FRAZEOLOGIK BIRLIKLARNI TARJIMA QILISH STRATEGIYALARI (T. Dreiserning Amerika fojiasi asari asosida)

128

Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025

SCIENCE SHINE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL

FRAZEOLOGIK BIRLIKLARNI TARJIMA QILISH STRATEGIYALARI

(T. Dreiserning Amerika fojiasi asari asosida)

Soliyeva Maftuna Umirzoq qizi,

O‘zDJTU, “Tarjimonlik” fakulteti Qiyosiy tilshunoslik, lingvistik tarjimashunoslik y

o‘nalishi 23/27-guruh magistranti

Ilmiy rahbar:

PhD E.T.Tursunnazarova,

Tarjimashunoslik fakulteti Ingliz tili amaliy tarjimasi kafedrasi dotsenti

Annotatsiya:

Frazeologik birliklar tildagi boy ifodaviy vositalardan biri bo‘lib,

ularning tarjimasi lingvistik va madaniy jihatdan muayyan qiyinchiliklarni keltirib
chiqaradi. Ushbu maqolada T. Dreiserning Amerika fojiasi asaridagi frazeologik
birliklarning tarjima jarayoni tahlil qilinadi. Frazeologizmlarning tarjima
strategiyalari – ekvivalentlik, so‘zma-so‘z tarjima, adaptatsiya, tavsifiy tarjima va
tushirib qoldirish kabi usullar ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari frazeologik
birliklarni samarali tarjima qilish tamoyillarini yoritib, tarjimonlar uchun muhim
xulosalar beradi.

Kalit so‘zlar:

frazeologik birliklar, tarjima strategiyalari, T. Dreiser, Amerika

fojiasi, adabiy tarjima

Abstract:

phraseological units are one of the richest expressive means in the

language, the translation of which presents certain difficulties linguistically and
culturally. In this article, vol. The process of translating phraseological units in
Dreiser’s work “American Tragedy” is analyzed. The strategies of translating
phraseological units are considered-such methods as equivalence, literal translation,
adaptation, descriptive translation and omission. The results of the study shed light on
the principles of effective translation of phraseological units and provide important
conclusions for translators.

Keywords:

phraseological units, translation strategies, T. Dreiser, American

tragedy, literary translation

Аннотация:

фразеологические единицы являются одним из богатейших

выразительных средств языка, перевод которого представляет определенные
трудности с лингвистической и культурной точек зрения. В данной статье,
aнализируется процесс перевода фразеологических единиц в произведении
Драйзера "Американская трагедия". Рассматриваются стратегии перевода
фразеологизмов - такие методы, как эквивалентность, буквальный перевод,
адаптация, описательный перевод и опущение. Результаты исследования

129

Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025

SCIENCE SHINE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL

проливают свет на принципы эффективного перевода фразеологических единиц
и позволяют сделать важные выводы для переводчиков.

Ключевые слова:

фразеологические единицы, стратегии перевода, Т.

Драйзер, американская трагедия, художественный перевод.

Frazeologik birliklar (FB) tilning ajralmas qismi bo‘lib, ular tildagi tasviriylik va

emotsional ta’sirni kuchaytiradi. Biroq, ularning tarjimasi ko‘plab muammolarni
keltirib chiqaradi, chunki FBlarning ma’nosi ularni tashkil etuvchi so‘zlarning
alohida ma’nolaridan kelib chiqmaydi.

T. Dreiserning Amerika fojiasi romanida ko‘plab frazeologizmlar uchrab, ular

asarning badiiy jihatdan ta’sirchanligini oshiradi. Ushbu maqola asarda uchraydigan
frazeologik birliklarning tarjima usullari va ularning samaradorligini tahlil qilishga
bag‘ishlangan.

Frazeologik birliklarning tarjima jarayonidagi muammolar

Frazeologik birliklarni tarjima qilishda quyidagi muammolar yuzaga keladi:
1. To‘g‘ridan-to‘g‘ri ekvivalentning mavjud emasligi – Ba’zi frazeologizmlar

boshqa tilda bevosita muqobilga ega bo‘lmaydi.

2. Madaniy tafovutlar – Frazeologizmlar ko‘pincha muayyan xalqning tarixiy

yoki madaniy kontekstiga bog‘liq bo‘ladi.

3. Uslubiy o‘ziga xosliklar – Adabiy asarlardagi FBlar muallifning uslubini aks

ettirib, tarjimada saqlanishi lozim.

4. Ko‘p ma’nolilik va kontekstga bog‘liqlik – Frazeologik birliklarning ma’nosi

kontekstga qarab o‘zgarishi mumkin.

Frazeologik birliklarni tarjima qilish strategiyalari

Frazeologik birliklarni samarali tarjima qilish uchun turli strategiyalar

qo‘llaniladi:

1. Ekvivalentlik
Bu usulda FB uchun ma’nosi va funksiyasi jihatidan mos keluvchi ekvivalent

topiladi.

Misol:
To be in hot water → “Muammoga duch kelmoq” (o‘zbekcha)
To spill the beans → “Sirni oshkor qilish” (o‘zbekcha)
2. So‘zma-so‘z tarjima (kalka usuli)
FB so‘zma-so‘z tarjima qilinadi, lekin ba’zan bunday tarjima tabiiy

eshitilmaydi.

Misol:

130

Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025

SCIENCE SHINE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL

To kill two birds with one stone → “Bir o‘q bilan ikki quyonni urish”
3. Adaptatsiya
FB tarjima qilinayotganda madaniy jihatdan yaqin ekvivalent topiladi.
Misol:
A penny for your thoughts → “Nima o‘ylayotganingni ayt” (o‘zbekcha, erkin

tarjima)

4. Tavsifiy tarjima
Agar FBning ekvivalenti bo‘lmasa, uning ma’nosi izohlanadi.
Misol:
To bite the bullet → “Qiyin vaziyatga bardosh berish”
5. Tushirib qoldirish
Ba’zan FBni tarjima qilmaslik yoki uni soddalashtirish mumkin, lekin bu usul

ehtiyotkorlik bilan qo‘llanilishi lozim.

Tahlil: Amerika fojiasi romanidagi frazeologik birliklar
T. Dreiser romanida uchraydigan ba’zi frazeologik birliklarning tarjima usullari

quyidagicha:

1. FB: “To pull the wool over someone’s eyes”
Ma’no: Birovni aldash yoki haqiqiy vaziyatni yashirish.
Tarjima strategiyalari:
Ekvivalentlik: “Ko‘ziga parda tortmoq”
Tavsifiy tarjima: “Aldash yoki haqiqatni yashirish”
2. FB: “To hit the nail on the head”
Ma’no: Muammoning aniq sababini aytish.
Tarjima strategiyalari:
Ekvivalentlik: “Maqsadga to‘g‘ri urmoq”
Adaptatsiya: “Xatoliksiz aytmoq”
3. FB: “To break the ice”
Ma’no: Notanish yoki rasmiy vaziyatda muloqotni osonlashtirish.
Tarjima strategiyalari:
Ekvivalentlik: “Muzni sindirish”
Tavsifiy tarjima: “Suhbatni iliq boshlash”
Frazeologik birliklarni tarjima qilish jarayoni tarjimonning mahorati, til bilimi

va madaniy tafovutlarni tushunishiga bog‘liq. Amerika fojiasi romanida uchraydigan
FBlarni tarjima qilishda ekvivalentlik, adaptatsiya va tavsifiy tarjima eng samarali
usullar ekani kuzatildi.

131

Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025

SCIENCE SHINE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Baker, M. (2018). In Other Words: A Coursebook on Translation. Routledge.

2.

Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. Prentice Hall.

3.

Vinay, J.-P., & Darbelnet, J. (1995). Comparative Stylistics of French and

English: A Methodology for Translation. John Benjamins.

4.

Dreiser, T. (1925). An American Tragedy. Boni & Liveright.