳар бир бемор учун 5000 сўмни ташкил килади.
Қўллаш сохаси: Юқумли касалликлар шифохоналари, қишлоқ-врачлик пунктлари, оилавий поликлиникалар.

1-22 46 0

Ҳар хил типдаги аллергик реакцияларнинг вирусли В гепатитида клиникпатогенетик аҳамияти

Жанабай Жанибеков

Тадқиқот объектлари: 40 нафар ўткир вирусли В гепатити (ЎВВГ) ва 120 нафар сурункали вирусли В гепатити (СВВГ) беморлари
Ишнинг мақсади: Ҳар хил типдаги аллергик реакцияларнинг ВВГ нинг чўзилчан ёки сурункали шаклига ўтишидаги клиник-патогенетик аҳамиятини ўрганиш.
Тадқиқот усуллари: Клиник-лаборатор, аллергологик, иммунологик, статистик.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: Ўткир ВВГ (ЎВВГ) беморларида I типдаги аллергик белгилари кайд этилган, юқори фаолдаги патологик жараёнли сурункали ВВГ (СВВГ) хасталарида эса тез ва секин ривожланадиган аллергик реакциялар яқколрок намоён бўлиши исботланган. ЦИК курсаткичи ОВВГ беморларда цитолиз активлиги даражаси билан боғлилик йуқлиги, юқори фаолдаги патологик жараёнли СВВГ беморларда эса бу боғлилик юқори бўлганлиги ташхис куйиш ва прогноз килиш учун ахамиятли бўлиши мумкин. ЎВВГ беморларида чўзилган шаклига ўтишидаги патогенетик аҳамиятли III ва IV типдаги аллергик реакцияларидан ташкари II типдаги аллергик реакциянинг фагоцитларга, асосан нейтрофилларга, цитотоксик таъсири билан алохида ахамияти эга. ЎВВГ ва СВВГ ларида кетотифен препаратининг даволаш мажмуасидаги клиник-патогенетик самараси бахоланган.
Амалий ахамияти: II (НЕК), III (АИК) ва IV (ЛМТР) типдаги аллергик реакциялар маркерларини аниқлаш ЎВВГ ларни чўзилган ёки сурункали шаклларга ўтишини башоратлайдиган мезонлар сифатида хизмат қилиши мумкин. ЎВВГ ва патологик жараён юкори фаолликда бўлган СВВГ касалларини комплекс даволаш мажмуасида кетотифен препаратини ишлатиш мақсадга мувофикдир Тадбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлиги: Диссертация ишининг натижалари ЭМЮКИТИ клиникаси, Қорақалпоғистон Республикаси болалар юқумли касалликлар шифохонасида тадбиқ этилган. Диссертация материалларидан Тошкент тиббиёт академияси, ТошПМИ нинг Нукус филиалида талабаларга маъруза ўқиш ва амалий машғулотларни ўтказишда фойдаланилмокда. Диссертация материаллари бўйича «Вируслы гепатитлер ВГА, ВГВ, ВГД, ВГС, ВГЕ» ўкув-методик қўлланма (Нукус, 2005) ва 1 та ахборот хати чоп этилган ва тарқатилган. Иқтисодий самарадорлиги ҳар бир бемор учун 5000 сўмни ташкил килади.
Қўллаш сохаси: Юқумли касалликлар шифохоналари, қишлоқ-врачлик пунктлари, оилавий поликлиникалар.

71-72 69 0

Қорақалпоғистон Республикаси аҳолиси орасида ОИВ инфекцияси тарқалишига қарши курашиш

Г Ниязова, К Аметова, В Абсаттарова, А Сейтназарова, У Тлеуимбетова
Узбекистан Республикаси Президентининг 2014 йил 20 январдаги “Одамнинг иммунитет танкислиги вируси келтириб чикарадиган касалликка карши курашиш тизимини янада кучайтириш чора-тадбирлари тугрисида”ги ПК-14 сонли Карорида белгиланган топшириклар асосида ОИВ инфекциясига чалинган шахсларни ижтимоий, хукукий, маънавий ва тиббий-психологик куллаб-кувватлаш, айникса ёшлар орасида ОИВ инфекцияси таркалиши масалаларида кенг тушунтириш ва тарбиявий ишлар олиб бориш, жамиятда оилавий ва маънавий-ахлокий кадриятларни мустахкамлаш максадида Камбагалларни кискартириш ва бандлик вазирлиги, КР ИИВ, Халк таълими вазирлиги, Узбекистан «Ёшлар ишлари агентлиги» КР Кенгаши, КР Мусулмонлари козиёти, Коракалпогистон Республикаси Ёшлар сиёсати ва спорт вазири КР телерадиокомпанияси, Матбуот ва Ахборот агентлиги хамда Коракалпогистон Республикаси Согликни саклаш вазирлиги билан хамкорликда ахоли орасида ОИВ таркалишига карши курашиш буйича кушма чора-тадбирлар режаси тасдикланди хамда алокадар идоралар билан хамкорликда тадбирлар амалга оширилди.
1-38 61 0

Қозоғистонда вирусли гепатитларнинг тарқалиши ва унинг вакцинопрофилактикаси

Эльмира Оспанова

Тадқиқот объектлари: ВГлар билан касалланишнинг кўп йиллик динамикаси, ўткир ВГ билан касалланган беморлар, аҳолининг турли хил соғлом катламлари ва "хавф гуруҳидаги" шахслар, эмланганлар.
Ишнинг мақсади: ВГларнинг тарқалганлик, аҳолини ВГлар билан зарарланганлин даражасини ўрганиш, мариерли ташҳисот алгоритми ва Қозоғистон шароитида ВГлар вакцинопрофилактик стратегиясини ишлаб чиқиш
Тадқиқот методлари: Тадқиқотда замонавий вирусологии, иммунологии, серологии,статистии.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: Қозоғистонда иатталар орасида ўтиир ГЕ спорадии ҳолатларини чақирувчи HEV цирнуляцияси или маротаба аниқланди. Сероэпидемиологии тахдил йўли билан мамлаиатнинг жанубида ўтиир гепатитни авж олишида HEV нинг ўрни исботланди. ИФТ ва БЗР (ПЦР) усуллари билан ўтиазилган мариерли ташҳисот йўли орқали ўтиир ВГ ларнинг этиологии тарииби аниқланди. Ишлаб чинилган «А» дан «ТТ» гача ВГ мариерларини тестлаш алгоритми ўтиир ва суруниали гепатитлар этиологии тариибини тўлии очиб беради.
Амалий ахамияти: Янги туғилган болалар билан бир наторда аҳолининг ҳамма натламлари ва бошқа хавф гуруҳидагиларни гепатит А ва В га нарши эмлашни ўз ичига олган танлиф этилган эмлаш таитииа ва стратегияси аҳолининг 20-25 ёшгача иатламлари орасида специфии чидамлилии тез юзага иелтириш ва ВГ А ва В иасалланиш даражасини пасайтириш имиониятини беради.
Татбик этиш даражаси ва иктисодий самарадорлиги: ВГ ларнинг лаборатор ташхисоти ва вакцинопрофилактикасига тегишли илмий тадкикот натижалари «Уткир ва сурункали вирусли гепатитларни специфик маркерларини аниклаш ва уларнинг натижаларини изохлаш» (Уланбатор, 2003), «Медициналык кызметкелер арасында В вирусты гепатитпц алдын алу шаралары» (Астана, 2005), «Козоғистон Республикасида В вирусли гепатитнинг вакционопрофилактикасининг стратегияси» (Астана, 2006), “А” дан “ТТ”нг бўлган ўткир ва сурункали вирусли гепатитларнинг келиб чиқишида маркерли ташхиснинг асослари (Алматы, 2005), номли услубий қўлланмаларда ўз аксини топтан. Тадқиқот натижалари Қозоғистон Республикаси ССВ Республика СЭС амалий иш жараёнига тадбик этилган. Гепатит А га карши вакцинацияга кетадиган 1$ га даволашга кетадиган харажатларни иктисодий самарадорлиги 15,5$ ёки 4,3$ га тўғри келади.
Қўлланиш сохаси: Вирусология, иммунология, микробиология.

46-51 65 0

Қизилчанинг абортлар структурасида ва перинаталь йўқотишлардаги роли

Гулзада Утепова, Лобар Нигматова, Барно Хайдарова, Дилнора Исабаева

Қизилча вирусининг бола организмига таъсири ҳомила ичи ривожланишининг биринчи ойларидан бошлаб, неонатал даврнинг эрта ва охирларида ҳамда ҳаётининг биринчи йилларида бошланиши мумкин. Қизилча муаммоси вируснинг ҳомила ривожланишига тератоген таъсири ва эмбрион ҳамда ҳомила ривожланишидаги туғмануқсонларнинг шаклланиши билан боғлиқ бўлиб, у болаларнинг ўлими ва ногиронлиги билан тугайди. Ҳомиладор аёлларда қизилча кўпинча ўз-ўзидан аборт бўлиш, ўлик туғилиш ва эрта туғилган чақалоқларнинг ўлимига сабаб бўлади.

156-158 160 0

Қари ёшдаги бемор "ковид-19 ва буйраклар" тасвири

A Каскабаева, Р Алибекова, A Ботабаева, Ж Уразалина, Д Муздубаев
Маколада патологик патологияси булган кекса беморда ковид инфекциясининг огир кечишининг клиник холати келтирилган. Огир ва мураккаб кечиш хавфи омнллари, улим сабабларини тахлил килинганда унинг классик таркибий кисмлари - 65 сшдан ошган сшга, аргериал гипертензия. юрак томирлари касаллиги. кандли диабет, метаболик синдром ва семиришга тугри келади. Буйракларнинг зарарланиш ахам пяти мухока-ма килинди. беморда протеинурия, гематурия касалликнинг критик кечишини мустакил дарак берувчи жихатлар булиб хисобланди. Буйрак стишмовчилиги СОВИД-19 билан огриган беморларда тез-тез учрайди ва улимга олиб келадиган полиорганизм етишмовчилигининг сабаби булишн мумкин.
7-11 330 0

Қандли диабет билан оғриган беморларда сепсисни диагностика қилиш ва даволаш муаммолари

С Абдуллаев, Э Курбанов, А Боймуродов, Л Абдуллаева
Куп холларда сепсисни граммусбат бактериялар келтириб чикарали. Сепсисни аниклаш жуда кинин. 30% холатда сепсиснинг кузгатувчисини аниклаб булмайди. Сепсисни 40-45% холатларда стафилококклар чикаради. Хирургик инфекциялар 80% холатларда анаэроб инфекциялар билан бир!а учрайдилар.
Сепсисни хирургик йул билан даволаш энг макбул хисобланади. Юмшок тукималарнинг яллигланиши туфайли келиб чикадиган сепсисни даволаш хирургик йул билан бошланиши керак.
Таянч сузлар: сспсис.флсгмона, абсцесс, инфекция.
133-136 242 0

ЯНГИ КОРОНАВИРУСЛИ ИНФЕКЦИЯ COVID – 19 ПАНДЕМИЯСИ ВА БУЙРАК КАСАЛЛИКЛАРИДА ҲОМИЛАДОРЛИК

Г Ихтиярова, Н Дустова, M Аслонова, Х Яхѐева
СОВИД-19 янги коронавирус касаллиги бутун дунёга тез таркалди. 2019 йил декабр ойида янги коронавирус хакида биринчи марта Хитойнинг Хубей ировинсиясининг Ухан шахрида хабар берилган эди. Кейинги ойларда 2019 йилги коронавирус касаллигини (COVID-I9) кузгатаднган вирус - коронавирус 2 (САРС-СоВ-2) огир респиратор синдромининг кенг таркалиши барча яшайдиган китъаларда кайд етилган. Узбекистонда биринчи холат 2020 йил 6 маргда кайд этилган. Хозирда ушбу макола ёзилиш вактида Узбекистонда COVID -19 билан касалланиш 65765 та ва 2289 та удим кайд этилган. Касаллик тугрисида хабардорлик давом этсада, хомиладорлик тугрисида маълумот чекланган б^либ колмокда.
94-100 197 0

Эхинококкоз, осложненный пециломикозом, и его влияние на сердечно-сосудистую систему и функциональное состояние печени

А Strelyaeva, N Mamisheva, F Abdiev, O Mamishev, А Vakhidova, R Sodiqov, V Sodiqov
Наиболее распространенными промежуточными хозяевами эхинококка являются продуктивные животные: овцы, крупный рогатый скот, свиньи, верблюды и другие [4–7].Морфологические исследования [11,12,13–16]показали, что различные формы грибов, видовая, родовая принадлежность которых авторами не была установлена, обнаруживались часто в эхинококках от прооперированных больных людей, и от их наличия, зависела клеточная реакция паразитаокружающей ткани хозяина. Грибы родаPaеcilomyces стали представлять интерес после того, как появились тяжелые случаи заболевания людей пециломикозом.
200-202 222 0

Эхинококкоз профилактикасининг илмий асослари

Т Абдиев, У Сувонкулов, Б Салимов, Т Вахобов, Х Арзиев
Ўзбекистон инсоннинг оғир ва хавфли эчинококкоз гельминтози бўйича эндемик минтақаларга киради [1,3]. Айниқса, эчинококкоз касаллигининг мамлакатимиз халқ хўжалигига йилига миллионлаб сўмлик катта ижтимоий-иқтисодий зарар келтириши билан боғлиқ муаммо айниқса долзарбдир. Буларнинг барчаси юқори хавфли гуруҳ (чўпонлар, чўпонлар, чорвадорлар, бузоқлар, соғувчилар, овчилар, чорва ишчилари) ўртасида эчинококкоз касаллигига қарши курашиш ва олдини олиш бўйича комплекс тиббий, ветеринария ва коммунал тадбирларни кенг жабҳада ташкил этиш ва ўтказиш зарурлигини тақозо этмоқда. фермер хўжаликлари, этказиб берувчилар, 14 ёшгача бўлган болалар ва бошқалар) ва қишлоқ хўжалиги ва ёввойи ўтхўрлар, ҳамма нарса билан озиқланадиганлар ва йиртқичлар ўртасида тарқалишига йўл қўйилмаслиги. Бу бир қатор жойларда нафақат аҳоли, балки тиббиёт, ветеринария ва коммунал хизматлар ҳам эчинококкоз муаммосини етарлича тушунмаётгани билан боғлиқ бўлганлиги сабабли долзарброқдир [2,4].
139-141 139 0

Эхинококк пуфаги суюқлигининг бактериологик спектрининг хусусиятлари

Г Худаярова, A Вахидова
Ишнинг максади. Одам организмида эхинококк пуфагида топилган микроорганизмлар: Staphylococus aureus, Staphylococus albus, Proteus vulgaris, Bacillis serous, Escherichia coli, Escherichia freundii, Acrobactcrac rogencs, Paracolobactrum coliformi, Enterococus faecium, Ent.liguefacicsvar. Zymogen, Corynobacterium pyogenes, Streptococus uberis, Bruceii amelitensis, Mycobacterium tuberculosis урганилиши.
Материал ва текшириш усуллари. беморлардан олинган 187 та эхинококк пуфаглари текширилди, шулардан таркибида микроорганизмлар бори: 112 таси 1-чи гурухга, 15 таси иккинчи гурухга, 32 таси 3-чи гурухга киритилган. Колган 25 та эхинококк пуфагида микроорганизмлар топилмаган.
Тадкикот натижалари: Текширилган 187 та синамадан 112 таси зарарланган, шулардан 52 таси упкада жойлашган; 22 таси эса иммунитета сустлиги сабабли хаво-томчи йули билан кирган аэроб бактсриялардир. 44 та холатда эса жигар эхинококк пуфагида микроблар топилган. Бактерия билан зарарланиши эхинококк пуфагининг турига боглик.
Хулоса. Бемор соглигига эхинококк кисталарга топилган патоген бактериялар хавфли. \ар кандай эхинококк бемор организмида йирингли инфекция учоги хисобланади.
24-25 126 0

Эффективность эндопротезирования тазобедренного сустава при туберкулезном поражении у ВИЧ-инфицированных лиц

A Qoʻldoshov, Sh Yo'ldoshov

По данным ВОЗ, в мире зарегистрировано более 36,7 миллиона ВИЧ-инфицированных больных, среди которых часто выявляется туберкулезное поражение органов, в том числе внелегочной локализации.
Основные методы лечения заболеваний и повреждений тазобедренного сустава включают консервативные, ортопедические режимы и оперативное вмешательство, позволяющие восстановить его анатомо-физиологическую функцию и вернуть пациента к активному образу жизни.

105 234 0

Эффективность увч терапии при затяжном вирусном гепатите в

С Индиаминов, П Саъдинов, Г Худоярова, М Расулова

Анализ литературных данных указывают, но очевидную актуальность проблемы вирусных гепатитов в общем и в частности вирусного гепатита В. В течение ВГВ часто выявляют случаи с заболеванием и хроническим течениям. При затяжных формах ВГВ наблюдают умеренные диспептические проявления (пониженной аппетит, подташнивание, метеоризм и боли в правом подреберье) и изменение в биохимических показателях. В таких ситуациях медикаментозные методы лечения не всегда оказываются эффективными.

153-154 178 0

Эффективность различных схем лечения больных хроническим вирусным гепатитом в

Л Ташинова, К Исламова, А Тоиров
Изучить эффективность различных схем лечения больных хроническим вирусным гепатитом «В» со сравнительным анализом клинико-лабораторных показателей.
427-428 60 0

Эффективность протистоцидных препаратов в лечении хронического трихомониаза

Farangiz Tahirova, F Jamolova

Хронический мочеполовой трихомониаз, как правило, представляет собой смешанный протозойно-бактериальный процесс, поскольку трихомонада является резервуаром для хламидий, уреаплазм, гонококков, стафилококков и другой флоры. По данным множества исследований, проведенных в развитых странах ведущими специалистами, было выявлено, что в борьбе с трихомониазом существенную роль играют протистоцидные препараты. Нами были исследованы 80 женщин различных возрастных категорий и социального статуса.

185-186 154 0

Эффективность применения смеси нутрилон при кишечных инфекциях

М Ярмухамедова, К Джураева
Острые кишечные инфекции до настоящего времени занимают ведущее место в инфекционной патологии детского
возраста, уступая по заболеваемости только гриппу и острым респираторным инфекциям. По данным ВОЗ ежегодно в мире регистрируются до 1–1,2 млрд «диарейных» заболеваний и около 5 млн детей ежегодно умирают от кишечных инфекций и их осложнений.
51-52 49 0

Эффективность применения сбора лекарственных трав в профилактике нежелательных явлений от противотуберкулезных препаратов у больных туберкулезом легких

F Tashpulatova, R Fattaxov

В последние годы пристальное внимание специалистов вызывает применение фитотерапии в комплексном лечении и профилактике, а также в устранении побочных реакций от химиотерапии туберкулеза.