229
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
CHATGPT VA SUN’IY INTELLEKT VOSITALARI: TALABA UCHUN
YANGI YORDAMCHI
Uskanova Sabina Djura qizi
Toshkent xalqaro moliyaviy boshqaruv va texnologiyalar universiteti, 1-kurs talabasi
Annotatsiya
: Ushbu maqolada sun’iy intellekt vositalari — xususan, ChatGPT,
Grammarly, QuillBot, Notion AI kabi platformalarning talabalar hayotidagi o’rni
yoritiladi. Ularning dars tayyorlash, insho yozish, tarjima qilish kabi jarayonlardagi
roli, qulayliklari hamda ehtiyotkorlik bilan foydalanish zarur bo’lgan jihatlar tahlil
qilinadi.
Kalit so’zlar
: sun’iy intellekt, ChatGPT, Grammarly, QuillBot, Notion AI,
talaba, ta’lim texnologiyalari
Kirish
Sun’iy intellekt so’nggi yillarda ta’lim sohasida ham keng joriy etilmoqda.
Talabalar uchun bu texnologiyalar katta imkoniyatlarni taqdim etmoqda. Xususan,
ChatGPT, Grammarly, QuillBot, Notion AI kabi vositalar talabalarning bilim olish,
mustaqil ishlash va ijodiy fikrlash jarayonlarini yengillashtiradi. ChatGPT – bu sun’iy
intellekt asosida ishlaydigan virtual yordamchi bo’lib, foydalanuvchining savollariga
tushunarli tarzda javob bera oladi. Talabalar undan darslarga tayyorgarlik ko’rishda,
matnlar tuzishda, mavzularni izohlab berishda foydalanishlari mumkin. Grammarly
esa ingliz tilidagi matnlar uchun grammatika, uslub va orfografiyani tekshiradi, bu
esa insho yoki referatlar tayyorlashda katta yordamlashadi. QuillBot yordamida esa
mavjud matnlarni plagiatsiz shaklda qayta yozish, sinonimlarni tanlash va ifoda
uslubini o’zgartirish mumkin. Notion AI esa ko’p vazifali vosita bo’lib, eslatmalar,
rejalashtirish, jadval tuzish va yozuvlarni saqlashda qulaylik yaratadi. Bu
vositalarning barchasi zamonaviy talabaning samarali o’qishi uchun mustahkam
tayanch bo’lib xizmat qiladi. Ilmiy adabiyotlarda sun’iy intellekt vositalarining o’quv
jarayoniga ta’siri ijobiy baholanmoqda. Masalan, “Educational Technology Research
and Development” jurnalida chop etilgan maqolalarda ta’kidlanishicha, sun’iy
intellektga asoslangan vositalar individual o’qitish modelini qo’llab-quvvatlab, har
bir talabaning ehtiyojiga qarab yondashish imkonini beradi. Bu esa an’anaviy o’quv
metodlaridan farqli ravishda, talabaning o’zlashtirish darajasini yaxshilaydi.
Kelajakda bu vositalarning imkoniyatlari yanada kengayib boradi. Masalan, shaxsiy
AI tutorlar, ovozli suhbatlar orqali dars o’tish, vizual tushuntirishlar kabi funksiyalar
230
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
kundalik o’quv amaliyotiga kirib keladi. Shu sababli, bugungi kunda talabalar bu
texnologiyalarni puxta o’zlashtirib olishlari, ularning imkoniyatlaridan samarali
foydalanishni o’rganishlari kerak.
Asosiy qism
Ilmiy izlanish va maqola yozishda foydali saytlar:
Google Scholar – Ilmiy maqolalar va tadqiqotlarni topish uchun eng mashhur
bepul manba.
ResearchGate – Ilmiy maqola almashinuvi platformasi. Ko’p maqolalarni bepul
yuklab olish mumkin.
Semantic Scholar – Sun’iy intellekt asosidagi ilmiy maqolalar qidiruv tizimi.
Yozish va tahrir qilishda yordam beruvchi saytlar:
Grammarly – Ingliz tilidagi grammatik xatolarni tahlil qiladi va tuzatadi. Bepul
versiyasi juda foydali.
QuillBot – Matnni qayta yozish, sinonimlar tanlash va plagiatni kamaytirishda
yordam beradi.
Hemingway Editor – Ingliz tilidagi matnni soddalashtirish va aniqlik kiritish
uchun.
Tashkiliy va rejalashtirish vositalari:
Notion – Konspektlar, jadval, g’oya va rejalashtirish uchun juda mos bepul
platforma.
Trello – Vaqtni boshqarish va topshiriqlarni tartibga solish uchun vizual
platforma.
Miro – Mind map va diagrammalar chizish uchun foydali vosita.
Tarjimon va lug’atlar:
DeepL Translator – Juda sifatli tarjima qiluvchi bepul vosita.
Linguee – Lug’at va kontekstli tarjimalar uchun ajoyib platforma.
Reverso Context – So’z va iboralarning haqiqiy kontekstdagi tarjimalarini
ko’rsatadi.
Kod yozuvchilar va IT talabalar uchun:
W3Schools – HTML, CSS, JavaScript va boshqa tillarni o’rganish uchun.
GitHub – Kodlarni saqlash, baham ko’rish va loyiha yuritish uchun bepul
platforma.
CodePen – Frontend kodlarni yozib, jonli natijani ko’rish imkonini beradi.
Biroq bu vositalardan foydalanishda ehtiyotkorlik talab qilinadi. Avvalo, sun’iy
intellektning taklif qilayotgan javoblari har doim ham to’liq ishonchli emas.
Shuningdek, ularni haddan tashqari ko’p ishlatish talabaning mustaqil fikrlash va
231
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
yozish qobiliyatini cheklab qo’yishi mumkin. Ayrim hollarda esa plagiat holatlari
yuzaga kelishi ehtimoli bor.
Xulosa
Xulosa
qilib aytganda, ChatGPT va unga o’xshash sun’iy intellekt vositalari
zamonaviy ta’lim jarayonida katta rol o’ynaydi. Ular yordamida talabalar o‘z
bilimlarini chuqurlashtirishi, murakkab mavzularni o‘zlashtirishi va o‘quv
topshiriqlarini ancha yengil bajarishi mumkin. Ammo ularni to’g’ri, maqsadli va
mas’uliyat bilan qo’llash zarur. Sun’iy intellekt – bu yordamchi, ammo asosiy ijodkor
har doim insonning o’zi bo’lishi kerak. Bundan tashqari, sun’iy intellekt vositalari
yordamida til o’rganish jarayoni ham samarali tarzda tashkil etilishi mumkin.
Masalan, ChatGPT orqali foydalanuvchi har kuni ingliz tilida muloqot qilish, matnlar
tarjimasi ustida ishlash yoki savol-javoblar orqali bilimini mustahkamlashi mumkin.
Grammarly esa bu jarayonda grammatik xatolarni tuzatib, foydalanuvchining yozish
malakasini oshiradi. Bu ayniqsa ingliz tilida esse, ilmiy maqola yoki hujjat
tayyorlaydigan talabalar uchun nihoyatda muhimdir. Shuningdek, ushbu vositalar
talabalarning ijodiy salohiyatini ochishda ham samarali bo’lishi mumkin. Masalan,
Notion AI yordamida talaba o’z fikrlarini tartibga solishi, kunlik rejalashtirish,
g’oyalarni to’plash, taqdimotlar uchun strukturani tuzishi mumkin. Bu orqali u o’z
vaqtini to’g’ri taqsimlab, o’qish jarayonida samaradorlikka erishadi. Ko’p hollarda
talaba mustaqil ish topshirig’ini bajarayotganda adashishi yoki chalkashib ketishi
mumkin. Bunday vaziyatda sun’iy intellekt yordamida yo’nalish topish, qanday
ma’lumotlarni izlash va qanday uslubda yozishni tushunib olish mumkin bo’ladi.
Lekin shuni unutmaslik kerakki, bu vositalar faqat yo’lko’rsatuvchi vosita
hisoblanadi – barcha ilmiy javoblar, tahlil va xulosalar talabaning o’z fikri asosida
bo’lishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
https://www.notion.so/product/ai – Notion AI haqida
2.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ilm-fan va ta’lim sohasini
rivojlantirish”ga oid qarorlari
3.
AA,
Mulaydinov
Farkhod
Muratovich.
(2021).
IQTISODIYOT TUSHUNCHASI, AFZALLIKLARI VA AMALIY AHAMIYATI.
АХБОРОТ-КОММУНИКАЦИЯ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ
ВА
ТЕЛЕКОММУНИКАЦИЯЛАРНИНГ ЗАМОНАВИЙ МУАММОЛАРИ ВА
ЕЧИМЛАРИ
ОНЛАЙН
РЕСПУБЛИКА
ИЛМИЙ-ТЕХНИК
АНЖУМАНИНИНГ МАЪРУЗАЛАР ТЎПЛАМИ, 2 (6), 794
232
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
4.
A Abdullaev. (2021). RAQAMLI IQTISODIYOT - KADRLAR
TAYYORLASHNING DOLZARB MASALALARI. Ushbu maqolada raqamli
iqtisodiyotning o‘ziga xos xususiyatlari, uning …
5.
MMQ Tojiyeva, AAU Abdullayev. (2021). THE USE OF MODERN
TECHNOLOGIES IN STATISTICAL DATA COLLECTION. Asian Journal of
Multidimensional Research 10 (12), 250-254.
6.
O Akhmadjonov, A Abdullaev, S Karimova, F Solijonova. (2022). Jahon
savdo tashkiloti boshqaruv tizimi. Scientific progress 3 (2), 343-347.
7.
A Akhrorjon. (2022). Reasons, problems and consequences for the
accession of the Uzbek ecanomy to the WTO. International scientific conference
"Topical issues of the economy in modern …
8.
A Akhrorjon. (2022). Uzbekistan and the World Trade Organization
management system. International scientific conference "Topical issues of the
economy in modern …
