116
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
МУҚОБИЛ ЭНЕРГИЯ МАНБАЛАРИ ФАНИНИ ЎҚИТИШНИНГ
ЗАМОНАВИЙ УСУЛЛАРИДАН ФОЙДАЛАНИШ
Баратов Лазиз Суюн ўғли
Тулаков Жахонгир Тўрақул ўғли
Жиззах политехника институти “Энергетика ва электр техналогияси”
кафедраси ассистентлари
Аннотация:
Ушбу мақолада биз қуйидагиларни тақдим етдик тадқиқот
ҳақида баъзи маълумотлар, ноанъанавий энергия ва муқобил енергия
манбалари ҳақида сўз юритдик. Биз тўғридан-тўғри фойдаланиш жуда қийин
бўлган қайта тикланувчи энергия манбаларини талабаларга фан ва техника
янгиликларини етказиш ва умумий маълумотлар, тушунчалар ва назариялар
билан боғлиқ бўлган жараёнларни акслантирдик.
Калит сўзлар:
Ноанъанавий энергия, муқобил энергия, тушунчалар ва
назариялар,қонунлар, қуёш қурилмалари, қуёш енергияси, интерактив
фойдаланиш.
Миллий босқичма-босқич жорий етиш ўқув дастури ва "таълим тўғрисида"
ги қонун лийихасида ўқитиш жараёни ўз фаолиятини бошлади енг яхши
натижалар ва ушбу ҳужжатлар яратилганлиги, тўғри, аниқ ва узоқни кўра
оладиган босқичдир. Шу нуқтаи назардан, шаклланиш талабаларнинг билим ва
кўникмаларини энг сўнгги илм-фан ва технология ютуқларидан биридир
замонамизнинг енг муҳим муаммолари [10].
Электр энергия ишлаб чиқариш соҳасида юқори натижаларга эришишимиз
учун энг муҳим факторлар ушбу фан билан боғлиқ бўлади.
Талабаларни мавжуд замонавий фан билан боғлаш, ҳодисалар ва
жараёнлар, қонунларни тушунтириш, бир сўз билан айтганда ечим топиш керак
бу муаммолар учун. Ўқитувчилар педагогик кўникмалар ва қобилиятлар, ечим
топиши керак бўлади, бу муаммоларга ҳозирда муқобил енергия манбаларини
ривожлантиришга катта еътибор қаратилмоқда хусусан, муқобил енергия
манбаларидан фойдаланиш барча соҳаларда муҳим аҳамиятга ега. Институтда
Электр таьминоти тизимида муқобил энергия манбаларини бўйича дарсликлар,
муқобил енергия манбалари ҳақида маьлумотлар жуда қисқа ва етарли емас.
Масалан, ҳақиқатда баъзи маълумотлар қуёш қурилмалари ва улардан
фойдаланиш қуёш енергияси ҳақида тақдим етилади, аммо у етарли даражада
117
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
ёритилмаган замонавий қуёш фотосуратининг жисмоний моҳияти енергия.
Электр таьминоти тизимида муқобил энергия манбаларини курслари асосида
давра суҳбатлари, илмий семинарлар ташкил етиш бундан ташқари, назарий ва
муқобил енергия манбалари амалий машғулотлар, интерактив фойдаланиш ва
дарсларни ташкил етиш усуллари ва тренинг самарадорлигини оширишга ҳисса
қўшади, сессиялар зарур билимларни шакллантириш, кўникма ва талабалар
қобилияти [15].
Келинг, самарали имкониятларни кўриб чиқайлик тадқиқотчилар
тажрибаларидан фойдаланиш улар алтернатив ҳақидаги тушунчаларнинг
шаклланишини таҳлил қилиш ва таққослашга ёрдам беради.
Венн диаграммаси орқали қайта тикланувчи энергия манбаларини
анъанавий ва ноанъанавий қисмларга ажратган ҳолда тушунтириш мумкин
уларни таққослаш орқали енергия манбаларини таҳлил қилиш мумкин бўлади.
Диаграммада кўрсатилган иккала гуруҳда ҳам енергия манбаларидан
умумий мақсад електр ва иссиқлик енергиясини ишлаб чиқариш ва шаклланиш
ёки енергия жараёнлари қуйидагича тушунтирилади.
Кўриниб турибдики ҳар бир алоҳида таҳлил билан ноанъанавий енергия
манбалари, бир вақтнинг ўзида тушунтириш мумкин бўлади уларнинг моҳияти
таққослашда хизмат қилади, талабаларга аниқ ишонч ҳосил қилиб иккала
қисмнинг устунликлари ва камчиликларини намойиш етиш мумкин бўлади.
Фойдаланилган адабиётлар рўйҳати:
.
.
Элект
р ва
иссиқл
ик
енерги
ясини
ишлаб
чиқари
ш
Ноанъанавий
енергия манбалари
1.
қуёш
енергияси
2.
шамол
энергияси
3.
геотермал
энергияси
4.
биогаз
энергияси
5.
микро ГЭС
6.
тўлқин
энергияси
Аньанавий
энергия
манбалари:
1.
Гидроэл
ектр
станция
лар
2.
иссиқли
к
электр
станция
лар
3.
Атом
электор
станция
лар
118
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
1.
Суюн л. И др. Реактив қувват манбаларини назорат ва бошқаруви
ўзгартгичларининг турлари ва ўзгартириш тамойиллари таҳлили //international
conference dedicated to the role and importance of innovative education in the 21st
century. – 2022. – т. 1. – №. 4. – с. 202-207
2.
Baratov L., Majidov X. ELEKTROMAGNIT O‘ZGARTGICH
PARAMETRLARI //Talqin va tadqiqotlar. – 2023. – Т. 1. – №. 21.
5.
Baratov L., Xoldorov B., Majidov X. CURRENT ISSUES OF ENERGY
//Interpretation and researches. – 2023. – Т. 1. – №. 7.
6.
Absalamovich N. B., Laziz B. The Concept of a Pumped Storage Power
Plant //International Journal of Scientific Trends. – 2023. – Т. 2. – №. 5. – С. 1-6.
7.
Наримонов Б. А., Баратов Л. С. ПЕРСПЕКТИВНОЕ РАЗВИТИЕ
ВЕТРОЭНЕРГЕТИКИ В УЗБЕКИСТАНЕ //European Journal of Interdisciplinary
Research and Development. – 2023. – Т. 15. – С. 7-10.
8.
Baratov
L.,
Parmonov
S.
WIND
TURBINES
AND
ITS
APPLICATIONS //Talqin va tadqiqotlar. – 2024. – Т. 2. – №. 1 (38).
9.
Baratov L.S., Majidov X.O. QAYTA TIKLANADIGAN ENERGIYA
MANBALARIGA ASOSLANGAN ENERGIYA // Экономика и социум. 2024.
№6-1 (121). URL: https://cyberleninka.ru/article/n/qayta-tiklanadigan-energiya-
manbalariga-asoslangan-energiya (дата обращения: 13.01.2025).
10.
Baratov L.S., Majidov X.O ENERGETIKADA ZAMONAVIY
AVTOMATLASHTIRILGAN TIZIMLAR // Экономика и социум. 2024. №6-1
(121).
URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/energetikada-zamonaviy-
avtomatlashtirilgan-tizimlar (дата обращения: 13.01.2025).
11.
Baratov L. S., Tulakov J. T., Otamurodov S. B. NOAN’ANAVIY
QAYTA TIKLANADIGAN ENERGIYA MANBALARIGA ASOSLANGAN
ENERGIYA //Экономика и социум. – 2024. – №. 5-1 (120). – С. 128-131.
12.
Baratov L. S., Tulakov J. T., Rahmonov M. Z. BOSH
PASAYTIRUVCHI PODSTANSIYANING O ‘RNINI TOPISH. ELEKTR
YUKLAMALAR KARTOGRAMMASI //Экономика и социум. – 2024. – №. 5-1
(120). – С. 132-135.
13.
Baratov
L.S.,
Tulakov
J.T.
ELEKTR
ENERGETIKASINING
AVTOMATLASHTIRILGAN TIZIMLARI // Экономика и социум. 2024. №5-1
(120).
URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/elektr-energetikasining-
avtomatlashtirilgan-tizimlari (дата обращения: 13.01.2025).
119
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
14.
Baratov L. S., Tulakov J. T. ELEKTR ENERGETIKA SANOATINING
DISPETCHERLIK MUHANDISLIK TIZIMLARI //Экономика и социум. – 2024. –
№. 5-1 (120). – С. 124-127.
15.
Baratov
L.S.,
Tulakov
J.
T.
ENERGETIKANING
AVTOMATLASHTIRILGAN TIZIMLARI // Экономика и социум. 2025. №1-2
(128).
URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/energetikaning-avtomatlashtirilgan-
tizimlari (дата обращения: 29.03.2025).ru/
16. Баратов Л. С. ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСИ ПАРАМЕТРЛАРИНИНГ
ЭЛЕКТРОМАГНИТ ЎЗГАРТГИЧЛАРИ // Экономика и социум. 2024. №5-1
(120).
URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/elektr-energiyasi-parametrlarining-
elektromagnit-zgartgichlari (дата обращения: 29.03.2025).article/n/energetikaning-
avtomatlashtirilgan-tizimlari (дата обращения: 29.03.2025).
17.
Baratov
L.S.
KORXONALARINING
SAMARADORLIK
KO’RSATKICHINI OSHIRISH MAQSADIDA ELEKTR YUKLAMALARI
KARTOGRAMMASINI QURISH VA BPP NING O‘RNATILISH JOYINI
ANIQLASH
//
Экономика и социум. 2024. №5-1 (120). URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/korxonalarining-samaradorlik-ko-rsatkichini-
oshirish-maqsadida-elektr-yuklamalari-kartogrammasini-qurish-va-bpp-ning-o-
rnatilish (дата обращения: 29.03.2025).
