245
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
BARQAROR IQTISODIY O‘SISH VA TARKIBIY ISLOHOTLAR: NAZARIY
ASOSLAR VA O‘ZBEKISTON TAJRIBASI
Eshtursunova Nilufar Alimardon qizi
Mirzo Ulug’bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti talabasi
eshtursunovjamshid82@gmail.com
Annotatsiya:
Mazkur maqolada barqaror iqtisodiy o‘sish tushunchasi va uning
tarkibiy islohotlar bilan o‘zaro bog‘liqligi nazariy va amaliy asoslar orqali yoritiladi.
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida olib borilayotgan iqtisodiy islohotlar,
ularning iqtisodiy o‘sishga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda xalqaro va milliy
iqtisodiy ko‘rsatkichlar asosida tahliliy yondashuv qo‘llanilib, mavjud muammolar va
ularni bartaraf etish yo‘llari bo‘yicha takliflar beriladi.
Kalit so‘zlar
: barqaror o‘sish, tarkibiy islohotlar, YaIM, iqtisodiy siyosat,
raqamli iqtisodiyot, institutsional rivojlanish
Dolzarblik
Hozirgi globallashuv va post-pandemiya davrida barqaror iqtisodiy
o‘sish barcha mamlakatlar uchun strategik maqsadga aylangan. Ayniqsa,
rivojlanayotgan davlatlarda iqtisodiy o‘sishning uzoq muddatli barqarorligini
ta’minlash uchun tarkibiy islohotlar muhim o‘rin tutadi. O‘zbekistonda so‘nggi
yillarda olib borilayotgan islohotlar aynan ushbu barqarorlikni ta’minlashga
qaratilgan bo‘lib, ularning mazmun-mohiyatini chuqur o‘rganish ilmiy va amaliy
ahamiyat kasb etadi.
Kirish
Barqaror iqtisodiy o‘sish - bu mamlakat iqtisodiyotining izchil, balanslangan va
uzoq muddatli rivojlanishidir. Bu o‘sish faqat yalpi ishlab chiqarish hajmining oshishi
bilan emas, balki ijtimoiy, ekologik va institutsional barqarorlik bilan ham
belgilanadi. Bunday o‘sishni ta’minlashda tarkibiy islohotlar hal qiluvchi rol
o‘ynaydi.
Tarkibiy islohotlar - bu iqtisodiyotning samaradorligini oshirish, resurslardan
foydalanishning optimal shakllarini joriy qilish va bozor mexanizmlarini
mukammallashtirishga qaratilgan chora-tadbirlar tizimidir. Maqolada ushbu ikki
tushunchaning o‘zaro aloqasi, muhimlik darajasi va amaliy misollar orqali tahlil
qilinadi.
Metodologiya
Tadqiqotda quyidagi usullar qo‘llanildi:
246
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Tahliliy-uslubiy yondashuv
: iqtisodiy o‘sish nazariyalari, rivojlanish
modellari va xalqaro tajribalar tahlil qilindi.
Solishtirma tahlil
: O‘zbekiston iqtisodiyotida 2017–2024 yillarda amalga
oshirilgan islohotlar xalqaro ko‘rsatkichlar bilan taqqoslandi.
Statistik tahlil
: Jahon banki, Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi, O‘zbekiston
Respublikasi Statistika agentligining rasmiy ma’lumotlari asosida grafiklar va
jadvallar tuzildi.
Tadqiqot manbalari sifatida 25 dan ortiq ilmiy maqola, iqtisodiy hisobotlar va
hukumat dasturlari tahlil qilindi.
Natijalar
Barqaror iqtisodiy o‘sishning asosiy omillari:
Investitsiya muhiti va mulk huquqining himoyasi
Moliyaviy barqarorlik va inflyatsiyani nazorat qilish
Kichik va o‘rta biznesni rivojlantirish
Raqamli texnologiyalarni joriy qilish
Inson kapitaliga investitsiya
Tarkibiy islohotlarning asosiy yo‘nalishlari:
Davlat ishtirokidagi korxonalarni transformatsiya qilish
Soliq va bojxona tizimini soddalashtirish
Raqobat muhitini yaxshilash
Bank tizimini liberallashtirish
Energetika va infratuzilmalarni modernizatsiya qilish
O‘zbekiston
tajribasi:
2022–2026 yillarga
mo‘ljallangan
Taraqqiyot
strategiyasi asosida olib borilayotgan islohotlar quyidagi natijalarga olib keldi:
IYaM o‘sish sur‘ati: 2022 yilda 5,7%, 2023 yilda 5,6%
Investitsiyalar hajmi: xorijiy to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar hajmi yildan-
yilga o‘sib bormoqda
Elektron hukumat joriy etilishi orqali byurokratiya kamaydi
Bank sektorining umumiy aktivlari 2023 yilda 500 trln so‘mdan oshdi
Muhokama
Barqaror iqtisodiy o‘sish va tarkibiy islohotlar bir-birini to‘ldiruvchi
jarayonlardir. Agar islohotlar strategik va tizimli yondashuv asosida amalga
oshirilmasa, iqtisodiy o‘sish vaqtinchalik bo‘lishi mumkin. Aksincha, tizimli
yondashuv orqali olib borilgan islohotlar nafaqat o‘sish sur‘atlarini oshiradi, balki
uning sifatini ham ta’minlaydi.
247
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
O‘zbekistonda olib borilayotgan islohotlar ijobiy natijalar bermoqda, ammo hali
ham muammolar mavjud:
Sektorlararo nomutanosiblik (ayniqsa, xizmatlar sektorida)
Mehnat bozoridagi norasmiy bandlik
Importga yuqori darajadagi qaramlik
Byudjet defitsiti
Shularni bartaraf etish uchun quyidagilar tavsiya etiladi:
Innovatsion iqtisodiyotni rivojlantirish
Mahalliy ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash
Soliq-budjet siyosatini yanada izchil yuritish
Hududiy islohotlarni kuchaytirish
Xulosa
Barqaror iqtisodiy o‘sish - bu nafaqat makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarning oshishi,
balki ularning sifatli va muvozanatli bo‘lishini anglatadi. Bunday o‘sishni ta’minlash
uchun esa tarkibiy islohotlar shartdir. O‘zbekistonda keyingi yillarda bu yo‘nalishda
olib borilayotgan islohotlar iqtisodiy barqarorlik va milliy raqobatbardoshlikni
mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Kelgusida bu islohotlarni hududlar, tarmoqlar va
sohalar kesimida chuqurlashtirish orqali uzoq muddatli barqarorlikka erishish
mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Barro, R. J. (1991). Economic Growth in a Cross Section of Countries.
Quarterly Journal of Economics.
2.
Sachs, J., & Warner, A. (1995). Economic Reform and the Process of
Global Integration. Brookings Papers on Economic Activity.
3.
World Bank (2023). Uzbekistan Economic Update.
4.
Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (2023). Uzbekistan Country Report.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-
son Farmoni.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi statistik
ma’lumotlari.
7.
Khidirov, B. (2021). Barqaror iqtisodiy o‘sish omillari. Iqtisodiyot va
innovatsiya.
8.
Abdurahmonov, Q. (2022). Strukturaviy islohotlar va ularning iqtisodiy
o‘sishga ta’siri. Oliy ta’lim muassasalari uchun o‘quv qo‘llanma.
