264
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
КОРХОНАЛАРДА ХОДИМЛАР МЕҲНАТИГА ҲАҚ ТЎЛАШ
ТИЗИМИНИ МОДЕРНИЗАЦИЯ ҚИЛИШ ЗАМОНАВИЙ
ТЕНДЕНЦИЯЛАР ВА ИННОВАЦИОН ЁНДАШУВЛАР
Эргашев Хусан Сабирович
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Бизнес ва
тадбиркорлик олий мактаби магистратураси 2-босқич тингловчиси
Аннотация.
Мақола Ўзбекистонда иш ҳақи тизимини модернизация
қилишнинг замонавий тенденциялари ва инновацион ёндашувларига
бағишланган. Жумладан, давлат томонидан ишчиларнинг меҳнат шарт-
шароитларини яхшилаш, ҳисоб-китоб тизимининг шаффофлигини ошириш ва
рақамли технологияларни меҳнат муносабатларига жорий этиш бўйича амалга
оширилган чора-тадбирлар кўриб чиқилган. Янги Меҳнат кодексининг қабул
қилиниши, иш ҳақи тўлаш жараёнларини автоматлаштириш ва рақамли
платформалардан фойдаланиш каби асосий ташаббуслар ёритилган. Мақолада
2024 йилдаги иш ҳақи ўсиш динамикаси ва Ўзбекистонда иш ҳақи тизимини
такомиллаштириш бўйича муаммолар ва таклифлар таҳлил қилинган.
Калит сўзлар:
иш ҳақи тизимини модернизациялаш, рақамлаштириш,
Ўзбекистон Меҳнат кодекси, ҳисоб-китобларни автоматлаштириш, иш ҳақи
ўсиши, ижтимоий ҳимоя, инновацион технологиялар, меҳнат муносабатлари,
Ўзбекистон.
СОВРЕМЕННЫЕ ТЕНДЕНЦИИ И ИННОВАЦИОННЫЕ ПОДХОДЫ В
МОДЕРНИЗАЦИИ СИСТЕМЫ ОПЛАТЫ ТРУДА РАБОТНИКОВ
ПРЕДПРИЯТИЙ
Эргашев Хусан Сабирович
слушатель магистратуры
Высшей школы бизнеса и предпринимательства
при Кабинете Министров Республики
Аннотация:
Статья
посвящена
современным
тенденциям
и
инновационным подходам в модернизации системы оплаты труда в
265
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Узбекистане. В частности, рассматриваются меры, предпринятые государством
для улучшения условий труда работников, повышения прозрачности системы
расчетов и внедрения цифровых технологий в сферу трудовых отношений.
Освещены ключевые инициативы, такие как принятие нового Трудового
кодекса, внедрение системы автоматизации расчетов заработной платы, а также
использование цифровых платформ для повышения точности и справедливости
выплат. В статье анализируются данные о росте заработной платы в 2024 году,
а также рассматриваются проблемы и предложения по улучшению системы
оплаты труда в Узбекистане.
Ключевые слова:
модернизация системы оплаты труда, цифровизация,
Трудовой кодекс Узбекистана, автоматизация расчетов, рост заработной платы,
социальная защита работников, инновационные технологии, трудовые
отношения, Узбекистан.
КИРИШ
Корхоналарда ходимлар меҳнатига ҳақ тўлаш тизими мамлакатнинг
ижтимоий-иқтисодий ривожланишида муҳим ўрин тутади. Замонавий
иқтисодий шароитларда иш ҳақи тизимининг модернизацияси, рақамли
технологиялар ва инновацион ёндашувлардан фойдаланиш, ишчиларнинг
мотивациясини ошириш ва иш жойларида ижтимоий барқарорликни
таъминлашда муҳим омилдир.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 28 декабрдаги
ПФ-6090-сон Фармони билан иш ҳақи тизимини модернизациялаш ва
ишчиларнинг ижтимоий ҳимоясини кучайтиришга қаратилган аниқ чора-
тадбирлар белгилаб берилди. Ушбу ҳужжатда таъкидланганидек: «Иш ҳақи
тизимини модернизация қилиш, ишчиларнинг ижтимоий ҳимоясини
кучайтириш ва иш жойларида шаффофликни таъминлаш давлат сиёсатининг
устувор йўналишларидан биридир» [1].
Ушбу Фармон ўз ичида меҳнат муносабатларини яхшилаш, иш жойларида
ишчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва уларнинг меҳнат ҳақини самарали
ҳисоблаш учун аниқ механизмлар ишлаб чиқишга қаратилган вазифаларни
белгиловчи муҳим ҳужжат бўлиб, Ўзбекистоннинг ижтимоий-иқтисодий
ривожланишида янги босқични бошлаб берди.
Мақолада Ўзбекистонда иш ҳақи тизимини модернизациялашнинг
замонавий тенденциялари, инновацион ёндашувлар ва уларнинг иқтисодий ва
ижтимоий аҳамияти таҳлил қилинади.
266
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
АСОСИЙ ТАҲЛИЛ
Меҳнатга ҳақ тўлаш тизимининг модернизацияси, албатта, ишчиларнинг
меҳнат
шароитларини
яхшилашга,
уларнинг
ижтимоий
ҳимоясини
кучайтиришга ва меҳнат муносабатларининг шаффофлигини таъминлашга
қаратилган бўлиши керак.
Меҳнат кодексининг қабул қилиниши ва иш ҳақи тизимига бўлган
эътиборнинг кучайиши мамлакатдаги меҳнат бозорида ижтимоий адолатни
таъминлашга, ишчиларнинг меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилишга хизмат
қилмоқда. Мазкур кодекс иш ҳақи тўловларининг аниқлиги, ишчиларнинг
қўшимча тўловлар билан таъминланиши ва иш жойларида адолатли шарт-
шароитларни яратишга қаратилган бир қатор янги нормаларни ўз ичига олган.
2024 йилда Ўзбекистонда ўртача ойлик иш ҳақи 5,36 миллион сўмга етди,
бу 2023 йилга нисбатан 17,4% га кўпайишни кўрсатади. Бу охирги етти йилдаги
энг паст ўсиш суръатидир. Тошкент шаҳрида ўртача иш ҳақи
9 миллион сўмдан ошди, бу республика ўртача кўрсаткичидан анча юқори.
Шунингдек, 2024 йилнинг биринчи чорагида ўртача ойлик иш ҳақи
4,92 миллион сўмни ташкил этган бўлиб, бу 2023 йилнинг шу даврига
нисбатан 19,2% га кўпайишни англатади. Бу кўрсаткичлар иш ҳақи тизимининг
модернизацияси ва ишлаб чиқариш самарадорлигини оширишга қаратилган
чора-тадбирларнинг аҳамиятини кўрсатади [2].
Иш ҳақи тизимини модернизациялашдаги муҳим йўналишлардан бири
рақамли технологияларни жорий этишдир. Ўзбекистонда меҳнатга ҳақ тўлаш
тизимига рақамлаштириш ва автоматлаштириш механизмлари тадбиқ
этилмоқда. 2020 йилдан бошлаб, иш ҳақи тўлаш жараёнларини рақамлаштириш
бўйича бир қатор тадбирлар амалга оширила бошланди [3].
Бу жараён, асосан, давлат ва хусусий секторда иш ҳақи ҳисоблаш, маош
тўлаш,
ижтимоий
тўловлар
ва
бошқа
молиявий
жараёнларни
автоматлаштиришни ўз ичига олади. Шу билан бирга, рақамли платформалар
орқали ишчиларга тўловларнинг аниқлиги ҳақида тизимли маълумотлар тақдим
этиш имконини беради. Бу, ўз навбатида, иш ҳақи тўловларининг аниқлигини
таъминлаш, хато ва фирибгарликларнинг олдини олишга ёрдам беради.
2022 йилда Ўзбекистонда рақамли иқтисодиётни ривожлантиришга
қаратилган кенг кўламли чора-тадбирлар амалга оширилди. Масалан, Янги
интерактив давлат хизматлари портали орқали электрон хизматлар сони
1,2 баробарга ошди. Мобил иловалар орқали хизматлардан фойдаланиш
1,5 баробарга кўпайди, бу 11,5 миллион маротаба фойдаланишни ташкил этди.
267
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Бу рақамлар Ўзбекистондаги рақамли трансформация жараёнининг тез
суръатда ривожланишини ва иш ҳақи тўлаш тизимидаги шаффофликни
оширишга қаратилган саъй-ҳаракатларни кўрсатади [5].
Рақамли технологияларнинг жорий этилиши, корхоналардаги маош ва
бонуслар билан боғлиқ жараёнларнинг шаффофлигини ошириш ва ишчиларга
тезкор хабардор қилиш имконини яратади. Бундан ташқари, рақамли
платформалар орқали ишчилар ўз иш ҳақи тўловларини кузатиб бориш,
уларнинг шарт-шароитлари ҳақида аниқ маълумот олиш имконига эга
бўлишади. Бу ёшлар ва аёлларнинг меҳнат шартларини яхшилашга, уларнинг
ижтимоий ҳимоясини кучайтиришга, шунингдек, хато ёки фирибгарликларни
камайтиришга ёрдам беради.
Шунингдек, Ўзбекистонда иш ҳақи тизимини индексациялаш механизми
ҳам қўлланилмоқда. 2021 йилнинг январь ойидан бошлаб, иш ҳақи индексини
ошириш ва ишчиларнинг иш ҳақини инфляция ва иқтисодий ўзгаришларга
мослаштиришга қаратилган чора-тадбирлар ишлаб чиқилган [6]. Бу жараёнлар
ишчиларнинг меҳнат ҳақини инфляция даражасида сақлаб туриш, ишчиларнинг
турмуш даражасини оширишга хизмат қилиши керак. Индексациялаш
механизми иш ҳақини ҳисоблашда тўғри ва аниқ қарорлар қабул қилиш
имконини беради. Индексациялаш орқали ишчиларнинг иш ҳақи ҳақида аниқ
ва тўғри қарорлар қабул қилиш, уларнинг молиявий ўзгаришларга
мослашишини таъминлаш мумкин.
ХУЛОСА ВА ТАКЛИФЛАР
Шу билан бирга, Ўзбекистондаги иш ҳақи тизимини модернизация
қилишда бир қатор муаммолар ҳам мавжуд. Хусусан, хусусий секторда иш ҳақи
тўлаш жараёнларининг шаффофлиги паст, ишчиларнинг иш ҳақи тизимига
бўлган
ишончи
паст
бўлиши
мумкин.
Иш
ҳақи
тизимидаги
индивидуаллаштиришнинг етишмаслиги айрим корхоналарда ишчиларнинг иш
ҳақи тўловларига бўлган ишончни пасайтиради. Бундан ташқари,
рақамлаштириш ва автоматлаштириш тизимлари тўлиқ жорий этилмагани
сабабли, айрим ишчиларнинг иш ҳақи тўловлари билан боғлиқ саволларга тез
ва аниқ жавоб топиш қийин. Иш ҳақи тўлаш жараёнларидаги шаффофлик ва
ҳисобот бериш системаларининг етишмаслиги ҳам муаммо сифатида
кўрилаётган элементлардан бири ҳисобланади.
Ўзбекистондаги иш ҳақи тизимини модернизациялаш жараёнидаги
муаммоларни ҳал қилиш учун қуйидаги таклифлар билдирилади.
268
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Биринчидан,
иш ҳақи тизимини янада шаффофлаштириш ва ишчиларнинг
ҳуқуқларини муҳофаза қилиш мақсадида электрон платформалар орқали
тизимни автоматлаштиришни давом эттириш зарур. Бу иш жойларидаги
шахсий маълумотларни аниқ ва тўғри сақлаш, иш ҳақи тўловларини
аниқлаштириш, фирибгарлик ва хато юзага келмаслигини таъминлайди.
Масалан, Жанубий Корея 2015 йилдан бошлаб иш ҳақи тўлаш
тизимларида блокчейн технологиясидан фойдаланмоқда. Бу технология иш
ҳақи тўловларини шаффоф ва хавфсиз қилиш имконини бериб, ҳар бир иш ҳақи
тўловини аниқлаштириш ва унинг тўғрилигини таъминлашга ёрдам беради.
Индияда эса мобиль иловалар орқали ишчиларга уларнинг иш ҳақи, бонуслар
ва ижтимоий тўловлари ҳақида аниқ маълумотлар тақдим этилади. 2020 йилга
келиб [7], Индияда 200 миллиондан ортиқ одамлар ушбу мобил
платформалардан фойдаланиб, ўз иш ҳақи ва ижтимоий тўловларини кузатиб
бориш имконига эга бўлишди [8]. Бу мисоллар Ўзбекистонда иш ҳақи тўлаш
тизимини модернизациялашда замонавий технологияларнинг қўлланилишига
оид қўлланмаларни тақдим этади
Иккинчидан,
хусусий секторда иш ҳақи тизимини модернизациялаш ва
шаффофлаштиришга
қаратилган
қонунчиликни
мустаҳкамлаш
муҳим
аҳамиятга эга. Давлатнинг қонунчилик базасини ривожлантириш, иш ҳақи
тўловларини электрон равишда амалга ошириш ва ишчиларнинг ҳуқуқларини
ҳимоя қилиш учун самарали механизмларни яратиш керак. Шунингдек, иш
ҳақи тизимини индексациялаш механизмларини янада мустаҳкамлаш, иш ҳақи
ва маошларни инфляция ва иқтисодий ўзгаришларга мослаштиришга
йўналтирилган махсус механизмлар яратиш тавсия этилади.
Ўзбекистонда иш ҳақи тизимини модернизациялаш бўйича амалга
оширилаётган тадбирлар иш жойларида ижтимоий адолат ва шаффофликни
таъминлаш, ишчиларнинг мотивациясини ошириш ва уларнинг ҳуқуқларини
ҳимоя қилишга хизмат қилади. Давлат сиёсатидаги янги қарорлар ва амалга
оширилган
ислоҳотлар,
мамлакат
иқтисодиётининг
ривожланишини
таъминлашда муҳим аҳамиятга эга бўлади. Рақамлаштириш, автоматлаштириш
ва индексациялаш механизмининг тўлиқ жорий этилиши иш жойларидаги
шаффофликни таъминлайди ва ишчилар учун аниқ, адолатли ва замонавий
шарт-шароитларни яратишга хизмат қилади.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
269
Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
1.
Ўзбекистон
Республикаси
Президентининг
2020
йил
28 декабрдаги ПФ-6090-сон Фармони. — https://gov.uz/ru/normative-legal-acts
2.
Ўзбекистон Республикаси Статистика қўмитаси, 2024 йилда
Ўзбекистонда иш ҳақи динамикаси. — https://stat.uz/ru
3.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги
Инновацион ривожланиш агентлиги, 2022 йилда рақамли иқтисодиётни
ривожлантиришга қаратилган чора-тадбирлар. — https://gov.uz/ru/digital-
initiative
4.
Узбекистонда рақамли платформалар орқали маош тўлаш жараёни.
5.
Ўзбекистон Республикасининг 2022 йилда рақамли иқтисодиётни
ривожлантириш жараёнлари ва натижалари. — https://gov.uz/ru/digital-results-
2022
6.
Меҳнат кодексининг янги нормалари, Трудовое законодательство
7.
Жанубий Корея, Индияда рақамли технологиялар ва блокчейн
8.
Индияда 2020 йилда мобил иловалар орқали иш ҳақи тўлаш тизими.
