78
Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
PEDAGOGLARNING IJTIMOIY-PEDAGOGIK KOMPETENTSIYALARINI
TAKOMILLASHTIRISH NUQTAI NAZARIDAN KASBIY FAOLIYATNING
MAQSADLARI VA MAZMUNINI LOYIHALASH
Tadjibayeva Sabina Alisher qizi
Toshkent shahridagi Puchon universiteti magistrant
Annotatsiya:
Mazkur
maqolada
Pedagoglarning
ijtimoiy-pedagogik
kompetentsiyalarini takomillashtirish nuqtai nazaridan kasbiy faoliyatning maqsadlari
va mazmunini loyihalash vazifalarini hal qilishga qaratilgan, shuningdek, pedagogik
ta’sir ko‘rsatish vositalari bilan amalga oshiriladigan ijtimoiy kasbiy faolligi
mazmuni yoritilgan. O‘qituvchining mazkur faoliyat jarayonida o‘qitish, yo‘l-
yo‘riqlar ko‘rsatish, tarbiyalash, o‘quv-tarbiya ishlarini tashkil qilish hamda,
Prezident farmonlari va qarorlari, hukumat farmoyishlarini targ‘ib etishdagi
pedagogik mahorat qirralari o‘z aksini topgan. Ushbu maqolada Pedagoglarning
ijtimoiy-pedagogik kompetentsiyalarini takomillashtirish nuqtai nazaridan kasbiy
faoliyatning maqsadlari va mazmunini loyihalashning amaliy ko'nikmalarini
rivojlantirishga yordam beradigan maxsus ta’lim muhitini yaratish zarurligi ko᷾rib
chiqiladi
Kalit so‘zlar:
ijtimoiylashuv, jarayon, faoliyat, ta’lim, tarbiya, kasb, mahorat,
mazmun, xususiyat.
Abstract.
This article covers the content of social professional activity, aimed at
solving the tasks of designing the goals and content of professional activity from the
perspective of improving the socio-pedagogical competencies of teachers, as well as
the content of social professional activity, which is carried out with the help of
pedagogical influence tools. In the process of this activity, the teacher's pedagogical
skills in teaching, guiding, educating, organizing educational and educational work,
as well as promoting presidential decrees and resolutions, government orders are
reflected. This article considers the need to create a special educational environment
that will help develop practical skills in designing the goals and content of
professional activity from the perspective of improving the socio-pedagogical
competencies of teachers
Keywords:
socialization, process, activity, education, upbringing, profession,
skill, content, feature.
79
Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Pedagogik faoliyat o‘ziga xos tarixiy-ijtimoiy ahamiyatga yega bo‘lgan faoliyat
bo‘lib, u insonni hayot, mehnat, ijtimoiy turmushga tayyorlash va yeng avvalo, yosh
avlodni mustaqil faoliyat ko‘rsatib, mamlakatda, jamiyatda muvaffaqiyatli mehnat
qilib, ijtimoiy-foydali faoliyat bilan shug‘ullana oladigan inson shaxsini shakllantirish
va rivojlantirishga qaratiladi.
Ijtimoiy-pedagogik faoliyatning mohiyati va mazmunini ko‘rib chiqishdan oldin
faoliyat” va pedagogik faoliyat” tushunchalar to‘g‘risida to‘xtalib o‘tish talab etiladi.
Oddiy so‘zlashuv tilida faoliyat deganda biz inson faolligining har qanday
ko‘rinishini tushunamiz. Shunga o‘xshash ta’riflarni izohli lug‘atlarda ham
ko‘rishimiz mumkin: faoliyat” - bu ish, qandaydir bir sohaga oid mashg‘ulot.
Ijtimoiy-pedagogik faoliyat - bu shaxslarga, fuqarolarga, jamoalarga ularning
ijtimoiy faoliyat qobiliyatini yaxshilash yoki tiklash uchun yordam berish bo᷾yicha
kasbiy faoliyat[
8
].
Ijtimoiy-pedagogik faoliyat - bu shaxsga uning ijtimoiylashuvi jarayonida
yordam berishga, uning ijtimoiy-madaniy tajribasini o᷾zlashtirishga va uning
jamiyatda o᷾zini-o᷾zi anglashi uchun sharoit yaratishga qaratilgan kasbiy faoliyat
turi[
9
].
Ijtimoiy-pedagogik
faoliyatning
vazifalari
ijtimoiy
hayotning
aniq
muammolarini hal qilishning yaqin istiqbollarini belgilaydi. Maqsadga bir nechta
yo᷾nalishlar (profilaktika, reabilitatsiya, inson huquqlari va boshqalar) bo᷾yicha
vazifalarni amalga oshirish orqali erishish mumkin.
Ijtimoiy pedagogning kasbiy faoliyatining vazifalari orasida quyidagilarni
ajratib ko᷾rsatish mumkin:
-qamoqqa olingan shaxsning jismoniy, ruhiy, axloqiy, ijtimoiy salomatligini
saqlash, mustahkamlash uchun sharoit yaratish;
- tarbiyalanuvchining hayotida axloqiy fazilatlarni, ijtimoiy ahamiyatga ega
yo'nalishlarni, munosabatlarni shakllantirish va rivojlantirish;
-mikrojamiyatning
bolaning
rivojlanishiga
bevosita
va
bilvosita
ijtimoiylashtiruvchi ta'sirini oldini olish, bartaraf etish;
-mikrojamiyatda qobiliyatlarni rivojlantirish, imkoniyatlarini ro᷾yobga
chiqarish uchun qulay shart-sharoitlarni yaratish;
- ijtimoiy moslashuv jarayonini optimallashtirishga qaratilgan
8
Мудрик, А. В. Социальная педагогика: учеб. для студ. пед. вузов / А. В. Мудрик / под ред. В. А. Сластенина. 3-
е изд., испр. и доп. М.: Изд. центр Академия, 2002.200 с.
9
Бурмистрова М.Н., Васильева Л.Л., Петрова Л.Ю., Кащеева А.В. и др.Социально-педагогический словарь.
2016 г
80
Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
profilaktika, reabilitatsiya tadbirlari tizimini amalga oshirish;
Ijtimoiy-pedagogik faoliyat o᷾z mohiyatiga ko᷾ra pedagogik faoliyatga juda yaqin
bo᷾lib, undan ajralib turadigan va o᷾ziga xos xususiyatlarga ega. Shuni ta’kidlash
joizki, ijtimoiy-pedagogik faoliyat - bu ma’lum tajribani o᷾qitish orqali o᷾tkazish va
bolalarning shaxsiy rivojlanishi uchun muayyan shartsharoitlarni yaratishga
qaratilgan kasbiy faoliyat turi.
Ijtimoiy-pedagogik faoliyat - keksa fuqarolarga ijtimoiy-pedagogik xizmatlar
ko᷾rsatishda namoyon bo᷾ladigan, ijtimoiy xizmatlar oluvchilarning xatti-harakatlari va
shaxsiyatini rivojlantirishda og᷾ishlarning oldini olishga, ularning ijobiy manfaatlarini
shakllantirishga qaratilgan faoliyat. dam olish sohasi), ularning bo᷾sh vaqtini to᷾g᷾ri
tashkil etish[
10
].
Yuqorida aytib o'tilganidek, ijtimoiy-pedagogik faoliyatning asosiy yo'nalishlari
quyidagilardir:
• noto᷾g᷾ri moslashish (ijtimoiy, psixologik, pedagogik) hodisalarining oldini
olish, ularning shaxsiy rivojlanishi orqali bolalar va yoshlarning ijtimoiy moslashuv
darajasini oshirish bo᷾yicha faoliyat;
• me’yordan ma'lum bir og᷾ishlarga ega bo᷾lgan bolalar va yoshlarni ijtimoiy
moslashtirish va reabilitatsiya qilish bo᷾yicha tadbirlar.
Jamiyat taraqqiyotining hozirgi bosqichida prognozlash va loyihalash
texnologiyalari ijtimoiy soha uchun alohida ahamiyat kasb etmoqda. Ular har xil
turdagi ijtimoiy muammolarni hal qilish uchun yondashuvlar va modellarni ishlab
chiqish va ularning bajarilishini nazorat qilish bilan bog᷾liq. Ko'p jihatdan, ijtimoiy
sohada prognozlash va loyihalash murakkab xarakterdagi paydo bo᷾ladigan
muammolarni hal qilishning innovatsion usullariga bo'lgan ehtiyoj bilan belgilanadi:
ijtimoiy-madaniy, ijtimoiy-pedagogik, ijtimoiy-tibbiy, ijtimoiy-psixologik va
boshqalar.
Bu ijtimoiy dizayn ijtimoiy tizimlar, institutlar, ijtimoiy ob’ektlar, ularning
xususiyatlari va munosabatlarini ijtimoiy bashorat qilish, muhim ijtimoiy ehtiyoj
bo᷾lgan ijtimoiy fazilatlar va xususiyatlarni prognozlash va rejalashtirish asosida
rivojlantirish loyihalarini yaratish bo᷾yicha ham ilmiy, ham amaliy faoliyat ekanligi
bilan izohlanadi. Ijtimoiy ob’ektlarning bashorat qilinadigan, modellashtirilgan va
qurilgan sifatlari va xususiyatlari ijtimoiy jarayonlarni boshqarishga imkon beradi va
ijtimoiy rivojlanish tendentsiyalarini tavsiflovchi ijtimoiy jihatdan yangi narsaning
10
Мартынова И. А. Социально-педагогическая деятельность в учреждениях социального обслуживания: дис. –
2017
81
Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
ifodasidir. Shunga ko᷾ra, ijtimoiy dizayn innovatsion faoliyat va ijtimoiy
innovatsiyalarni amalga oshirish bilan bog'liq.
Shunga ko᷾ra, loyiha ko᷾nikma va malakalariga ega bo᷾lgan, loyiha madaniyatiga
ega bakalavrlarni kasbiy tayyorlashga ehtiyoj bor. [
11
]
Ilmiy-nazariy faoliyat sifatida ijtimoiy dizayn, birinchi navbatda, sotsiologiya,
ijtimoiy ish (sotsionomiya), ijtimoiy falsafa, ijtimoiy pedagogika, siyosatshunoslik,
konfliktologiya, mintaqashunoslik va iqtisodiyotga tegishli. G.A.Antonyuk,
N.A.Aitova, V.I.Kurbatova, O.V.Kurbatova, N.I. Lapina, G.A. Luka, V.A. Lukova,
A.P.Markova, J.T. Toshchenko, E.A. Orlova, O.E. Trushchenko, O.N. Yanitskiy va
boshqalarning asarlarida ijtimoiy dizaynning turli jihatlari ochib berilgan. Ijtimoiy
loyihalash predmetli-amaliy faoliyat sifatida aniq ijtimoiy loyihalarni yaratishda,
hududiy-ishlab
chiqarish,
iqtisodiy-iqtisodiy,
ijtimoiy-madaniy
va
boshqa
komplekslarni rivojlantirishni rejalashtirish va boshqarishda ifodalanadi.
Ta’lim tizimining elementi sifatida ijtimoiy dizayn, shuningdek, loyihalash
metodologiyasi
va
texnologiyasini,
loyihalash
vositalarini,
uning
tizimli
tamoyillarini, shakllari va usullarini o᷾rganish bilan bog᷾liq bo'lgan o᷾quv fanidir.
Ko᷾pgina mualliflar (G.S. Batishcheva, J.T. Toshchenko, V.A. Lukov, G.A.
Luks, G.A. Namestnikova va boshqalar) yoshlarning ijtimoiy rivojlanish jarayonlarini
tahlil qilib, yoshlarga innovatsion dizayn usullarini o᷾rgatish zarurligi to᷾g᷾risida
xulosaga kelishadi, umuminsoniy qadriyatlarga e’tibor qaratiladi, ijtimoiy
innovatsiyalarni shakllantirish samaradorligi, ijodiy qobiliyatlarni amalga oshirish.
Oliy ta’limning o‘quv jarayonida qo‘llaniladigan fundamental bilimlar va amaliy
faoliyatning
tizimli
integratsiyalashuvini
ta’minlovchi
usullar
orasida
loyihalashtirishga alohida o‘rin beriladi.
Oliy kasbiy ta’lim tizimining kompetensiyaga asoslangan yondashuvga o‘tishi
kompetensiyalar mazmuni, ularni shakllantirish usullari va pedagogik shart-
sharoitlari bo‘yicha tadqiqotlarni yangiladi. Loyihaning malakasi talabaning loyiha
faoliyatiga tayyorligi darajasi, individual dizayn qobiliyatining mavjudligi, o'z-o'zini
tarbiyalashga bo'lgan intilish bilan belgilanadi va bilim, shaxsiy tajriba va
ko'nikmalarning ma'lum umumiy tizimli xususiyatlarini o'z ichiga oladi.[
12
]
Ijtimoiy-pedagogik loyihalashning asosiy, faol bosqichida dizayn ko'nikmalari
shakllanadi.
11
Стенина, Т. Л. Становление проектной культуры студентов [Электронный ресурс] / Т. Л. Стенина. –
Ульяновск : УлГТУ, 2011. – 243 с. – Режим доступа: http://venec.ulstu.ru/lib/disk/2011/Stenina1.pdf.
12
Стенина, Т. Л. Становление проектной культуры студентов [Электронный ресурс] / Т. Л. Стенина. –
Ульяновск : УлГТУ, 2011. – 243 с. – Режим доступа: http://venec.ulstu.ru/lib/disk/2011/Stenina1.pdf.
82
Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Ijtimoiy-pedagogik dizayn murakkab, ko'p bosqichli faoliyatdir. U kelgusi
faoliyatning rivojlanishini umumiy g'oya, tushuncha, modeldan foydali pedagogik
natija olish mumkin bo'lgan shart-sharoitlar tavsifiga yaqinlashtiradigan ketma-ket
bosqichlar (bosqichlar, bosqichlar) sifatida amalga oshiriladi.
Bu natija (maqsad) barcha faoliyatni belgilovchi tizimni tashkil etuvchi omil
vazifasini bajaradi. Ijtimoiy-pedagogik loyihalashning maqsadi - aniq pedagogik
tizimlar amaliyotida g'oyani ishlab chiqish, yaratish, qurish va foydali pedagogik
natijaga etkazishdir. Shunday qilib, ijtimoiy-pedagogik loyihalash va prognozlash
pedagogikaning amaliy ilmiy yo'nalishi va tashkil etilgan amaliy faoliyat sifatida
belgilanishi mumkin.
Uning maqsadi pedagogik jihatdan tashkil etilgan harakatlar orqali ijtimoiy
muhitda ijobiy o᷾zgarishlarga olib kelishi mumkin bo'lgan jarayonni boshlashdir.
Ijtimoiy-pedagogik dizaynning maqsadi insonning o᷾᷾zini-o᷾zi rivojlanishini amalga
oshiradigan va ijtimoiy muhitdagi o'zgarishlarni boshlaydigan jarayonni tashkil
etishdir.
Ijtimoiy-pedagogik loyihaning o'ziga xos konteksti ijtimoiy sheriklik
munosabatlari, ya'ni turli xil ijtimoiy va davlat kuchlari, turli yoshdagi va ijtimoiy
maqomdagi odamlarning loyiha faoliyatida ixtiyoriy va teng huquqli o'zaro ta'siri
bilan shakllanadi.
Shuning uchun taklif etilayotgan texnologiyada faol o‘qitish metodlari va
usullari qo‘llaniladi. Usullar tizimini tanlash ta'lim jarayonining maqsadi, tamoyillari
va mazmuni, uni amalga oshirish shartlari, uning ishtirokchilarining imkoniyatlari va
xususiyatlari bilan belgilanadi.
Xususan, dizayn ma'lum bir hodisaning rivojlanishi yoki o'zgarishi uchun
versiyalar yoki variantlarni belgilashni anglatadi. Dizayn mohiyatini to'g'ri va aniq
tushunish uchun uni nafaqat ma'no va ahamiyati jihatidan yaqin bo'lgan tushunchalar
bilan bog'lash (ko'rish, bashorat qilish, rejalashtirish, loyihalash, modellashtirish),
balki ushbu mexanizmlarni amaliyotda qo'llash kerak. Bu tushunchalarning barchasi
o'ziga xos kognitiv usullar va usullar sifatida qaraladi. Ular bir-biri bilan
chambarchas bog'liq.
Bashorat voqelikni aks ettirishdan ustun turadi va tabiat, jamiyat va tafakkur
qonuniyatlarini bilishga asoslanadi. O'rganilayotgan jarayonlarning o'ziga xoslik
darajasiga va ta'sir qilish xususiyatiga qarab, quyidagi shakllar ajratiladi: gipoteza,
prognoz, reja. Prognoz va reja bir-birini to'ldiradi. Prognoz va rejani birlashtirish
shakllari juda xilma-xil bo'lishi mumkin: prognoz rejani ishlab chiqishdan oldin
bo'lishi mumkin (ko'p hollarda), unga rioya qilish (rejada qabul qilingan qarorning
83
Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
oqibatlarini bashorat qilish), rejani ishlab chiqish jarayonida amalga oshirilishi,
mustaqil ravishda reja rolini o'ynashi mumkin, ayniqsa keng ko'lamli iqtisodiy
tizimlarda (viloyat, shtat), agar rejaning aniq ko'rsatkichlarini aniqlashning iloji
bo'lmasa. xarakterga ega va amalda prognozga aylanadi.
Rejalashtirish ma'lum bir istiqbol uchun maqsadlar va echimlarni tanlash, ularni
amalga oshirish usullarini ishlab chiqish va tahlil qilish va ijtimoiy-pedagogik
loyihani resurslar bilan ta'minlash bilan bog'liq. Uning o'ziga xos xususiyati
ko'rsatkichlarning o'ziga xosligi, ularning vaqt va miqdor bo'yicha aniqligi. Amalda,
u talabalar tomonidan loyihaning harakat rejasini (asosiy tadbirlar jadvali) ishlab
chiqish orqali amalga oshiriladi. Uning o'ziga xos xususiyati ko'rsatkichlarning
aniqligi, ularning vaqt va miqdor bo'yicha aniqligidir [
13
].
Xulosa.
Ijtimoiy-pedagogik
tarbiyadan
og'ishlari
bo'lgan
bolalarni
ijtimoiylashtirish muammosi, ularning aksariyati pedagogik ta'sir doirasidan
tashqarida bo'lib chiqdi. Ushbu ijtimoiy-pedagogik muammolarni bugundanoq
malakali va professional tarzda hal qilish kerak, chunki jamiyatimizning ertangi kuni
ijtimoiy salomatligi bunga bog'liq. Shuning uchun ham, bizning fikrimizcha, ushbu
toifadagi bolalar bilan ijtimoiy-pedagogik faoliyatni nazariy jihatdan ishlab chiqish
va tashkiliy loyihalash bugungi kunda ustuvor vazifaga aylanmoqda.
Adabiyotlar
ro‘yxati:
1. Основы социального проектирования [Текст] : учеб. пособие для
студентов оч. и заоч. отделений / Ю.Н. Рюмина ; Шадр. гос. пед. ин-т. –
Шадринск : ШГПИ, 2015. – 182 с.
2. Российская Федерация. М-во образования и науки. Об утверждении
федерального
государственного
образовательного
стандарта
высшего
образования по направлению подготовки 44.03.02 Психологопедагогическое
образование (уровень бакалавриата)» [Электронный ресурс] : приказ от 4 дек.
2015 г. № 1457 // Министерство образования и науки : офиц. сайт. – Режим
доступа:
http://минобрнауки.рф
/документы/7955/файл/7184/Prikaz_¦
_1457_ot_14.12.2015.pdf.
3. Стенина, Т. Л. Становление проектной культуры студентов
[Электронный ресурс] / Т. Л. Стенина. – Ульяновск : УлГТУ, 2011. – 243 с. –
Режим доступа:
http://venec.ulstu.ru/lib/disk/2011/Stenina1.pdf.
13
Основы социального проектирования [Текст] : учеб. пособие для студентов оч. и заоч. отделений / Ю.Н.
Рюмина ; Шадр. гос. пед. ин-т. – Шадринск : ШГПИ, 2015. – 182 с.
84
Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
4.
Мартынова И. А. Социально-педагогическая деятельность в
учреждениях социального обслуживания: дис. – 2017
5. Мудрик, А. В. Социальная педагогика: учеб. для студ. пед. вузов / А. В.
Мудрик / под ред. В. А. Сластенина. 3-е изд., испр. и доп. М.: Изд. центр
Академия, 2002.200 с.
6. Бурмистрова М.Н., Васильева Л.Л., Петрова Л.Ю., Кащеева А.В. и
др.Социально-педагогический словарь. 2016 г
