RAQAMLARNING TARJIMADA TO‘G‘RI IFODALANISHI UCHUN STRATEGIYALAR

189

Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025

SCIENCE SHINE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL

RAQAMLARNING TARJIMADA TO‘G‘RI IFODALANISHI UCHUN

STRATEGIYALAR

Xakimova Dildoraxon Akbarjon qizi

O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti Tarjimonlik fakulteti 23/30-guruh

magistranti

Ilmiy rahbar:

N.Ernazarova

O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti Tarjimonlik fakulteti Ingliz tili amaliy

tarjima kafedrasi katta o‘qituvchisi

Annotatsiya:

Tilshunoslik va tarjima nazariyasi nuqtai nazaridan, raqamlarning

tarjimada to‘g‘ri ifodalanishi muhim masalalardan biri hisoblanadi. Chunki raqamlar
nafaqat matematik ma’lumotlarni, balki sanalar, vaqt, o‘lchov birliklari, narxlar,
telefon raqamlari va statistik ko‘rsatkichlarni ham aks ettiradi. Har bir tilning
raqamlarni ifodalash usuli va tizimi turlicha bo‘lgani sababli, tarjima jarayonida qator
muammolar yuzaga kelishi mumkin. Ushbu maqolada raqamlarning tarjimada to‘g‘ri
ifodalanishi uchun samarali strategiyalar tahlil qilinadi.

Kalit so‘z:

sanalar, vaqt, o‘lchov birliklari, narxlar, telefon raqamlari va statistik

ko‘rsatkichlar, strategiya, raqamlar tarjimasi, sinxron tarjima, valyuta, talaffuz.

Annotation:

From the perspective of linguistics and translation studies, one of

the significant issues is the accurate representation of numerical data in translation.
Numbers serve not only as mathematical entities, but also as dates, times,
measurement units, prices, telephone numbers, and statistical data. Due to the fact
that the method and system for expressing numbers differ across languages, several
challenges may arise during the process of translation. This paper will explore
effective strategies for accurately representing numerical information in translation
projects.

Keywords:

dates, time, measurement units, pricing, phone numbers, statistics,

translation strategy, number translation, simultaneous translation, currency,
pronunciation.

Аннотация:

С точки зрения лингвистики и переводоведения, одной из

важных проблем является точное представление числовых данных при
переводе. Числа служат не только математическими объектами, но и датами,
временем, единицами измерения, ценами, телефонными номерами и
статистическими данными. В связи с тем, что методы и системы выражения
чисел различаются в разных языках, в процессе перевода может возникнуть ряд

190

Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025

SCIENCE SHINE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL

проблем. В этой статье будут рассмотрены эффективные стратегии точного
представления числовой информации в проектах перевода.

Ключевые слова:

даты, время, единицы измерения, цены, номера

телефонов, статистика, стратегия перевода, перевод чисел, синхронный
перевод, валюта, произношение.

1. Raqamlarning tarjimada muhimligi va asosiy muammolar

Raqamlarning tarjima jarayonida noto‘g‘ri ifodalanishi tushunmovchilik va

xatolarga olib kelishi mumkin. Masalan, moliyaviy hujjatlar, ilmiy tadqiqotlar,
statistik hisobotlar yoki sanalar noto‘g‘ri tarjima qilinsa, bu jiddiy oqibatlarga sabab
bo‘lishi mumkin.

1.1. Raqamlarning ifodalanishidagi farqlar

Sanalar: Ingliz tilida month-day-year tartibida yoziladi (July 4, 2024), o‘zbek

tilida esa day-month-year (4-iyul, 2024-yil).

O‘lchov birliklari: Ingliz tilida funt, dyuym, gallon kabi imperial birliklar

ishlatiladi, o‘zbek tilida esa metr tizimi qo‘llaniladi.

Pul birliklari: 100 dollars → 100 AQSh dollari

1.2. Belgilar tizimidagi tafovutlar

Ingliz tilida o‘nlik kasr ajratish uchun nuqta (.) ishlatiladi (3.14 → three point

fourteen).

O‘zbek tilida esa vergul (,) ishlatiladi (3,14 → uch butun o‘n to‘rt).

1.3. Talaffuzdagi tafovutlar

1,500 raqami ingliz tilida one thousand five hundred yoki fifteen hundred deb

o‘qilishi mumkin, o‘zbek tilida esa faqat bir ming besh yuz shaklida aytiladi.

3:30 → three thirty yoki half past three (inglizcha), o‘zbek tilida esa uch yarim.

2. Raqamlarning tarjimada to‘g‘ri ifodalanishi uchun strategiyalar

Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun bir necha samarali strategiyalar

mavjud.

2.1. Kontekstual yondashuv

Har bir raqamni tarjima qilishda uning konteksti hisobga olinishi lozim.
Five thousand → besh ming (oddiy son)
Five thousand dollars → besh ming AQSh dollari
2.2. Standartlashtirish va o‘lchov birliklarini konvertatsiya qilish
Imperial va metrik tizim o‘rtasida avtomatik konvertatsiya amalga oshirilishi

kerak:

5 feet → 1,52 metr

191

Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025

SCIENCE SHINE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL

10 miles → 16,1 kilometr
32°F → 0°C

2.3. Sanalarni moslashtirish

Sanalarni tarjima qilishda mamlakat standartlariga moslashish kerak:
April 15, 2024 → 15-aprel, 2024-yil
12/05/2024 (inglizcha: 5-may) → 12.05.2024 (o‘zbekcha: 12-may)

2.4. Kasrlarni to‘g‘ri tarjima qilish

3.14 (three point fourteen) → 3,14 (uch butun o‘n to‘rt)
0.75 (zero point seventy-five) → 0,75 (nol butun yetmish besh)

2.5. Moliyaviy matnlarda valyutani moslashtirish

$100 → 100 AQSh dollari
£50 → 50 funt sterling
€200 → 200 yevro

2.6. Telefon raqamlarini ifodalash usulini moslashtirish

+44 20 7946 0958 → plyus qirq to‘rt, yigirma, yetmish to‘qqiz qirq olti, nol

to‘qqiz besh sakkiz

Ingliz tilida raqamlar ketma-ket o‘qilsa, o‘zbek tilida har bir raqam alohida

talaffuz qilinadi.

2.7. Katta sonlarni to‘g‘ri ifodalash

Ingliz tilida one billion = 1,000,000,000, lekin o‘zbek tilida bu bir milliard.
One trillion (inglizcha) → bir trillion (o‘zbekcha).

3. Texnologik yondashuvlar va avtomatlashtirish
3.1. Tarjima dasturlarida raqamlar uchun maxsus algoritmlar yaratish

Google Translate va boshqa tarjima tizimlari ba’zan raqamlarni noto‘g‘ri tarjima

qiladi. Shu sababli, maxsus algoritmlar ishlab chiqish lozim.

3.2. Sun’iy intellekt yordamida kontekstni avtomatik tahlil qilish

Mashinalarni

o‘rgatish orqali raqamlarning kontekstual moslashuvi

yaxshilanishi mumkin.

Raqamlarning tarjimada to‘g‘ri ifodalanishi uchun kontekstual yondashuv,

standarlashtirish, o‘lchov birliklarini konvertatsiya qilish, sanalar va valyutalarni
moslashtirish

kabi

strategiyalarni

qo‘llash

lozim.

Zamonaviy

tarjima

texnologiyalarining rivojlanishi bilan avtomatik tarjima tizimlarida ham raqamlarning
aniq tarjima qilinishiga e’tibor qaratish muhim.

Ingliz va o‘zbek tillarida raqamlarni tarjima qilishda lingvistik va madaniy

tafovutlar muhim rol o‘ynaydi. Sinxron tarjima jarayonida raqamlarning talaffuzi,
yozilishi, o‘lchov birliklari, sanalar, vaqt va valyutalar kabi elementlarning

192

Issue 9(44), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 10.05.2025

SCIENCE SHINE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL

moslashtirilishi talab etiladi. Ushbu muammolarni hal qilish uchun tarjimon
kontekstual yondashuv, standartlashtirish va moslashtirish strategiyalaridan
foydalangan holda raqamlarni aniq va tushunarli tarzda ifodalashi kerak.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Crystal, D. (2003). English as a Global Language. Cambridge: Cambridge

University Press.

2. Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. London: Prentice Hall.
3. Baker, M. (1992). In Other Words: A Coursebook on Translation. London:

Routledge.

4. Saidov, A. (2020). “Raqamlarning tarjima jarayonidagi xususiyatlari.” Til va

tarjima ilmiy jurnali, №2, 78-89.

5. Hatim, B., & Mason, I. (1997). The Translator as Communicator. London:

Routledge.