259
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
OSIYODA ESG TENDENSIYALARI VA MUAMMOLARI
Abdulazizov Feruzbek Dilshodbek o’gli
I.Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti
Аннотация
: maqolada Osiyoda ESGni joriy etish tendensiyalari va
muammolarini o‘rganish, tartibga solish asoslari va bozor dinamikasi o‘rtasidagi
o‘zaro ta’siri, me’yoriy o‘zgarishlar va dolzarb muammolar, amaliy tadqiqotlar,
mintaqada ESG amaliyotini takomillashtirishning asosiy muammolari va potentsial
yo‘llari ko’rib chiqilgan va tahlil qilingan.
Kalit so’zlar:
ESG tendensiyalari, normativ yondashuvlarni, integrasiya,
strategiya, bozor dinamikasi, investitsion muhitni, korporativ boshqaruv, investitsion
muhit,
standartlashtirish,
tendensiya,
institutsional
investorlar,
normativ
yondashuvlar.
ESG TRENDS AND CHALLENGES IN ASIA
Abstract:
The article reviews and analyzes trends and challenges in the
implementation of ESG in Asia, the interaction between regulatory frameworks and
market dynamics, regulatory developments and current issues, case studies, key
challenges and potential ways to improve ESG practices in the region.
Keywords:
ESG trends, regulatory approaches, integration, strategy, market
dynamics, investment climate, corporate governance, investment climate,
standardization, trend, institutional investors, regulatory approaches.
Global korporativ boshqaruvda, investitsion muhitni shakllantirish va korporativ
strategiyalarga ta’sir qilishda ekologik, ijtimoiy va boshqaruv (ESG) omillari muhim
ahamiyat kasb etmoqda. Osiyoda ESG holati oilaviy va davlat korxonalarining
ustuvorlik qilishi, shuningdek, ESG amaliyotini tartibga solishda hukumatning turli
darajadagi rollari bilan harakterlash mumkin. Global miqyosda ESG amaliyoti asosan
institutsional investorlar va bozor omillari tomonidan boshqariladi, ayniqsa,
aksiyadorlar faolligi keng tarqalgan G‘arb mamlakatlarida. Aksincha, Osiyo
mamlakatlari ESG tashabbuslarini ilgari surish uchun ko‘pincha hukumat
aralashuviga asoslanadi.
260
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Osiyoda ESG amaliyotini shakllantirishda hukumatlarning roli birinchi darajali
ahamiyatga ega. Institutsional investorlar katta ta’sirga ega bo‘lgan G‘arb
mamlakatlaridan farqli o‘laroq, Osiyo hukumatlari ko‘pincha ESG qoidalarini
belgilashad:
1.Hindiston: Hindiston Biznes mas’uliyati va barqarorligi hisoboti (BRSR)
orqali eng yaxshi kompaniyalar uchun barqarorlik hisobotlarini majburiy berish
orqali ESG hisobotlarini yaxshilash bo‘yicha faol choralar ko‘rdi. Biroq, ushbu
standartlarni xalqaro standartlarga moslashtirish va yashil yuvish bilan bog‘liq
muammolarni hal qilishda muammolar saqlanib qolmoqda.
2.Singapur: Singapur yaqinda shaffoflik va hisobdorlikka e’tibor qaratgan holda
ESG hisobot tizimini takomillashtirdi. Jahon standartlariga muvofiqlik, masalan,
iqlim bilan bog‘liq moliyaviy ma’lumotlarni oshkor qilish bo‘yicha ishchi guruhi
(TCFD) ESG amaliyotini yaxshilashga sodiqlikni aks ettiradi, garchi amalga oshirish
muammoligicha qolmoqda.
3.Gonkong: Singapurga o‘xshab, Gonkong ham xalqaro kutilmalarga mos
keladigan ESG qoidalarini ishlab chiqishda oldinga siljidi.
Normativ yondashuvlarni taqqoslash: Osiyo iqtisodiyoti bo‘yicha ESG
qoidalarining xilma-xilligi hukumatning turli ustuvorliklari va salohiyatidan dalolat
beradi. Ba’zi mamlakatlar proaktiv choralarni qabul qilgan bo‘lsada, boshqalari
amalga oshirishda kechikmoqda, bu ESG ma’lumotlarini oshkor qilishda taqqoslashni
yaxshilash zarurligini ta’kidlaydi.
Egalik tuzilmalari va ESG ishtiroki
Osiyoda ESG ishtirokini shakllantirishda mulkchilik tuzilmalari muhim rol
o‘ynaydi. Oilaviy va davlat korxonalarida nazorat qiluvchi aksiyadorlarning ustunligi
ko‘pincha institutsional investorlarning korporativ boshqaruvga ta’sirini cheklaydi.
Oilaviy va davlat korxonalari: Ushbu tuzilmalar uzoq muddatli barqarorlikdan
ko‘ra qisqa muddatli yutuqlarga e’tibor qaratishga olib kelishi mumkin, chunki
nazorat qiluvchi aksiyadorlar shaxsiy manfaatlarni birinchi o‘ringa qo‘yishi mumkin.
Institutsional investorlarning roli: Tarqoq mulkchilik aksiyadorlarning ko‘proq
faolligini ta’minlashga imkon beradigan Angliya-Amerika modellaridan farqli
o‘laroq, Osiyo bozorlarida ko‘pincha konsentratsiyalashgan egalik tufayli passiv
investitsiya yondashuvi kuzatiladi.
ESGni amalga oshirish oldida turgan asosiy muammolar
Osiyoda ESG amaliyotini samarali amalga oshirishga bir nechta muammolar
to‘sqinlik qilmoqda: Greenwashing:to’gridan-to’g’ri “yashil yuvish” riski- bunda
korxonalar o’zlarining barqarorlik faoliyatlarini bo’rtirib taqdim qilishi, bu haqiqiy
261
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
ESG tashabbuslariga putur yetkazadi. Ushbu muammo, ayniqsa, tartibga solish
nazorati kamroq bo‘lgan hududlarda keng tarqalgan.
Standartlashtirishning yo‘qligi: Standartlashtirilgan ESG ko‘rsatkichlari va
hisobot tizimining yo‘qligi korporativ barqarorlik sa’y-harakatlarini baholashni
qiyinlashtiradi.
Bunday bir xillikning yo‘qligi investorlar uchun ESG ko‘rsatkichlarini
kompaniyalar o‘rtasida taqqoslashni qiyinlashtiradi.
Bozor va tartibga solish omillari: Hukumat qoidalari muhim ahamiyatga ega
bo‘lsada,
ushbu
chora-tadbirlarga
tayanish
bozorga
asoslangan
ESG
tashabbuslarining paydo bo‘lishini cheklashi mumkin, ular ko‘proq moslashuvchan
va manfaatdor tomonlarning o‘zgaruvchan kutilmalariga javob berishi mumkin.
ESG trendlari. Biz ESG bilan bog‘liq ba’zi muammolarni, jumladan, tartibga
solishning bo‘linishi, sudlovga oid xavflar va siyosiy muhitning korporativ
strategiyalarga ta’sirini ko‘rib chiqamiz. ESGning yanada majburiy talablari kuchga
kirishi bilan kompaniyalar ESG masalalarini o‘z operatsiyalari va hisobotlariga
integratsiya qilish uchun bosim kuchayadi, shu bilan birga yashil yuvish tekshiruvi
xavfi kuchayadi.
Ushbu bobda barqaror korporativ boshqaruv uchun ushbu o‘zgarishlarga
moslashish muhimligi ta’kidlangan.
Osiyoda ESGni qabul qilishning kelajakdagi tendensiyalari
ESG muammolaridan xabardorlik o‘sishda davom etar ekan, kelajakda Osiyoda
uni qabul qilishni bir nechta tendensiyalar shakllantirishi mumkin:
Birinchidan, iste’molchilar va investorlar kutilmalarining o‘zgarishi.
Iste’molchilar va investorlar korporativ amaliyotlarda shaffoflik va hisobdorlikni
tobora ko‘proq talab qilmoqdalar, bu esa kompaniyalarni ESGni oshkor qilishni
oshirishga undamoqda.
Ikkinchidan, texnologiya va innovatsiyalar. ESG hisobotlari va samaradorlik
monitoringi texnologiyasining integratsiyasi ma’lumotlarni yaxshiroq to‘plash va
tahlil qilishni osonlashtirishi mumkin, bu esa kompaniyalarga barqarorlikka intilishini
yanada samarali namoyish qilish imkonini beradi.
Uchinchidan, global ta’sirlar. Xalqaro ESG standartlari va kelishuvlari mahalliy
amaliyotlarga tobora ko‘proq ta’sir ko‘rsatadi, bu esa global kutilmalarga
uyg‘unlashish va muvofiqlashtirishni rag‘batlantiradi.Garchi davlat aralashuvi ESG
amaliyotlarini targ‘ib qilishda muhim rol o‘ynasa-da, yanada ko‘proq bozor ishtiroki
va standartlashtirish zarurati muhim bo‘lib qolmoqda.
262
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Strategiyaga
oid
tavsiyalar:
Siyosatchilar
bozorga
asoslangan
ESG
tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashda shaffoflik va hisobdorlikni rag‘batlantiradigan
yanada mustahkam me’yoriy-huquqiy bazani yaratishga e’tibor qaratishlari kerak.
Integratsiyalashgan ESG yondashuvlari: Kompaniyalar ichki egalik va
javobgarlikni aniqlashni o‘z ichiga olgan keng qamrovli ESG strategiyalarini qabul
qilishga rag‘batlantirilishi kerak.
Yurisdiksiyalararo xabardorlik: Firmalar muvofiqlik va shaffoflikni ta’minlash
uchun turli yurisdiksiyalarda me’yoriy talablarni belgilashi kerak.
Manfaatdor tomonlarning ishtiroki: Turli xil manfaatdor tomonlarning fikrlarini
tinglash rivojlanayotgan ESG muhitini boshqarish uchun juda muhimdir.Kelajakdagi
tadqiqot yo‘nalishlari texnologiyaning ESG amaliyotlariga ta’sirini va iste’molchilar
faolligining o‘zgarishlarni amalga oshirishdagi rolini yanada o‘rganish Osiyoda
barqarorlikka erishish bo‘yicha sa’y-harakatlarni kuchaytirish uchun qimmatli
ma’lumotlarni taqdim etishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Ibragimova S., Abdulazizov F. СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ
СОВРЕМЕННЫХ
МОДЕЛЕЙ
МЕХАНИЗМА
КОРПОРАТИВНОГО
УПРАВЛЕНИЯ //Interpretation and researches. – 2025. – №. 1 (47).
2.
Ибрагимова С., Абдулазизов Ф. Развитие корпоративного
управления в Узбекистане на основе современных мировых стандартов
//YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT. – 2025. – Т. 3. – №. 1.
3.
Ibragimova S., Bakhodirova K. Formation of investment activities of
energy enterprises //E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2023. – Т. 461. – С.
01074.
4.
Ибрагимова С. А., Хусаинов Р. Р. ГЛОБАЛЛАШУВ ЖАРАЁНИДА
МИЛЛИЙ
ИҚТИСОДИЁТНИ
ИННОВАЦИОН
РИВОЖЛАНТИРИШ
ЙЎНАЛИШЛАРИ
ВА
ИСТИҚБОЛЛАРИ
//Экономика
и
финансы
(Узбекистан). – 2021. – №. 3 (139). – С. 62-67.
5.
Ибрагимова С., Абдулазизов Ф. НОВЫЙ УЗБЕКИСТАН И
ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯРАЗВИТИЯ «ЗЕЛЁНОЙ» ЭКОНОМИКИ
//Talqin va tadqiqotlar. – 2025. – №. 1 (59).
6.
Abdumuminovna I. S. The main ways to ensure the economic security of
industrial enterprises in the digital economy //JournalNX. – 2023. – Т. 9. – №. 1. – С.
29-33.
263
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
7.
Ibragimova S., Shagaipova G. Mamlakatimizning investitsiyaviy
salohiyatini oshirish va xorijiy investitsiyalarni jalb etish istiqbollari //Архив
научных исследований. – 2022. – Т. 3. – №. 1.
8.
Ибрагимова
С.
ПЕРСПЕКТИВЫ
ИННОВАЦИОННОГО
РАЗВИТИЯ КОРПОРАТИВНОГО УПРАВЛЕНИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ
//Iqtisodiyot va taʼlim. – 2022. – Т. 23. – №. 2. – С. 123-128.
9.
Abdumuminovna I. S. Management of innovative development
socioeconomic systems //Asian Journal of Multidimensional Research. – 2022. – Т.
11. – №. 4. – С. 62-66.
10.
Abdumuminovna I. S. Features of modern innovative development and
formation of innovative system //Asian Journal of Research in Banking and Finance.
– 2022. – Т. 12. – №. 3. – С. 14-17.
11.
ИБРАГИМОВА С. А., ХУСАИНОВ Р. Р. PROSPECTS AND WAYS
OF INNOVATIVE DEVELOPMENT OF THE NATIONAL ECONOMY IN THE
CONDITIONS OF GLOBALIZATION //Экономика и финансы (Узбекистан). –
2021. – №. 3. – С. 62-67.
12.
Ibragimova S. A. Milliy iqtisodiyotga xorijiy investitsiyalarni jalb etish
istiqbollari //Jurnal: MOLIYA, TDMI. – 2020. – С. 115-123.
