154
Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
IJTIMOIY TARMOQLARDA DINIY AXBOROT IST’EMOLI
MADANIYATINI TARBIYALASHNING ZARURATI
Suvonov Javoxir Xusniddinovich
Namangan Davlat Universiteti Raqamli ta’lim texnologiyalari kafedrasi talabasi
G'ofurov Nizomjon Oktyabrovich
Namangan davlat universiteti Tarix kafedrasi dotsenti, tarix fanlari nomzodi
Anotatsiya:
Bugungi raqamli davrda ijtimoiy tarmoqlar orqali diniy
axborotlarning tarqalishi keng ko‘lamda amalga oshmoqda. Biroq, bu axborotlarning
barchasi ham ishonchli va haqqoniy emasligi sababli, ularni ongli ravishda qabul
qilish zarurati tug‘ilmoqda. Maqolada ijtimoiy tarmoqlarda diniy axborotni
madaniyatli iste'mol qilish, ishonchli manbalarni tanlash, soxta va radikal
ma’lumotlardan ehtiyot bo‘lish zaruriyati yoritiladi. Ushbu maqolada ijtimoiy
tarmoqlarda diniy axborot iste'moli madaniyatini tarbiyalash orqali ekstremizm va
radikalizmning oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarning ilmiy asoslarini
yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
Ijtimoiy tarmoqlar, diniy axborot iste'moli, axborot madaniyati,
diniy savodxonlik, tanqidiy fikrlash, ekstremistik g‘oyalar, diniy tarbiya, axborot
xavfsizligi, jamiyat barqarorligi.
НЕОБХОДИМОСТЬ ФОРМИРОВАНИЯ КУЛЬТУРЫ ПОТРЕБЛЕНИЯ
РЕЛИГИОЗНОЙ ИНФОРМАЦИИ В СОЦИАЛЬНЫХ СЕТЯХ
Сувонов Джавохир Хусниддинович
Студент кафедры цифровых образовательных технологий Наманганского
государственного университета
Гафуров Низомжон Октябрович
Доцент кафедры истории Наманганского государственного университета,
кандидат исторических наук
155
Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Аннотация:
В современную цифровую эпоху распространение
религиозной информации через социальные сети получило широкое
распространение. Однако, поскольку не вся эта информация является
достоверной и точной, необходимо ее осознанно принять. В статье
подчеркивается необходимость цивилизованного потребления религиозной
информации в социальных сетях, выбора надежных источников и остерегания
фейковой и радикальной информации. В статье рассматриваются научные
основы мер, направленных на профилактику экстремизма и радикализма путем
формирования культуры потребления религиозной информации в социальных
сетях.
Ключевые слова:
Социальные сети, религиозное потребление
информации,
информационная
культура,
религиозная
грамотность,
критическое мышление, экстремистские идеи, религиозное образование,
информационная безопасность, социальная стабильность.
THE NEED TO CULTIVATE A CULTURE OF RELIGIOUS INFORMATION
CONSUMPTION ON SOCIAL MEDIA
Suvonov Javokhir Khusniddinovich
Student of the Department of Digital Educational Technologies, Namangan State
University
Gafurov Nizomjon Oktyabrovich
Associate Professor of the Department of History, Namangan State University,
Candidate of Historical Sciences
Abstract:
In today's digital era, religious information is widely disseminated
through social networks. However, since not all of this information is reliable and
truthful, there is a need to consciously accept it. The article highlights the need for
cultural consumption of religious information on social networks, choosing reliable
sources, and being wary of fake and radical information. This article highlights the
scientific basis for measures aimed at preventing extremism and radicalism by
cultivating a culture of religious information consumption on social networks.
Keywords:
Social networks, religious information consumption, information culture,
156
Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
religious literacy, critical thinking, extremist ideas, religious education, information
security, social stability.
Kirish
Bugungi globallashuv va raqamli texnologiyalar asrida ijtimoiy tarmoqlar inson
hayotining ajralmas qismiga aylanib bormoqda. Ayniqsa, axborotga tezkor kirish
imkoniyati sababli ko‘plab foydalanuvchilar diniy mazmundagi kontentlarni ham
ushbu tarmoqlar orqali qabul qilmoqda. Biroq bu holat ijobiy jihatlar bilan birga,
salbiy oqibatlarni ham yuzaga keltirmoqda. Chunki har qanday axborot, ayniqsa diniy
mazmundagi ma’lumotlar ishonchli manbalardan olinmasa, noto‘g‘ri tushunish,
radikallashuv yoki ijtimoiy tushunmovchiliklarga sabab bo‘lishi mumkin.Shu sababli,
ijtimoiy tarmoqlarda diniy axborotni ongli, madaniyatli va mas’uliyatli tarzda
iste’mol qilish — zamonaviy jamiyatda axborot xavfsizligi, yoshlar tarbiyasi va
sog‘lom tafakkurni shakllantirish uchun zarur omillardan biri hisoblanadi. Bu borada
axborot
madaniyatini
rivojlantirish,
foydalanuvchilarda
tanqidiy
fikrlashni
shakllantirish, rasmiy va ilmiy manbalardan foydalanish madaniyatini tarbiyalash
dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda.
Ijtimoiy
tarmoqlarda
diniy
axborot
iste’moli
madaniyatining
ahamiyati:
Ijtimoiy tarmoqlar bugungi kunda insonlar o‘rtasidagi axborot
almashishning eng tezkor va keng tarqalgan vositasi bo‘lib, ular har xil sohalarda,
jumladan, diniy axborot almashish va iste’mol qilishda ham katta rol o‘ynamoqda.
Internetning rivojlanishi bilan diniy axborotlar ham onlayn platformalarda o‘z o‘rnini
topdi. Bu axborotlar internet foydalanuvchilariga nafaqat diniy ma’lumotlarni olish
imkonini yaratadi, balki diniy savodxonlikni oshirish va diniy qarashlarni
shakllantirishda ham ta’sir ko‘rsatadi.
Diniy axborotlarning to‘g‘riligi va ishonchliligi:
Ijtimoiy tarmoqlarda
tarqatilayotgan diniy axborotlarning to‘g‘riligi va ishonchliligi o‘ta muhimdir. Diniy
e’tiqodlar va e’tiqodlarga oid axborotlarning noto‘g‘ri va soxta bo‘lishi, faqat diniy
e’tiqodlarni noto‘g‘ri tushunishga olib kelmaydi, balki ijtimoiy beqarorlik va
radikalizmdan ham xavf tug‘dirishi mumkin. Shu sababli, diniy axborotning manbasi,
muallifi va ularning qanchalik ilmiy asoslanganligi, ehtiyotkorlik bilan baholanishi
kerak.Axborotlarni iste’mol qilishda foydalanuvchilar faqat rasmiy diniy tashkilotlar
tomonidan berilgan ma’lumotlarga yoki ishonchli diniy mutaxassislar tomonidan
sharhlangan axborotlarga tayanishlari zarur. Aks holda, notanish va noto‘g‘ri
ma’lumotlar ijtimoiy barqarorlikni buzishiga olib kelishi mumkin. Ijtimoiy
tarmoqlarda axborotning to‘g‘riligi va ishonchliligini ta’minlash uchun, axborotlarni
157
Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
nazorat qilish tizimlarini yaratish zarur. Shuningdek, diniy mutaxassislarning
axborotlarini tarqatish va ularni keng targ‘ib qilish ham muhimdir.
Diniy axborotlarning tarqatilishida ijtimoiy tarmoqlarning roli
Ijtimoiy
tarmoqlarda diniy axborotning tarqatilishida va muhokama qilinishida ular qanday
vosita sifatida ishlatiladi, degan savol ham muhim. Ijtimoiy tarmoqlar axborot
almashishning tezkor vositasi sifatida odamlar o‘rtasidagi fikr almashishni,
munozaralar o‘tkazishni va diniy e’tiqodlarni ilgari surishni imkonini beradi. Bunda,
diniy tashkilotlar, olimlar va ijtimoiy faoliyat bilan shug‘ullanuvchi shaxslar o‘z
fikrlarini keng auditoriyaga etkazishlari mumkin.Biroq, ijtimoiy tarmoqlar ba’zan
diniy axborotlarni noto‘g‘ri yoki noto‘liq shaklda tarqatishga, radikal g‘oyalar va
ekstremistik qarashlarni ilgari surishga ham yordam beradi. Bunday holatlarning
oldini olish uchun, diniy axborotlarni taqdim etuvchi sahifalar va guruhlar o‘zlarining
maqsadlariga aniq belgilangan mezonlarga ega bo‘lishlari kerak. Shuningdek, bu
sahifalarda diniy ma’lumotlarni faqat ilmiy va manbaga asoslangan holda
joylashtirish lozim.
Rasmiy va ishonchli diniy manbalarni ilgari surish:
Ijtimoiy tarmoqlarda
diniy axborotlarni iste’mol qilishda asosiy masala manba ishonchliligi hisoblanadi.
Ba’zi ma’lumotlar radikal yoki noto‘g‘ri bo‘lishi mumkin, shuning uchun
foydalanuvchilar faqat rasmiy va ishonchli manbalardan foydalanishga undalanadi.
Ijtimoiy tarmoqlarda rasmiy diniy manbalarni ilgari surish: Diniy tashkilotlar
va ularning rasmiy sahifalari ijtimoiy tarmoqlarda faol bo‘lishi kerak. Shuningdek,
ularda diniy axborotlar, sharhlar, maslahatlar va ilmiy maqolalar joylashtirilishi zarur.
Foydalanuvchilar rasmiy manbalarni tanlab, o‘zlarining diniy savodxonliklarini
oshirishlari mumkin.
Ishonchli diniy olimlar va mutaxassislar bilan aloqalar: Diniy ilmiy tadqiqotlar
olib borayotgan mutaxassislar va olimlarning ijtimoiy tarmoqlarda sahifalarini tashkil
etish, ularning axborotlari orqali to‘g‘ri ma’lumotlarni taqdim etish muhimdir. Bu
diniy axborotlarni yanada ishonchli qilishga yordam beradi.
Radikal va noaniq axborotlarga qarshi kurashish:
Internetda diniy axborotlar
orasida radikalizmni targ‘ib qiluvchi ma’lumotlar ham tarqatilmoqda. Bunday
ma’lumotlar nafaqat diniy, balki ijtimoiy barqarorlikka ham tahdid soladi. Radikal
diniy g‘oyalar va ishonchsiz axborotlar tarqalishini oldini olish uchun ijtimoiy
tarmoqlarda maxsus chora-tadbirlar va nazorat tizimlari tashkil etish zarur.
Radikalizmga qarshi kuchaytirilgan nazorat: Diniy axborotlarni tarqatishda
radikalizmga qarshi kuchli nazorat tizimlarini o‘rnatish zarur. Tarmoqdagi diniy
158
Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
axborotlarni kuzatish, noto‘g‘ri yoki radikal g‘oyalarni aniqlash va ularni bloklash
ijtimoiy xavfsizlikni ta’minlashda muhim o‘rin tutadi.
Radikal g‘oyalarga qarshi tarbiya: Yoshlarni diniy radikalizmga qarshi
tarbiyalash zarur. Bunda, ularga diniy ma’rifatni o‘rgatish, ijtimoiy barqarorlikni
saqlashga qaratilgan ma’lumotlarni berish va diniy axborot iste’moli madaniyatini
rivojlantirish juda muhimdir.
Diniy ijtimoiy tarmoqlarni monitoring qilish:
Ijtimoiy tarmoqlarda diniy
axborotning to‘g‘ri va xavfsiz tarqatilishi uchun doimiy monitoring tizimlarini
o‘rnatish zarur. Bunda, diniy idoralar, hukumat va axborot texnologiyalari sohasidagi
mutaxassislar birgalikda ishlashlari kerak. Monitoring jarayonida diniy axborotning
sifati va xavfsizligi nazorat qilinadi.
Axborot monitoringi xizmatlarini joriy etish: Ijtimoiy tarmoqlarda diniy
axborotlarni tahlil qilish va radikalizmdan himoya qilish uchun maxsus monitoring
xizmatlarini tashkil etish lozim. Bu xizmatlar diniy axborotning to‘g‘ri tarqatilishini
ta’minlaydi va foydalanuvchilarni zararli va noto‘g‘ri ma’lumotlardan saqlaydi.
Xulosa
Ijtimoiy tarmoqlarda diniy axborot iste’moli madaniyatini tarbiyalash masalasi
bugungi kunda nafaqat diniy, balki ijtimoiy va madaniy nuqtai nazardan ham
dolzarbdir. Ijtimoiy tarmoqlar — bu axborot almashish va tarqatishning eng samarali
vositalaridan biri bo‘lsa-da, ularning samarali va to‘g‘ri ishlatilishi o‘ta muhimdir.
Diniy axborotlar tarqatilayotganda, uning ishonchliligi, sifati va manbalarining
to‘g‘riligi masalalariga alohida e’tibor qaratish zarur.Diniy axborot iste’moli
madaniyatini shakllantirishda rasmiy va ishonchli diniy manbalarni ilgari surish,
diniy savodxonlikni oshirish, axborot tanlashda tanqidiy yondashuvni qo‘llash va
radikal axborotlarga qarshi kurashish kabi chora-tadbirlar muhim ahamiyatga ega.
Bularning barchasi diniy axborotning to‘g‘ri, xavfsiz va samarali foydalanishga olib
keladi. Shu bilan birga, ijtimoiy tarmoqlarda diniy axborot iste’molining rivojlanishi
va madaniyatining shakllanishi nafaqat diniy idoralar, balki ta’lim muassasalari,
fuqarolik jamiyati, ommaviy axborot vositalari va davlat organlari tomonidan ham
qo‘llab-quvvatlanishi zarur. Bu yo‘ldagi harakatlar dinning asl mohiyatiga, insonning
ma’naviy va axloqiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati:
1.
Abduhalim M. Axborot makonida diniy ong va ijtimoiy ong
muammolari. Toshkent: TDYU nashriyoti, 2020.
159
Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
2.
G‘ulomov I. Ommaviy axborot vositalari va diniy tarbiya. Toshkent:
O‘zbekiston Islom Sivilizatsiyasi markazi, 2019.
3.
Normatov B. Axborot xavfsizligi va ma'naviy tahdidlar. Toshkent: “Fan”
nashriyoti, 2021.
4.
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. Toshkent:
“Ma’naviyat” nashriyoti, 1997.
5.
Rashidov F. Zamonaviy axborot tarmoqlarida diniy ongni shakllantirish
masalalari. “Ma’naviyat” jurnali, 2018.
6.
Qodirova D. Internet va ijtimoiy tarmoqlarda diniy axborot: imkoniyat
va xavf-xatarlar. Toshkent Islom universiteti ilmiy jurnali, 2022.
7.
Nasriddinov A. Global axborot maydonida diniy ekstremizmga qarshi
kurash. “Din va jamiyat” jurnali, 2020.
