97
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
YALPI ICHKI MAHSULOT O'SISHI VA INFLATSIYA DARAJASINING
MAKROIQTISODIY BARQARORLIKKA TA
’
SIRI
THE IMPACT OF GDP GROWTH AND INFLATION RATE ON
MACROECONOMIC STABILITY
Sobirov Shohruhbek Jasur
o‘g‘li
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Annotatsiya
: Mazkur maqolada yalpi ichki mahsulot (YIM) o'sish tezligi va
inflyatsiya darajasining makroiqtisodiy barqarorlikka ta'siri o'rganiladi. Iqtisodiy
rivojlanish va narxlarning o'zgarishi mamlakatdagi umumiy iqtisodiy muvozanat,
bandlik darajasi, investitsiya hajmi va aholining haqiqiy daromadlariga bevosita ta'sir
qiladi. Tadqiqot YIM o'sishi va inflyatsiya o'rtasidagi bog'liqlikni, ularning ijobiy va
salbiy natijalarini, shuningdek, iqtisodiy siyosat choralarining samarasini yoritadi.
O'zbekiston iqtisodiyoti misolida so'nggi yillardagi statistik ma'lumotlar asosida real
vaziyat tahlil qilinadi va barqaror iqtisodiy rivojlanish yo'llari taklif qilinadi.
Annotation:
This article examines the impact of gross domestic product (GDP)
growth rate and the inflation rate on macroeconomic stability. Economic
development and price fluctuations directly affect the overall economic balance of a
country, the level of employment, the volume of investments, and the real incomes of
the population. The study explores the relationship between GDP growth and
inflation, their positive and negative effects, as well as the effectiveness of economic
policy measures. Using statistical data from recent years, the paper analyzes the real
situation based on the example of
Uzbekistan’s
economy and proposes ways to
achieve sustainable economic development.
Kalit so'zlar
: yalpi ichki mahsulot (YIM), inflyatsiya, makroiqtisodiy
barqarorlik, iqtisodiy o'sish, monetar siyosat, fiskal siyosat, real daromad,
investitsiyalar, bandlik, narxlar darajasi.
Keywords:
gross domestic product (GDP), inflation, macroeconomic stability,
economic growth, monetary policy, fiscal policy, real income, investments,
employment, price level.
KIRISH
Har bir davlatning iqtisodiy rivojlanishi va barqaror taraqqiyoti, birinchi
navbatda, yalpi ichki mahsulot (YIM) o'sishi va inflyatsiya darajasi kabi muhim
98
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
makroiqtisodiy ko'rsatkichlar bilan chambarchas bog'liqdir. YIMning o'sishi iqtisodiy
faoliyatning kuchayganini, ishlab chiqarish hajmining kengayganini va aholining
daromadlari o'sishini bildiradi. Biroq, inflyatsiya darajasining ko'tarilishi narxlar
barqarorligiga salbiy ta'sir ko'rsatib, aholining real daromadlari va iste'mol
qobiliyatini kamaytirishi mumkin.[1]
Makroiqtisodiy
barqarorlikka
erishish
davlat
iqtisodiy
siyosatining
samaradorligini belgilovchi asosiy omildir. Barqaror iqtisodiy muhit investitsiyalarni
jalb qilish, yangi ish o'rinlari yaratish, ijtimoiy farovonlikni oshirish va uzoq muddatli
rivojlanish imkoniyatlarini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Ushbu maqolada YIM
o'sishi va inflyatsiya darajasining makroiqtisodiy barqarorlikka ta'siri tahlil qilinadi,
ularning o'zaro bog'liqligi va davlat siyosati orqali boshqarish usullari ko'rib
chiqiladi.[2]
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI
Yalpi ichki mahsulot (YIM) o'sishi va inflyatsiya darajasi iqtisodiy
barqarorlikning asosiy ko'rsatkichlari sifatida ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan.
Keynes (1936) davlat xarajatlari iqtisodiy o'sishni rag'batlantirishda muhim
ahamiyatga ega ekanligini ta'kidlasa, Friedman (1968) inflyatsiyani boshqarishda pul
massasining rolini asoslab bergan. Solow (1956) modelida iqtisodiy o'sish kapital,
mehnat va texnologik taraqqiyot omillari bilan tushuntiriladi. Ushbu modelda
barqaror o'sish uchun inflyatsiyaning past va barqaror bo'lishi zarurligi ko'rsatilgan.
O'zbekiston kontekstida, Q. Qosimov (2020), A. Nazarov (2021) va S. Jo'rayev
(2022) kabi olimlar makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda fiskal va monetar
siyosatning uyg'unligini muhim deb hisoblaydilar. Ular iqtisodiy o'sishni inflyatsiya
bilan muvozanatlash zarurligini ta'kidlaydilar.
Jahon banki va Xalqaro valyuta jamg'armasi (IMF) ma'lumotlariga ko'ra,
rivojlanayotgan mamlakatlarda barqaror inflyatsiya darajasi (5-10%) iqtisodiy
faoliyatni rag'batlantiradi, lekin inflyatsiyaning keskin o'sishi (15% va undan yuqori)
iqtisodiy beqarorlikka olib kelishi mumkin. Shu sababli, ko'plab tadqiqotlar iqtisodiy
o'sish va inflyatsiya o'rtasidagi optimal muvozanatni topish muhimligini
ta'kidlaydi.[3]
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Statistik ma'lumotlarga asoslanib, 2023-yilda O'zbekistonning yalpi ichki
mahsuloti (YIM) joriy narxlarda 1066,6 trillion so'mni tashkil etdi, bu o'rtacha
valyuta kursida 90,9 milliard AQSh dollariga teng. "O'zbekiston-2030" strategiyasida
YIMni 2030-yilgacha ikki barobarga oshirish
–
160 milliard dollarga yetkazish, aholi
99
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
jon boshiga daromadni 4000 dollarga ko'tarish va O'zbekistonni o'rtacha darajadan
yuqori iqtisodiy ko'rsatkichlarga ega davlatlar qatoriga kiritish rejalashtirilgan.[4]
YIM o'sishi mamlakatga qanday foyda keltiradi? Toshkent davlat iqtisodiyot
universiteti professori, iqtisod fanlari nomzodi Hotamjon Qobulovning fikricha,
mamlakatda keng ko'lamli islohotlarning asosiy maqsadi
–
barqaror iqtisodiy
rivojlanishga erishish va aholining turmush darajasini yaxshilashdir. Bu maqsadga
yetishda muhim omillar mavjud.
YIMning o'sishi iqtisodiy faoliyatning kengayishi va mamlakatning iqtisodiy
salohiyatining ortishini ko'rsatadi. Iqtisodiy o'sish real daromadlarni ko'paytiradi, bu
esa aholining hayot sifatini oshiradi.
Bundan tashqari, YIMning o'sishi yangi ish o'rinlari yaratilishiga yordam beradi
va ishsizlik darajasini pasaytiradi. Bu investorlar uchun qulay muhit yaratib,
investitsiyalarni jalb qilish, eksportni oshirish va xalqaro savdo aloqalarini
rivojlantirishga xizmat qiladi.[5]
Iqtisodiy o'sish soliq tushumlarini ko'paytiradi, bu esa ijtimoiy xarajatlarni,
xususan, ishsizlik nafaqalarini kamaytiradi va davlat qarzlarini qisqartirish imkonini
beradi. Yuqori YIM sog'liqni saqlash va ta'lim sohalariga ko'proq mablag' ajratish
imkonini yaratadi, bu esa aholining umumiy hayot sifati va umr ko'rish davomiyligini
oshiradi.
Umuman olganda, YIMning o'sishi mamlakatning iqtisodiy salohiyatining
o'sishini anglatadi va uzoq muddatli barqaror rivojlanish uchun mustahkam zamin
yaratadi. Bu iqtisodiyotning diversifikatsiyalashuviga olib keladi.
Bunday o'sish korxonalarni innovatsiyalarga va investitsiyalarga undaydi,
natijada texnologik rivojlanish tezlashadi va iqtisodiy faoliyat aylanishi kuchayadi.
Barqaror o'sish kambag'allikni kamaytirish, farovonlikni oshirish va iqtisodiy
rivojlanishni jadallashtirishning asosiy omillaridan biridir. YIM o'sishi mamlakatning
xalqaro iqtisodiy tizimdagi o'rnini mustahkamlaydi va global miqyosda nufuzini
oshiradi, bu esa siyosiy va iqtisodiy barqarorlikni ta'minlaydi.[6]
2030-yilgacha YIMni ikki barobarga oshirish rejasi katta maqsad bo'lib, uni
amalga oshirish qiyin, ammo mumkin. Buning uchun iqtisodiy islohotlarning
samarali amalga oshirilishi, global iqtisodiy vaziyat va mamlakatning tashqi va ichki
sharoitlarga moslashish qobiliyati muhim ahamiyatga ega. Agar O'zbekiston barqaror
iqtisodiy o'sishni saqlab, inflyatsiyani nazorat qilsa va xorijiy investitsiyalarni jalb
qilishda davom etsa, rejalashtirilgan maqsadlarga erishish ehtimoli yuqori.
Mamlakat iqtisodiyotining rivojlanishiga turli omillar ta'sir qiladi. Ularning soni
ko'p bo'lsa-da, eng muhimlarini aniqlash va ularning shart-sharoitlarini o'rganish
100
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
doimo dolzarbdir. Har bir makroiqtisodiy jarayon iqtisodiyotning rivojlanishiga
bevosita ta'sir ko'rsatadi. Makroiqtisodiy ko'rsatkichlarning o'sishi iqtisodiy
taraqqiyotni tezlashtiradi. Makroiqtisodiy barqarorlikka xizmat qiluvchi omillar
mamlakat rivojida muhim rol o'ynaydi.[7]
Davlat rahbari strategik dasturlarda makroiqtisodiy barqarorlikni alohida
e'tiborga oladi. Prezident Shavkat Mirziyoyev 2020-yilda va keyingi yillarda
iqtisodiy islohotlar doirasida bajarilishi kerak bo'lgan vazifalarni belgilab,
"Makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va inflyatsiyani nazorat qilish iqtisodiy
islohotlarning asosiy vazifasidir", deb ta'kidlagan. Bu mamlakatda ushbu
yo'nalishdagi ishlarning muhimligini ko'rsatadi.
Makroiqtisodiy barqarorlik iqtisodiy o'sishni ta'minlovchi muhim omildir. Bu
barqarorlik inflyatsiyaning past bo'lishi, valyuta kursining raqobatbardoshligi va
boshqa muvozanatli makroiqtisodiy ko'rsatkichlarga bog'liq. Ya'ni, iqtisodiyotning
muvozanatli rivojlanishi YIMning real o'sishi, inflyatsiya, ishsizlik va to'lov balansi
kabi ko'rsatkichlarning izchilligi bilan ta'minlanadi.
Makroiqtisodiy barqarorlik quyidagilarda namoyon bo'ladi:[8]
❖
daromadlarning adolatli taqsimlanishi;
❖
barqaror iqtisodiy o'sish sur'atlari;
❖
to'liq bandlikning mavjudligi;
❖
inflyatsiyaning past darajada bo'lishi;
❖
sog'lom to'lov balansining saqlanishi;
❖
davlat byudjeti taqchilligining me'yorida bo'lishi;
❖
valyuta almashuv kursining barqarorligi.
Bunday barqarorlik ishlab chiqarish salohiyatining kengayishi, yangi sanoat
korxonalarining barpo etilishi, aholining bandligi o'sishi, ishsizlikning kamayishi va
real daromadlarning ortishiga olib keladi. Bu iqtisodiy o'sishning asosini tashkil
qiladi. Makroiqtisodiy barqarorlik eksport salohiyatini oshiradi, to'lov balansini
mustahkamlaydi va valyuta kursini barqaror qiladi.
Mehnat resurslaridan samarali foydalanish makroiqtisodiy barqarorlikka xizmat
qiladi. Mehnat resurslari YIM ishlab chiqarishda muhim rol o'ynaydi. Agar ular
yetarli darajada ishlatilmasa, bu ishsizlikka olib keladi. Ishchi kuchi mehnatga
layoqatli va faol ish izlayotgan aholini o'z ichiga oladi. Ishsizlik darajasi ishsizlar
sonining umumiy ishchi kuchi soniga nisbati orqali aniqlanadi.[9]
Ishsizlik darajasining o'sishi iqtisodiyotda mavjud imkoniyatlardan to'liq
foydalanilmayotganini ko'rsatadi, bu esa iqtisodiy samaradorlikni pasaytiradi. Shu
101
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
sababli, ishsizlikni tabiiy darajada ushlab turish muhimdir. Agar ishsizlik darajasi
oshsa, iqtisodiyot real YIMdan pastroq natija ko'rsatadi.
Inflyatsiya makroiqtisodiy barqarorlikka tahdid soluvchi muhim omildir.
Inflyatsiya narxlarning umumiy va doimiy o'sishi bo'lib, pulning xarid qobiliyatini
pasaytiradi. U iqtisodiy nomutanosiblik va talab-taklif muvozanatsizligidan kelib
chiqadi. Yuqori inflyatsiya iqtisodiyotni beqarorlashtiradi va ishlab chiqarish
jarayonlariga salbiy ta'sir ko'rsatadi.[10]
Makroiqtisodiy barqarorlikni mustahkamlashda ilm-fan va texnologik
yutuqlardan keng foydalanish zarur. Bu iqtisodiy tizimda tarkibiy o'zgarishlarga olib
keladi: ayrim sohalarda ishchi kuchi qisqaradi, xizmatlar sohasi esa iqtisodiyotning
eng tez rivojlanayotgan sektoriga aylanadi. Xizmatlar sohasining YIMdagi ulushi va
unda band bo'lganlar soni ortadi.
Texnologik rivojlanishga asoslangan sohalarni (masalan, kimyo, neft-kimyo,
elektronika, raqamli boshqaruv tizimlari) rivojlantirish tarkibiy o'sishning asosiy
yo'nalishidir.
Mehnat unumdorligini oshirish iqtisodiy o'sish uchun muhim shartdir. Buning
uchun korxonalarda ish jarayonini to'g'ri tashkil qilish, boshqaruv tizimini
takomillashtirish, moddiy rag'batlantirish tizimini joriy qilish va avtomatlashtirilgan
ishlab chiqarishni kengaytirish zarur. Bu mahsulot va xizmatlar hajmini oshiradi,
umumiy iqtisodiy rivojlanishga xizmat qiladi.[11]
Fan va texnika taraqqiyoti makroiqtisodiy barqarorlikning asosiy tayanchlaridan
biridir. Rivojlangan davlatlarning iqtisodiy o'sish modellari ushbu omilning hal
qiluvchi
rolini
ko'rsatmoqda.
Dunyo
miqyosida
ko'plab
mamlakatlar
raqobatbardoshlikni oshirish uchun innovatsiyalar, ilg'or ilmiy-texnik salohiyat va
yuqori texnologiyalarga asoslangan ishlab chiqarishni kengaytirmoqda.[12]
So'nggi yillarda O'zbekistonda ilm-fanga ajratilayotgan mablag'lar kamaygan.
Sanoat sohasida innovatsion faol korxonalar soni va ilmiy ishlanmalar ulushi juda
past
–
taxminan 1-2%. Shuning uchun fan va ishlab chiqarish o'rtasidagi
integratsiyani mustahkamlash, xo'jalik sub'ektlarini innovatsiyalarni joriy qilishga
rag'batlantirish iqtisodiy o'sishning muhim yo'nalishlaridan biridir.
Makroiqtisodiy barqarorlikka erishish kelajakda uzluksiz iqtisodiy o'sish uchun
zamin yaratadi. Har bir milliy iqtisodiyot o'tgan yilga nisbatan ko'proq tovar va
xizmatlar ishlab chiqarishni maqsad qiladi. Aholi sonining o'sishi ishlab chiqarishni
kengaytirishni talab qiladi. Kengaytirilgan takror ishlab chiqarish iqtisodiy o'sishning
mohiyatini tashkil etadi.
102
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Iqtisodiy o'sish muayyan davrda real YIM hajmining o'tgan davrga nisbatan
o'sishini anglatadi. Bu mamlakatda tovar va xizmatlar ishlab chiqarish hajmining
ijobiy o'zgarishini ifodalaydi. Ya'ni, iqtisodiy o'sish milliy iqtisodiyotda bir yil ichida
ishlab chiqarilgan mahsulot hajmining ortishidir.[13]
Iqtisodiyotni barqarorlashtirish bozor munosabatlari rivoji uchun zarur muhitni
shakllantiradi. Iqtisodiy o'sish jami taklifning ortishini, ya'ni haqiqiy va potentsial
YIMning o'sishini bildiradi. Bu ko'rsatkich mamlakat iqtisodiy taraqqiyotining asosiy
mezoni hisoblanadi. Real ishlab chiqarish tizimida cheklangan resurslardan samarali
foydalanish masalasi iqtisodiy o'sish tahlili orqali hal etiladi.
Iqtisodiy o'sish nafaqat umumiy daromadlarning o'sishi, balki aholi jon boshiga
to'g'ri keladigan real daromadning o'sishini ham anglatadi. Shuning uchun iqtisodiy
o'sish ikki usulda o'lchanadi:
1.
Real YIMning o'tgan davrga nisbatan o'zgarishi orqali umumiy iqtisodiy
imkoniyatlar aniqlanadi.
2.
Aholi jon boshiga to'g'ri keladigan real YIMning o'zgarishi orqali
iqtisodiy holat baholanadi.
Iqtisodiy o'sish mamlakat uchun muhim, chunki u:[14]
❖
milliy mahsulot va daromadning o'sishiga;
❖
resurslardan samarali foydalanishga;
❖
yangi ehtiyoj va imkoniyatlarning yuzaga kelishiga;
❖
xalqaro bozorda mamlakat obro'sining oshishiga olib keladi.
Iqtisodiy o'sish intensiv va ekstensiv turlarga bo'linadi. Ekstensiv o'sish ishlab
chiqarish omillarining miqdoriy o'sishi orqali amalga oshiriladi. Bu holatda resurslar
–
xomashyo, ishchi kuchi va kapital
–
son jihatdan ko'payadi, lekin sifati va
texnologik darajasi o'zgarmaydi. Masalan, ishlab chiqarishni ikki barobar oshirish
uchun yangi korxona quriladi.
Intensiv iqtisodiy o'sish texnologik taraqqiyot, ilmiy-texnik yangiliklar va
mehnat unumdorligining o'sishi orqali sodir bo'ladi. Bu usulda har bir resurs
birligidan olinadigan natija ko'payadi, mahsulot sifati yaxshilanadi.
Amalda intensiv va ekstensiv omillar odatda birgalikda, muvozanatli tarzda
mavjud bo'ladi. Shu sababli iqtisodiy o'sishning ustuvor intensiv yoki ekstensiv
turlari haqida so'z yuritiladi.[15]
Iqtisodiy o'sishga turli omillar ta'sir qiladi. Ular iqtisodiy va noiqtisodiy
omillarga bo'linadi. Iqtisodiy omillar ishlab chiqarish hajmini oshirish imkonini
beradi, noiqtisodiy omillar esa ijtimoiy, siyosiy, geografik va madaniy jarayonlarni
o'z ichiga oladi.
103
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Iqtisodiy o'sishga ta'sir etuvchi muhim ko'rsatkich
–
investitsiya me'yoridir. U
iqtisodiyotning holatini, modernizatsiya va tarkibiy o'zgarishlar imkoniyatini
ko'rsatadi. Rivojlanayotgan mamlakatlarda iqtisodiy o'sish sur'atlari bilan investitsiya
me'yori o'rtasida kuchli bog'liqlik mavjud. Masalan, Xitoyda bu ko'rsatkich 41-45%
atrofida bo'lib, barqaror iqtisodiy o'sish ta'minlangan.
Tadqiqotlarga ko'ra, o'tish iqtisodiyotiga ega davlatlarda investitsiya me'yori
milliy valyutada va joriy narxlarda hisoblanadi, bu esa ba'zan sun'iy yuqorilashga olib
keladi. Mutaxassislarning fikriga ko'ra, O'zbekistonda barqaror iqtisodiy o'sish uchun
investitsiya me'yori 28-30% atrofida bo'lishi kerak.[16]
So'nggi yillarda olib borilayotgan oqilona investitsiya siyosati tufayli mamlakat
iqtisodiyotiga jalb etilayotgan investitsiyalar hajmi va sifati oshmoqda.
Olimlar iqtisodiy o'sish omillarini tahlil qilib, turli iqtisodiy o'sish modellarini
ishlab chiqqan. Bu modellar yalpi ishlab chiqarish hajmining uzoq muddatli o'sishini
taklif omillari asosida tahlil qilish imkonini beradi. Boshqa modellar kabi, bu
modellar ham real jarayonlarni soddalashtirilgan grafik va matematik ko'rinishda
ifodalaydi.[17]
2024-yilda O'zbekistonning yalpi ichki mahsuloti 5,6-5,8 foizga o'sishi,
inflyatsiya darajasi esa 8-10 foiz atrofida bo'lishi kutilmoqda. Davlat byudjeti
taqchilligi 52,5 trillion so'm yoki YIMning 4 foizini tashkil etishi rejalashtirilgan.
Yangi yil byudjet loyihasida maktabgacha va maktab ta'limi, Qishloq xo'jaligi va
Suv xo'jaligi sohalariga ko'proq mablag' ajratish ko'zda tutilgan. Aksincha, Soliq
qo'mitasi, Tog'-kon sanoati va geologiya, hamda Yoshlar siyosati va sport
vazirliklariga ajratmalar qisqartiriladi.
"2024 yil uchun O'zbekiston Respublikasining Davlat byudjeti to'g'risida"gi
qonun loyihasi jamoatchilik muhokamasiga taqdim etildi. Loyihada byudjet
daromadlari 270,3 trillion so'm, xarajatlar esa (byudjetlararo transfertlarsiz) 279,6
trillion so'm etib belgilangan. Bu 52,5 trillion so'mlik byudjet taqchilligini keltirib
chiqaradi.[18]
1-jadval[19]
2024 yil uchun O'zbekiston Respublikasini rivojlantirishning asosiy
makroiqtisodiy ko'rsatkichlari prognozi va 2025-2026 yillarga maqsadli
mo'ljallar
Ko‘rsatkichlar
2024-yil uchun
prognoz
Maqsadli
mo‘ljallar
2025-yil
2026-yil
Yalpi
ichki 1 301 759
1 540 547
1 725 969
104
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
mahsulot,mlrd
so‘m
Yalpi
ichki
mahsulotning
o‘sish
sur’ati,
foizda
5.6-5.8
6.2
6.4
Iste’mol
narxlari
indeksi,
o‘tgan
yilning
dekabr
oyiga
nisbatan,
foizda
8-10
7.5-8.5
5-7
Sanoat
mahsulotlarining
o‘sish
sur’ati,
foizda
6.0
7.6
7.5
Qishloq
o‘rmon
va
baliqchilik
xo‘jaliklarida
ishlab
chiqarishning
o‘sish
sur’ati,
foizda
4.0
4.1
4.1
Xizmatlarning
o‘sish
sur’ati,
foizda
6.1
6.4
6.7
2-jadval[20]
2024-yil uchun
O‘zbekistonning
iqtisodiy prognozlari, xavflar va ijobiy
tendensiyalari
Yo‘nalish
Prognoz /
Ma’lumot
Kambag‘allik
darajasi
2024-yil 4.3% gacha kamayadi (3.65
USD/kun
bo‘yicha
xalqaro mezon
asosida)
Budjet taqchilligi
2024-yilda YAIMga nisbatan 4.2%,
2026-yilda esa 3% gacha tushushi
kutilmoqda
105
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Taqchillikni kamaytirish choralari
Energetika
subsidiyalarini
qisqartirish,
davlat
aktivlarini
xususiylashtirish
Davlat qarzi
2024-yilda YAIMga nisbatan 36.5%,
2026-yilda 34.4% gacha tushishi
kutilmoqda
Davlat qarzining maksimal chegarasi YAIMning 60% dan oshmasligi
qonun bilan belgilangan
Tashqi xatarlar
Rossiya va Xitoy iqtisodiyotidagi
sekinlashuv,
xalqaro
moliyaviy
bozorlardagi beqarorlik
Ichki xatarlar
Davlat korxonalari, banklar va
davlat-xususiy
sheriklik
loyihalaridagi majburiyatlar
Ijobiy omillar (potensial)
Oltin va mis narxining oshishi,
iqtisodiy
islohotlar
natijasida
unumdorlikning ortishi
XULOSA
Yalpi ichki mahsulot (YIM) o'sishi va inflyatsiya darajasi har bir davlatning
makroiqtisodiy barqarorligi uchun muhim omillardir. Ushbu tadqiqot natijalari shuni
ko'rsatadiki, O'zbekiston iqtisodiyoti barqaror rivojlanish yo'lida muhim qadamlar
tashlamoqda, lekin iqtisodiy o'sish va inflyatsiya darajasini muvozanatlash doimiy
e'tiborni talab qiladi. YIMning ijobiy o'sish sur'atlari iqtisodiy faoliyat va ishlab
chiqarish salohiyatini oshirsa-da, yuqori inflyatsiya aholining real daromadlariga
salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Tahlillar shuni ko'rsatadiki, iqtisodiy o'sishni davom ettirish va makroiqtisodiy
barqarorlikni ta'minlash uchun innovatsiyalarni rivojlantirish, investitsiyalarni jalb
qilish, davlat byudjetini optimallashtirish va samarali monetar siyosat yuritish
muhimdir. Inflyatsiyani nazorat ostida ushlab turish orqali ijtimoiy barqarorlikni
saqlash, real daromadlarni oshirish va tashqi iqtisodiy xavflarga tayyor bo'lish
iqtisodiy siyosatning asosiy yo'nalishlari bo'lishi kerak. Shu sababli, YIM o'sishi va
inflyatsiya o'rtasidagi muvozanatni to'g'ri boshqarish O'zbekistonning uzoq muddatli
iqtisodiy barqarorligi va raqobatbardoshligini ta'minlashda muhim ahamiyatga ega.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
106
Issue 17(52), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.07.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
1.
Abdullaev, O. (2022). O'zbekiston iqtisodiyotining rivojlanish
istiqbollari. Toshkent: Iqtisodiyot va moliya nashriyoti.
2.
Islomov, J. (2021). Makroiqtisodiy barqarorlik va inflyatsiya nazorati.
Iqtisodiyot va boshqaruv jurnali, 5(2), 45-53.
3.
Karimova, D. (2023). Innovatsiyalar va iqtisodiy o'sish. Milliy
iqtisodiyot tahlili, 12(1), 78-89.
4.
O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki (2024). 2023-yil iqtisodiy
hisobotlari. Toshkent.
5.
Jahon Banki (2023). O'zbekiston iqtisodiyoti va infratuzilmasi rivoji:
hisobot. Vashington, AQSh.
6.
Rashidov, B. (2020). Inflyatsiya va uning makroiqtisodiy oqibatlari.
Iqtisodiy fanlar jurnal, 8(4), 112-120.
7.
Davlat statistika qo'mitasi (2024). 2023-yil iqtisodiy ko'rsatkichlar
to'plami. Toshkent.
8.
Todaro, M.P., \& Smith, S.C. (2020). Economic Development (12th ed.).
Pearson.
9.
Blanchard, O. (2019). Macroeconomics (7th ed.). Pearson.
10.
IMF (2023). World Economic Outlook: Growth and Inflation Prospects.
Washington, DC.
11.
Stiglitz, J.E. (2017). Economics of the Public Sector. W.W. Norton \&
Company.
12.
Mankiw, N.G. (2018). Principles of Macroeconomics (8th ed.). Cengage
Learning.
13.
Solow, R.M. (1956). A Contribution to the Theory of Economic Growth.
Quarterly Journal of Economics, 70(1), 65-94.
14.
Barro, R.J. (1991). Economic Growth in a Cross Section of Countries.
The Quarterly Journal of Economics, 106(2), 407-443.
15.
Romer, P.M. (1990). Endogenous Technological Change. Journal of
Political Economy, 98(5), S71-S102.
16.
Kuznets, S. (1955). Economic Growth and Income Inequality. American
Economic Review, 45(1), 1-28.
17.
Easterly, W. (2001). The Elusive Quest for Growth: Economists'
Adventures and Misadventures in the Tropics. MIT Press.
18.
Acemoglu, D., \& Robinson, J.A. (2012). Why Nations Fail: The Origins
of Power, Prosperity, and Poverty. Crown Publishers.
19.
O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi (2023). Yalpi ichki
mahsulot va inflatsiya tahlili. Toshkent.
20.
World Bank Group (2022). Uzbekistan Economic Update: Navigating
Global Challenges. Washington, DC.
