90
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
INNOVATSION MARKAZLARNI YARATISHNING ILMIY-ASOSIY
ASPEKTLARI
Masharipova Madina Quvonchbek qizi
Samarqand davlat arxitektura va qurilish universiteti
talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada innovatsion markazlarni yaratish va ularning
ilmiy, texnologik, iqtisodiy hamda ijtimoiy taraqqiyotdagi o‘rni tahlil qilinadi.
Rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlar tajribasi asosida innovatsion muhitni
shakllantirish omillari, zamonaviy innovatsion infratuzilma, startap ekotizimi va
innovatsion markazlarning ta’sir doirasi ilmiy jihatdan yoritiladi. Maqolada,
shuningdek, O‘zbekistonda innovatsion markazlar faoliyatini takomillashtirish
bo‘yicha taklif va tavsiyalar keltiriladi.
Kalit so‘zlar:
Innovatsiya, texnopark, innovatsion markaz, startap, raqamli
iqtisodiyot, ilm-fan, texnologik rivojlanish, ekotizim, yangi g‘oya, tadbirkorlik.
Mavzuning dolzarbligi
Bugungi kunda globallashuv, raqamli iqtisodiyot va ilm-fan taraqqiyoti
sharoitida innovatsion faoliyat har bir davlatning strategik ustuvor yo‘nalishlaridan
biriga aylanmoqda. Innovatsion markazlar — bu yangi texnologiyalarni ishlab
chiqish, ularni tijoratlashtirish, startap va ilmiy loyihalarni qo‘llab-quvvatlashga
ixtisoslashgan infratuzilmaviy tuzilmalardir.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan ilgari surilgan “Ilm – taraqqiyot,
innovatsiya – harakatlantiruvchi kuch” tamoyili asosida mamlakatimizda ham
innovatsion ekotizimni shakllantirish borasida keng ko‘lamli islohotlar amalga
oshirilmoqda. Xususan, “Yangi O‘zbekiston - taraqqiyot va innovatsiyalar makoni”
konsepsiyasi doirasida ilmiy salohiyatli kadrlar tayyorlash, texnoparklar va
innovatsion markazlar tashkil etish borasida amaliy harakatlar olib borilmoqda.
Shu bois, innovatsion markazlarning tashkil etilishi nafaqat iqtisodiy, balki
ilmiy, texnologik va ijtimoiy rivojlanishning muhim omiliga aylanmoqda. Mazkur
maqolada innovatsion markazlar konsepsiyasi, ularning funksional roli va rivojlanish
strategiyalari yoritiladi.
Asosiy qism
Innovatsion markaz tushunchasi va ularning vazifalari
91
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Innovatsion markazlar — bu ilmiy tadqiqotlar, texnologik ishlanmalar, startaplar
va tadbirkorlik tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan zamonaviy
infratuzilma shaklidir. Ular odatda universitetlar, ilmiy-tadqiqot institutlari, sanoat
korxonalari va investorlar bilan hamkorlikda faoliyat yuritadi. Innovatsion markazlar
texnoparklar, biznes-inkubatorlar, startap akseleratorlari yoki sanoat hamkorlik
markazlari shaklida bo‘lishi mumkin.
Ularning asosiy funksiyalari quyidagilardan iborat:
Ilmiy-texnologik tadqiqotlarni muvofiqlashtirish;
Startap va innovatsion loyihalarni shakllantirish va rivojlantirish;
Tijoratlashtirish – ilmiy natijalarni bozorga chiqarish, ya’ni uni amaliyotga
tatbiq etish;
Mentorlik va maslahat xizmati – yosh tadqiqotchilar va tadbirkorlar uchun
maslahat berish;
Investitsiya va moliyaviy qo‘llab-quvvatlashni jalb qilish;
Hamkorlik ekotizimini yaratish – universitet, sanoat va davlat o‘rtasidagi
innovatsion “uchburchak” modelini shakllantirish.
Shuningdek, bunday markazlar raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt,
biotexnologiya, muqobil energiya, sanoat 4.0 kabi zamonaviy texnologik
yo‘nalishlarga ixtisoslashgan bo‘lishi mumkin. Ular nafaqat texnologiyalarni ishlab
chiqadi,
balki
ularni
sinovdan
o‘tkazish, prototiplash, sertifikatlash va
ommalashtirishni ham ta’minlaydi.
Dunyo tajribasi va ilg‘or amaliyotlar
Dunyo amaliyotida innovatsion markazlar mamlakat iqtisodiy siyosatining
asosiy drayverlaridan biri sifatida qaraladi. Ular ko‘pincha “innovatsion klasterlar”
yoki “texnologik vodiylar” deb ataladi. Quyida ayrim ilg‘or tajribalar keltiriladi:
AQSH – Silicon Valley (Kaliforniya)
Xitoy – Zhongguancun (Pekin)
Janubiy Koreya – Daedeok Innopolis
Isroil – Startap Nation
Bu tajribalar shuni ko‘rsatadiki, innovatsion markazlar samarali ishlashi uchun
quyidagi shartlar muhim: mustahkam qonunchilik bazasi, universitet-ilmiy soha-
sanoat integratsiyasi, moliyaviy rag‘batlantirish, xalqaro hamkorlik va kadrlar
salohiyatini rivojlantirish.
O‘zbekistonda innovatsion markazlarni tashkil etish bo‘yicha yondashuvlar
92
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
O‘zbekiston sharoitida innovatsion markazlar yaratish davlatning ilmiy-
texnologik siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylangan. Hozirda quyidagi shakllarda
faoliyat yuritayotgan innovatsion strukturalar mavjud:
IT Park (Toshkent va hududiy filiallar)
Yashnobod texnoparki
Universitetlardagi inkubatsiya markazlari
Biroq, hali mavjud muammolar ham bor: infratuzilmaning cheklanganligi,
innovatsion xizmatlarning yetarli darajada rivojlanmaganligi, xalqaro grant va
investitsiyalarni jalb etishdagi to‘siqlar.
Takliflar va strategik yondashuvlar
1.
Hududiy innovatsion markazlarni rivojlantirish
2.
Akademik innovatsiyalarni tijoratlashtirish
3.
Xalqaro integratsiya va texnologik transfer
4.
Kadrlar salohiyatini oshirish
5.
Innovatsion qonunchilikni takomillashtirish
Xulosa
Innovatsion markazlar ilm-fan, texnologiya va iqtisodiyot o‘rtasidagi
integratsiyaning asosiy elementlaridan biri sifatida rivojlanmoqda. Ularning samarali
faoliyati:
yangi texnologiyalarni yaratish,
kadrlar salohiyatini oshirish,
raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqish,
iqtisodiy o‘sishni tezlashtirishga xizmat qiladi.
O‘zbekistonda innovatsion markazlarni yaratish va ularning infratuzilmasini
mustahkamlash orqali zamonaviy, ilg‘or texnologiyalarga asoslangan iqtisodiy model
shakllanmoqda. Bu esa global maydonda munosib raqobatbardoshlikni ta’minlaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 2018-yil 21-iyun, PQ-
3819-son.
2.
Ўзбекистон Республикаси Инновацион ривожланиш вазирлиги
ахборотлари. www.mininnovation.uz
3.
M.Yu. Shermuhamedov. Innovatsion menejment. – T.: Iqtisodiyot, 2020.
4.
OECD. “Innovation and Growth: Rationale for an Innovation Strategy.”
OECD Publishing, 2007.
93
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
5.
Manual Oslo. Guidelines for collecting and interpreting innovation data.
OECD/Eurostat, 2018.
6.
Porter M. “Clusters and the New Economics of Competition.” Harvard
Business Review, 1998.
7.
Xalqaro tajriba: https://startupgenome.com/global-startup-ecosystem-
report
8.
IT Park Uzbekistan rasmiy sahifasi: www.it-park.uz
