185
Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARINING FRAZEOLOGIK BIRLIKLARI
TARKIBIDAGI MEBEL NOMLARI
Urokova Dildora Ibragimovna
Mustaqil izlanuvchi
Uroqovadildora26@gmail.com
Annotatsiya:
Frazeologik birliklar har qanday tilning madaniy va lingvistik
boyligini ifoda etuvchi muhim unsurlardan biridir. Ular xalqning tarixi, turmush tarzi
va dunyoqarashini aks ettiradi. Ingliz va o‘zbek tillarida frazeologik birliklar
tarkibida mebel nomlari ko‘p uchraydi. Ushbu maqolada mebel nomlarining
frazeologik iboralar tarkibidagi o‘rni, ularning ma’no jihatdan qiyosiy tahlili va
tarjima muammolari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘z:
frazeologik birliklar, mebel nomlari
НАЗВАНИЯ МЕБЕЛИ В СОСТАВЕ ФРАЗЕОЛОГИЗМОВ АНГЛИЙСКИХ
И УЗБЕКСКИХ ЯЗЫКОВ
Урокова Дилдора Ибрагимовна,
Независимый исследователь,
Uroqovadildora26@gmail.com
Аннотация:
Фразеологические единицы являются важным компонентом
культурного и языкового разнообразия любого языка. Они отражают историю,
образ жизни и мировоззрение народа. Английский и узбекский языки не
содержат фразеологических выражений, включающих названия мебели. В
данной статье мы рассмотрим роль этих мебельных терминов во
фразеологических структурах, их сравнительный анализ и проблемы перевода.
Ключевые слова:
фразеологические единицы; названия мебели.
THE NAMES OF FURNITURE IN PHRASEOLOGICAL UNITS OF THE
ENGLISH AND UZBEK LANGUAGES
Urokova Dildora Ibragimovna,
Independent researcher,
Uroqovadildora26@gmail.com
186
Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Annotation:
Phraseological units are an essential component of any language's
cultural and linguistic diversity. They encapsulate the history, way of life, and
worldview of a people. English and Uzbek languages both contain phraseological
expressions that include furniture names. This paper will examine the role of these
furniture terms in phraseological structures, their comparative analysis, and
translation challenges.
Keywords:
phraseological units; furniture names
Mebel inson hayotida muhim o‘rin tutgani sababli, u bilan bog‘liq tushunchalar
turli frazeologik birliklarda aks etgan. Ingliz va o‘zbek tillarida mebel nomlari
quyidagi asosiy funksiyalarga ega:
- Ma’naviy va ijtimoiy tushunchalarni ifodalash (power, status, comfort);
- O‘xshatish va obrazlilik yaratish (metaphors and idioms);
- Ironiya va kinoya ifodalash
(satirical or humorous expressions).
Ingliz tilida mebel nomlari ko‘pincha odamlarning xatti-harakatlarini,
jamiyatdagi mavqeini yoki turmush tarzini ifodalash uchun ishlatiladi. Quyida ba’zi
misollar keltirilgan:
To have a seat at the table
– muhim qarorlar qabul qilinadigan joyda ishtirok
etish.
Misol
: “Women are still fighting to have a seat at the table in many industries”.
O‘zbekcha ekvivalenti:
“katta doirada so‘z huquqiga ega bo‘lish”.
To be born with a silver spoon in one’s mouth
– badavlat oilada tug‘ilgan
bo‘lish.
O‘zbekcha ekvivalenti:
“tilla beshikda ulg‘aygan”.
To sweep something under the carpe
t – muammolarni yashirish yoki
e’tibordan chetda qoldirish.
O‘zbekcha ekvivalenti:
“yomon ishni pardozlash” yoki “ustini yopib qo‘yish”.
Pull the chair from under someone
– kimningdir rejalari yoki qulay sharoitini
buzish.
O‘zbekcha ekvivalenti:
“birining oyog‘iga chopish”.
Rocking the chai
r – beqarorlik, noaniqlik holatida bo‘lish.
O‘zbekcha ekvivalenti:
“qo‘sh oyoqda turmaslik”.
O‘zbek tilida mebel nomlari ishtirokidagi frazeologizmlar, asosan, odamlarning
ijtimoiy holati, xarakteri yoki hayotiy tajribasini ifodalash uchun qo‘llaniladi.
Beshikdan belga yetguncha – bolalikdan voyaga yetguncha bo‘lgan davr.
187
Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Inglizcha ekvivalenti:
“from cradle to grave”
(biroq ingliz tilida butun umr
nazarda tutiladi).
Stol-stul qilmoq – biror tadbir yoki marosim uchun dasturxon yozish, mehmon
kutishga tayyorgarlik ko‘rish.
Inglizcha ekvivalenti yo‘q, lekin
“set the table”
iborasi o‘xshash vazifani
bajaradi.
Beshik teravermaydi – inson umrining cheklanganligini bildiradi.
Inglizcha ekvivalenti:
“Time waits for no one”.
Yostiqdek kitob – juda katta hajmdagi kitob.
Inglizcha ekvivalenti:
“a brick of a book” yoki “a doorstopper book”.
Kresloga mixlanib qolmoq – qulay joyda o‘tirib, hech narsa qilmay o‘tirish.
Inglizcha ekvivalenti:
“glued to the chair”.
3. Ingliz va o‘zbek frazeologik birliklarining qiyosiy tahlili
Ba’zi iboralar to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima qilinsa ham ma’no saqlanmaydi, chunki
ular turli madaniyat va tarixiy tajribaga asoslangan.
Ingliz tilida mebel nomlari ko‘pincha ijtimoiy maqom va boylik bilan bog‘liq
bo‘lsa, o‘zbek tilida ular turmush tarzi va hayotiy tajriba bilan bog‘liq bo‘ladi.
Metaforik ma’noda ishlatilishi har ikkala tilda ham keng tarqalgan, lekin
qo‘llanish konteksti va ma’no ko‘chishi jihatdan farqlari mavjud.
4. Frazeologik birliklarning tarjima muammolari
Frazeologik birliklarni tarjima qilishda quyidagi qiyinchiliklar yuzaga keladi:
1. To‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima qilinishi mumkin bo‘lmagan iboralar:
To have a seat at the table → “
katta doirada so‘z huquqiga ega bo‘lish”
deb
tarjima qilinadi.
2. Ma’nosi boshqa ibora orqali ifodalanadigan frazeologizmlar:
To sweep something under the carpet
→
"ustini yopib qo‘yish".
3. Frazeologizmlarning ekvivalenti yo‘q bo‘lganda ularni tavsifiy tarjima qilish
kerak bo‘ladi:
Pull the chair from under someone → “birining oyog‘iga chopish”.
Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, ingliz va o‘zbek tillarida mebel nomlari
ishtirokidagi frazeologik birliklar madaniy va lingvistik jihatdan qiziqarli o‘xshashlik
va farqlarga ega. Ingliz tilida ko‘proq ijtimoiy maqom va hayot tarzi, o‘zbek tilida
esa turmush tajribasi va milliy urf-odatlar aks etadi. Tarjima jarayonida
frazeologizmlarning ma’nosini to‘g‘ri anglab, ularning ekvivalent variantlarini izlash
muhim ahamiyatga ega.
188
Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati:
1. Baker, M. (2018). In Other Words: A Coursebook on Translation. Routledge.
2. Cowie, A. P., Mackin, R., & McCaig, I. R. (1993). Oxford Dictionary of
English Idioms. Oxford University Press.
3. Dobrovol’skij, D., & Piirainen, E. (2005). Figurative Language: Cross-
cultural and Cross-linguistic Perspectives. Elsevier.
4. Kunin, A. V. (1996). Anglo-Russian Phraseological Dictionary. Moscow:
Высшая школa.
5. Komilov, N. (2010). O‘zbek tilining frazeologik lug‘ati. Toshkent: Fan va
texnologiya.
6. Rahmatullayev, Sh. (1978). O‘zbek tilining frazeologizmlari. Toshkent:
O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi.
7. Fernando, C. (1996). Idioms and Idiomaticity. Oxford University Press.
8. Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. Prentice Hall.
9. Sapir, E. (1921). Language: An Introduction to the Study of Speech. Harcourt,
Brace & Company.
10. Vinay, J. P., & Darbelnet, J. (1995). Comparative Stylistics of French and
English: A Methodology for Translation. John Benjamins Publishing.
