165
Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
ZAMONAVIY MEDIA MATNLARNING MILLIY-MADANIY O‘ZIGA
XOSLIGI (INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI MISOLIDA)
Ahmadjanova Gulxayo Jasurbek qizi,
O‘zDJTU, “Tarjimonlik” fakulteti Qiyosiy tilshunoslik, lingvistik tarjimashunoslik y
o‘nalishi 23/29-guruh magistranti
Ilmiy rahbar:
PhD E.T.Tursunnazarova
O‘zDJTU Tarjimonlik fakulteti, Ingliz tili amaliy tarjima kafedrasi dotsenti
Annotatsiya:
Globallashuv jarayoni ommaviy axborot vositalarining (OAV)
rolini kuchaytirib, turli xalqlarning madaniyati va dunyoqarashini shakllantirishga
sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Media matnlar orqali milliy-madaniy o‘ziga xoslik
namoyon bo‘lishi esa til xususiyatlari, iboralar, metaforalar, tarixiy va madaniy
kontekst bilan bog‘liq. Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek tillarida yaratilgan
zamonaviy media matnlarning milliy-madaniy xususiyatlari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
media matnlar, milliy-madaniy xususiyat, ingliz tili, o‘zbek tili,
tarjima muammolari.
Abstract:
The process of globalization significantly impacts the formation of
cultures and worldviews among different people, enhancing the role of media. On the
other hand, the expression of national and cultural identities through media content is
linked to linguistic features, expressions, metaphors, and historical and cultural
contexts. This paper examines the national and cultural characteristics of
contemporary media content written in English and Uzbek, addressing translation
issues.
Keywords:
media content, national and cultural differences, English, Uzbek
language.
Аннотация:
Процесс глобализации оказывает значительное влияние на
формирование культур и мировоззрений различных народов, усиливая роль
СМИ. С другой стороны, выражение национальной и культурной идентичности
посредством
медиа-контента
связано
с
языковыми
особенностями,
выражениями, метафорами и историческим и культурным контекстом. В
данной статье рассматриваются национальные и культурные особенности
современного медиаконтента, написанного на английском и узбекском языках,
а также проблемы перевода.
Ключевые слова:
медиаконтент, национальные и культурные различия,
английский, узбекский язык.
166
Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
1. Media matnlarda milliy-madaniy o‘ziga xoslik
Har bir xalqning madaniyati va tarixiy an’analari uning ommaviy axborot
vositalarida ham aks etadi. Media matnlarda milliy-madaniy o‘ziga xoslik quyidagi
omillar orqali namoyon bo‘ladi:
Lingvistik xususiyatlar – so‘z tanlovi, murakkab iboralar va metaforalar;
Madaniy realiyalar – tarixiy shaxslar, milliy bayramlar, urf-odatlar va mahalliy
an’analar;
Konseptual farqlar – turli jamiyatlarda axborotni ifodalash va taqdim etish
uslubi.
2. Ingliz va o‘zbek media matnlarida milliy-madaniy xususiyatlar
2.1. Ingliz tilidagi media matnlar
Ingliz OAV matnlari global axborot oqimining asosiy qismini tashkil etadi.
Ularning xususiyatlari:
Dunyo miqyosidagi universal hodisalarni o‘zida aks ettirishi;
Qisqa, lo‘nda va aniq ifoda uslubi;
Amerika va Britaniya madaniyatiga xos metaforalar va iboralar (masalan,
melting pot – ko‘pmillatli jamiyatni ifodalashda ishlatiladi).
2.2. O‘zbek tilidagi media matnlar
O‘zbek OAV matnlari mahalliy madaniyat va urf-odatlarga ko‘proq bog‘langan.
Ularga xos jihatlar:
An’anaviylik va milliy qadriyatlarning ustuvorligi;
Qadimiy she’riy uslub va iboralar ko‘p qo‘llanilishi;
Mahalliy realiyalar va tarixiy kontekstga bog‘liqlik (masalan, beshikdan
qabrgacha ilm izla – bilim olishning butun umr davom etishini ta’kidlovchi maqol).
3. Media matnlarning tarjimadagi tuammolari
O‘zbek va ingliz tillaridagi media matnlarni tarjima qilishda quyidagi
muammolar kuzatiladi:
Realialarning mos kelmasligi – milliy qadriyatlarni aks ettiruvchi so‘z va
iboralarni aynan tarjima qilish imkoni yo‘qligi;
Konnotativ ma’nolar farqi – bir madaniyatda neytral bo‘lgan ibora boshqasida
salbiy yoki ijobiy tus olishi mumkin;
Axborotni taqdim etish uslubi – ingliz OAV tezkor va qisqa ma’lumot berishga
intiladi, o‘zbek OAV esa ko‘proq batafsil yondashuvni afzal ko‘radi.
Zamonaviy media matnlarida milliy-madaniy o‘ziga xoslik tilda, uslubda va
realiyalarda aks etadi. Ingliz va o‘zbek media matnlari o‘rtasidagi farqlarni tushunish
167
Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
va tarjimada bu tafovutlarni hisobga olish muhim ahamiyatga ega. Globallashuv
sharoitida har bir tilning madaniy o‘ziga xosligini saqlab qolish va uni media orqali
targ‘ib qilish dolzarb masalalardan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Baker, M. (1992). In Other Words: A Coursebook on Translation. London:
Routledge.
2. Bell, R. T. (1991). Translation and Translating: Theory and Practice. London:
Longman.
3. Crystal, D. (2003). English as a Global Language. Cambridge: Cambridge
University Press.
4. Hatim, B., & Mason, I. (1997). The Translator as Communicator. London:
Routledge.
5. Kadirov, I. (2020). “O‘zbek tilida milliy-madaniy xususiyatlarning aks
etishi.” O‘zbek tili va adabiyoti, №3, 45-53.
6. Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. London: Prentice Hall.
7. Nida, E. A., & Taber, C. R. (1969). The Theory and Practice of Translation.
Leiden: Brill.
8. Saidov, A. (2018). “Globallashuv va o‘zbek matbuot tili: tendensiyalar va
o‘zgarishlar
